نشست «زیبایی شناسی متن نمایشی» عصر روز گذشته 27 مرداد در سرای اهل قلم برگزار شد. صادق رشیدی، پژوهشگر و نویسنده، معتقد است اگر تاریخ زیبایی شناسی را بخواهیم تا حدود دوره های مدن و پسا مدرن بررسی کنیم هیچ گریزی از مفهوم فرم وجود ندارد.

به گزارش خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا)، این نشست با سخنرانی فرشید ابراهیمیان، صادق رشیدی و رحمت امینی از نویسندگان و پژوهشگران عرصه هنر نمایش برگزار شد.

زیبایی برای محقق شدن نیاز به نیرو دارد 
در ابتدای این نشست ابراهیمیان با تاکید بر عنوان نشست «زیبایی شناسی متن نمایشی» گفت: این نام از دو بخش زیبایی و متن تشکیل شده که برای دستیابی به حقیقت این کلمات به تعبیر سقراط ابتدا باید به تعریف هر کدام پرداخت. زیرا آسان ترین راه وصول به حقیقت هر چیز تعریف آن چیز است.

وی ادامه داد: نخستین تعریف زیبایی از افلاطون و سقراط است. افلاطون می گوید زیبایی یعنی طلا. طلا از ویژگی هایی برخوردار است که آیتم های زیباسازی را دارد ولی چرا مجسمه های سخت هم زیبایند؟ یکی از بخش های مهم زیبایی تناسب است. بعدها افلاطون تناسبی را که در صورت متجلی است رد می کند و تناسب در برابر بی تناسبی قرار می گیرد و بیشتر توجه به زیبایی باطنی می شود که تناسب سودمندی و یا واجد خیر است.

وی توضیح داد: زیبایی برای محقق شدن نیاز به نیرو دارد بنابراین به تعبیر افلاطون زیبایی در فضیلت ها پدیدار می شود. یک محک و معیار کلی هم باید باشد تا از طریق آن به عیار زیبایی دست یافت. 

ابراهیمیان گفت: افلاطون در بحث جهان شناختی معیار زیبایی را نظم می داند که ریشه در آراستن دارد.

وی در ادامه گفت: تعاریف زیبایی شناسانه در مقطع پیشامدرن که جهان هنوز سوژه ای نشده و ذهن اصالت پیدا نکرده بود، متفاوت بود. در آغاز قرن 17 ذهن و اندیشه انسان اهمیت پیدا می کند و به دلیل این محوریت خودش خالق زیبایی می شود؛ تا پیش از این لحظه انسان خالق زیبایی نیست بلکه وسیله ای برای دستیابی و دریافت زیبایی است نه خالق آن. ولی در اوایل قرن 19 انسان می شود خالق زمین و انسان اصالت پیدا می کند.

ابراهیمیان متن به لحاظ فلسفی را ماده خام دانست و افزود: متن به لحاط فلسفی ماده خام است که طی حرکتی و در یک فرایند حرکتی تبدیل به صورت می شود. صورت شکل نمایی ماده است تا چیزی صورت و فرم پیدا نکند به کمال نمی رسد و کامل نمی شود. 

در ادامه امینی با بیان اینکه زیبایی شناسی در طول تاریخ دچار تغییر و تحول شده، گفت: یعنی اگر زمانی کلاسیک ها با قواعد سخت زیبایی را ارایه می کردند و تناسب نقطه محوری آثار آنان بود بعدها زیبایی به انواع دیگر هنر آفرینی مصداق پیدا کرد.

وی توضیح داد: برای مفهوم زیبایی شناسی تا نیمه قرن 18مفهومی از نظر تئوری پردازی وجود نداشت بلکه «بام گارتن» بعد از این تاریخ یک بحث گسترده را از سودمندی، زیبندگی، قرینه بودن، نظم، تناسب، وحدت مطرح کرد که سرانجام رسید به اختلاف و متفاوت بودن.

امینی گفت: قرینه سازی یکی از ویژگی های مهم زیبایی شناسی بود که بعد تبدیل به نقطه منفی شد چون شرایط تغییر کرد و انسان دارای تعاریف مختلفی در هستی شد.

وی یکی از مباحثی که هنوز در زیبایی شناسی پا برجاست را فرمالیسم دانست که نهضت آن به طور رسمی از روسیه آغاز شده.

امینی مفهم فرمالیسم را یکی از مفاهیم مهم در مقوله زیبایی شناسی دانست و افزود: اگر به صورت علمی در کشور ما به این بحث در مقوله نمایشنامه نویسی پرداخته شود کمک شایان توجهی به نمایشنامه نویس خواهد شد. 

بحث زیبایی شناسی از قرن 18 به دلیل تحولات هنری به وجود آمد
رشیدی در ادامه گفت: اگر تاریخ زیبایی شناسی را بخواهیم تا حدود دوره های مدرن و پسامدرن بررسی کنیم هیچ گریزی از مفهوم فرم وجود ندارد و تمام تئوری هایی که در حیطه زیبایی شناسی مطرح شده اساسا مجادله و رویارویی تفکرات مختلف بر سر فرم بوده است.

وی افزود: فرمالیسم دو حالت دارد. نخست فرمالیسم مکتب روس است که در سال 1930 در روسیه آغاز شد و دیگر فرم گرایی افراطی است.

وی توضیح داد: وقتی معنای فرم و معنا را ترتیب و آرایش نظم اجزای متشکل یک کل بگیریم بحث تناسب و زیبایی پیش می آید. اگر زیبایی لزوما تناسب، ترتیب و آرایش اجزا باشد پس فقط تمام چیزهای مرکب زیبایند در حالی که ما درخشندگی یک طلا و زیبایی آن را می بینیم. پس تناسب اجزا یعنی در کنار هم قرار گرفتن نظم در عین درخشندگی که معنای زیبای می دهد. این تفکر تا دوره رنسانس ادامه پیدا می کند.

رشیدی ادامه داد: تناسب، زیبایی، نظم و اندازه و کنار هم قرار گرفتن عناصری که می خواهند یک کل را تشکیل بدهند در درام دوره یونان باستان خود را نشان می دهد دست کم در آثار سوفوکل که اساسا فرم در آنها بر مفاهیم ذهنی غالب است. در دوره مدرن این شخصیت های اساطیری جای خود را به شخصیت های مدرن که کاملا ما به ازای بیرونی دارند، می دهد.

وی گفت: معنای دیگر فرم که بیشتر کاربرد روزمره داشته این است که از فرم تلقی شