هويت ايراني پديده‌اي كهن و ديرپاست. دگرگوني‌هايي اساسي كه تاريخ پرفراز و نشيب اين سرزمين در طول چند هزار سال شاهد آن بوده و به ويژه در اين بي‌شمار تغييرها و تبديل‌ها، ماندگاري جوهره‌اي از اين ماهيت كه هر بار، در پي پشت سرگذاشتن طوفاني، به ارائه تعريفي جديد از خود موفق بوده، خود گواهي است بر اين ديرپايي و قدمت._

خبرگزاري كتاب ايران(ايبنا):هويت ايراني پديده‌اي كهن و ديرپاست. دگرگوني‌هايي اساسي كه تاريخ پرفراز و نشيب اين سرزمين در طول چند هزار سال شاهد آن بوده و به ويژه در اين بي‌شمار تغييرها و تبديل‌ها، ماندگاري جوهره‌اي از اين ماهيت كه هر بار، در پي پشت سرگذاشتن طوفاني، به ارائه تعريفي جديد از خود موفق بوده، خود گواهي است بر اين ديرپايي و قدمت. معاصر شدن، پاي نهادن به عصر دولت ـ ملت‌ها يكي از آخرين توان آزمايي‌هايي از اين نوع است كه بيش از دو قرن، ايران متأخر را به خود مشغول داشته است.

اين كتاب به بررسي يك برهه از اين توان آزمايي اختصاص دارد.
دوره‌اي كه در خلال آن ايران خود را ناگهان رو در روي سرزير مجموعه‌اي از تحولات ناسيوناليستي در يك كشور همسايه يافت كه در اين فعل و انفعال، بخشي از چيستي خود را در نفي هويت تاريخي ايران و به ويژه زير سؤال بردن هويت ملي ترك زبان‌هاي ايران جستجو كرد.
شكل‌گيري اين پديده يعني چگونگي برآمدن ناسيوناليسم ترك و مانعي كه از بدو كار در وجود و آثار برجاي مانده از هويت ايراني بر سر راه خود ديد از جمله مباحثي است كه در فصل اول اين كتاب مورد بررسي قرار گرفته است. واكنش اوليه ايرانيان در قبال اين پديده نيز در بخش دوم همين فصل به بحث گذاشته شده است.

اندك زماني بعد از اين تحولات اوليه، در حالي كه آتش جنگ اول جهاني و به همين نسبت همدلي ايرانيان با ترك‌هاي عثماني در برابر دشمنان مشتركي چون روس و انگليس فرو خفته بود، بروز مجدد مجموعه تحركاتي نو در عرصه پان تركيسم در سال‌هاي نخست دهه 1300 شمسي كه اين بار به نحوي صريح و بي‌پرده ايران را هدف قرار داده بود، بالاخره ايرانيان دو دل و مردد را وادار كرد با پديده‌اي كه ميل چنداني هم به دينش نداشتند، رودر رو قرار گيرند.

ويژگي‌هاي اين دور جديد از تحركات پان تركيستي ، بيشتر به صورت انتشار سخنراني‌ها و نوشته‌هايي از روشني‌بيگ و سليمان نظيف‌نامان در استانبول زمينه بروز يافت و نحوه بازتاب آن در محافل ديپلماتيك و مطبوعاتي ايران نيز موضوع يافت.

در اين اثر به تحولات مشابهي اشاره شده است كه در همين ايام در بخش مسلمان‌نشين قفقاز و يا به عبارت دقيق‌تر در جمهوري آذربايجاني جريان داشت كه تاسيس و شكل‌گيري اش خود حاصل متأخر همين تحركات پان‌تركيستي بود.
واكنش ايران در برابر اين حمله غيرمنتظره كه در درجه اول به صورت سعي و تلاشي براي شناسايي علل و موجبات اين امر بروز كرد و در كنار آن اتخاذ يك رشته تدابير دفاعي مقتضي، موضوع اصلي فصل سوم است.

در يك چنين چارچوبي بود كه زبان فارسي در مقام هدف اصلي اين حمله و طبيعتاً دفاع از آن نيز به عنوان اصلي‌ترين تدبيري كه مي‌بايست در مقابله با اين تهاجم به كار گرفت، اهميتي اساسي و تعيين كننده يافت. در كنار بحث زبان ملي، مضاميني ديگر چون تاريخ و هويت بخشي ‌هايي از ايران كه عرصه اين رويارويي قرار گرفته بود نيز در اين دوره مورد توجه واقع شد كه اين موارد نيز در بخش‌هاي بعدي همين فصل بررسي شده‌اند.


از ديگر نكات درخور توجه اين بحث، هم زماني اين رشته مباحث و رويارويي‌ها با يك دوره مهم از دولت ـ ملت‌سازي ايرانيان در نيمه نخست دهه 1300 شمسي است و تأثيري كه اين مقوله بر شكل‌گيري ناسيوناليسم ايراني بر جاي گذاشت. در واقع اين مواجهه بخصوص با آن «ديگري» بود كه از اين «خود» و چيستي‌اش نيز تعريف‌هاي مشخصي ارائه شد. مع‌هذا تأثير اين بحث فقط به روشنترشدن مقوله ايرانيت و وجوه مميزه آن محدود و منحصر نماند؛ در اين رويارويي از راه و روش دولت ـ ملت سازي حريف نيز الگوبرداري‌هايي صورت گرفت كه آن نيز همانند موضوع پيشين تا حدودي در فصل پاياني اين رساله مورد بررسي قرار گرفته است. گزيده‌اي از مقالات و گزارش‌هاي مورد استناد نيز در انتهاي كتاب ضميمه شده است.

كتاب «پان تركيسم و ايران» راانتشاراتي هاي پرديس دانش و شركت نشر و پژوهش شيرازه كتاب در 299 صفحه منتشر كرده است.

کد مطلب : 55225