كميك استريپ امروزه پاي خود را از حيطه اوقات فراغت كودكان فراتر گذاشته است و به سوي سينما خيز برداشته است. گفت‌وگو با بهرام عظيمي، به عنوان يك انيماتور از اين زاويه ما را به توجه دوباره استريپ و دنياي نهفته در آن تشويق مي‌كند._

بهرام عظيمي متولد 1345 و فارغ التحصيل رشته صنايع دستي از دانشگاه هنر است. از سال 67 کاريکاتور و از سال 72 کار انيميشن را شروع کرده است. حاصل تلاش‌ها و خلاقيت‌هاي وي 56 جايزه با عناوين مختلف بوده که 22 مورد آن در سطح بين الملل به دست آمده است. او علاوه بر فعالیت در رشته هایی چون فیلم‌نامه‌نویسی، کارگردانی‌، تصویرسازی و انیمیشن تا کنون داوری چند جشنواره ملی و بین المللی را نیز بر عهده داشته است. عظيمی در رشته کاریکاتور و انیمیشن صاحب جوایز ارزشمندی از کشورهای آلمان، آرژانتین، امارات، ایتالیا، برزیل، بلژيك ،ترکیه، روسیه، قبرس، یوگسلاوی، کره، فرانسه، تایوان و اوکراین شده که آخرین آن‌ها جایزه ویژه چهارمین همایش بین المللی طنز چین بوده است. وی تا کنون 250 کار تبلیغاتی نیز در زمینه انیمیشن انجام داده است.

گفت‌وگو با عظيمي، حول محور كميك استريپ و بيان تصويري در ادبيات امروز شكل گرفت. وي ميزان قدرت بيان تصويري در برابر متن را از زاويه خاصي نگاه مي‌كند:
ـ حقيقت امر اين است كه الان براي پرداختن به اين موضوع كمي دير شده و از اين رو، نسلي از مردم ما كه بايد براي فرزندانشان مشوق اين بيان باشند، فرصت رشد با اين مفاهيم را در سي سال گذشته به دليل محروميت از اين بيان از دست داده اند.
تصوير، جداي از متن كتاب، به مراتب تاثير بيشتري دارد. به عنوان مثال، شايد بسياري از آنچه ما امروز از تاريخ اسلام به ياد داريم، تحت تاثير فيلم محمد رسول الله(ص) است و نه حجم عظيم كتاب هاي تاريخ اسلام. كميك استريپ مقوله‌اي است بين متن و تصوير. ما تا چند سال پيش به واسطه قانون نانوشته‌اي

از اين بيان محروم بوديم؛ اما اين بيان در سراسر دنيا تا الان توانسته است كاركرد خود را در بيان مفاهيم به اثبات برساند، كاركردي كه در آموزش و پرورش ما هم شناخته شده و دليل نپرداختن به آن نامشخص است.

عظيمي حال و هواي امروز ما در روبه‌رو شدن با كتاب را با اصطكاك بالايي همراه مي داند و مي‌گويد:
ـ بايد پذيرفت كه امروز مطالعه قدري سخت شده است و حال و هواي خاصي مي‌خواهد. بسياري از كساني كه حتي كار آن‌ها امروزه مرتبط با خواندن هست نيز سعي دارند از روشي غير از مطالعه به تكميل اطلاعات خود بپردازند و اين در حالي است كه اگر كتاب داراي تصاوير متنوعي باشد، اين موضوع به راحتي تعديل مي‌شود.

امروزه داستان و كميك استريپ دو موضوع آميخته به هم به شمار مي‌آيد و به سختي مي توان آن‌ها را از هم جدا دانست. هويت مستقل كميك استريپ موضوعي است كه عظيمي درباره آن اين‌گونه اظهار نظر مي‌كند:
ـ در تهيه استريپ هم علاقه سفارش دهنده بايد ديده مي‌شود و هم ايجاد خلاقيت. اما آنچه امروز رايج است، سفارش دادن است! و فرد سفارش دهنده، در واقع نوع بيان استريپ را تعيين مي‌كند. امروز زمينه براي ورود خلاقيت به كار استريپ، يعني ارائه داشته هاي فرهنگي ‌مان با زبان و شخصيتي امروزي و ايجاد بستري براي رشد خلاقيت هاي فردي، فراهم نيست؛ علت عمده آن هم وجود فضاي غير رقابتي است. ما اهل ريسك نيستيم و توانايي تبديل بسياري از داستان‌هايمان به شخصيت ها و موقعيت هاي امروزي را از خود سلب كرده ايم.

در شرايط فعلي، تنها مخاطبان كميك استريپ، افرادي خاص هستند كساني كه آن را مي‌شناسند و مخاطب روزانه جرايد، در ارتباط گيري با آن مشكل دارد.

ولي آيا به واقع كميك استريپ مخاطبي خاص دارد؟ امري كه عظيمي درباره آن معتقد است:
ـ كار امروز ما مخاطب خاصي را نمي‌پذيرد؛ اما در دنيا، كميك استريپ به نوعي با مخاطبان طبقه بندي شده روبه‌روست. بعضي از موضوعات استريپ مي‌تواند طيف بالايي از مخاطب را در بر بگيرد و دسته اي از اين موضوعات مختص سنيني خاص است. كارهاي اكشن امروز جزو پر طرفدار ترين نوع كارهاي استريپ است كه در ايران هنوز براي آن تعريف مشخصي ارائه نكرده‌اند.

بهرام عظيمي، ارتباط گيري با كميك استريپ را جزئي از فرآيند كتاب‌خواني مي‌داند و زيرمجموعه مطالعه مطبوعات. او در توضيح اين‌كه آيا پيروي از اين شيوه، مطالعه را از ما نمي گيرد، مي گويد:
ـ اساساً بايد داستان را به شكل تصويري مطالعه كرد. اگر ديد هنري در درون فردي ايجاد شود، تمام شوون زندگي‌اش را تحت‌تاثير قرار مي‌دهد. خواندن كتاب تصويري براي ما مي تواند منبع عيني فرهنگ‌سازي باشد و اين نكته امروزه با در نظر گرفتن شرايط سخت داستان‌خواني، بيشتر نمود مي‌يابد.
ما انسان‌ها امروزه درگير گرفتاري‌هاي عديده‌اي شده‌ايم كه كم كم علاقه ما را به كتاب خواني كاهش مي دهد. از سوي ديگر، بسياري از داعيه داران فرهنگ امروزه بي فرهنگ ترين اقشار ما به حساب مي‌آيند كه نمونه آن در ناشراني كه بدون اجازه مولف و مترجم به نشر يك كتاب مي‌پردازند، به راحتي قابل رويت است.

كميك استريپ امروزه براي ما مقوله‌اي شيك و غيرعمومي است؛ امري كه عظيمي را به بيان اين نكته هدايت كرد:
ـ من علت اين‌ را كه به اين اندازه تاكيد مي‌شود بايد ادبيات و ادبيات كودك و نوجوان به صورت خاص بايد كاركرد آموزشي داشته باشد، نمي‌فهمم. نكته غالب در كار استريپ، خلق جذابيت است؛ امري كه ما در نمونه هاي غيرايراني استريپ مي‌بينيم. رمان‌هايي با حجم چند هزار صفحه با كميك استريپ به اثري عمومي و همه فهم تبديل مي‌شود.

عظيمي در پرداخت امروزي به جريان كميك استريپ خلئي را حس مي كند كه از ديد او به اين شكل تشريح مي شود:
ـ مشكل اصلي اين‌جاست كه هنوز سواد كافي براي انجام كارهاي تصويري وجود ندارد. سينماگر غيرايراني امكان ندارد با كميك استريپ آشنا نباشد. وقتي كه كارگردان‌هاي ما خصوصاً در تهيه انيميشن با استوري بورد ناآشنايند، نتيجه آن در حاشيه قرار گرفتن محصولات ماست. ما در سينماي دنيا اثري مانند «گاو خشمگين» را داريم كه جوايز بين المللي زيادي را به دست آورده است. حتي در صحنه‌هايي از اين فيلم كه كاراكترها با مشت به صورت هم مي‌زنند، كارگردان قبل از تصوير برداري به صورت استوري برد آن حالات را طراحي كرده است.

سبك‌هاي تهيه كميك استريپ نيز محور بخش ديگري از گفت‌وگو با عظيمي بود. وي سبك را در واقع زمينه كار هر مولف استريپ مي داند و نه امري بيروني و توضيح مي دهد:
ـ گاهي يك كار كميك استريپ به اندازه‌اي با موفقيت روبه‌رو مي شود كه در كنار آن نسخه‌اي تصويري و يا اثري مكتوب از آن شكل مي‌گيرد؛ پس هر سبكي مي تواند موفق باشد. اما باز هم نبايد از عناصر ايجاد تعليق و جذابيت غافل شد. بايد به فكر ايجاد سرگرمي هم بود. در ذهن بسياري از سنين تنها مساله مهم اين است كه بتوانند با اين تصاوير خود را سرگرم كنند. لزومي نيست كه حتما كاركردي آموزشي را براي اين موضوع در نظر بگيريم. نگاه سرگرم كننده به اين موضوع حتي مي‌تواند رشد فرهنگي ما را باعث شود.

صحبت كه به اين‌جا مي‌رسد، از عظيمي درباره مهم‌ترين مشكلات پيش روي اين ژانر مي‌پرسيم و او در مقام پاسخ مي‌گويد:
ـ امروزه اقبال به انيميشن، بسيار بسيار زياد است و نهاد هاي زيادي به اين كار روي آورده‌اند. به اعتقاد من اگر اين اقبال به سمت كميك استريپ هم هدايت شود و در سبد خواندني هاي خانواده قرار گيرد مي تواند تاثيرات بيشتري را شكل دهد. ما امروز تنها رفته ايم به سمت اساطير و افسانه ها. البته در بيان اين موضوعات با توفيق نيز روبه‌رو بوده ايم؛ اما جاي كار براي ساير موضوعات خالي مانده است. حتي در كتاب درسي اول دبستان، دانش‌آموز با كميك استريپ روبه‌روست؛ پس چرا بايد اين تصاوير ساده را با مجموعه هايي شلوغ جايگزين كنيم؟ بايد به ظاهر كار اهميت بيشتري داد و با كمك از شخصيت هاي امروزي به توليد شخصيت هاي عامه پسند روي آورد كه بتوانند با توجه به محدوديت هاي ما، مفاهيم را منتقل كنند.

کد مطلب : 26308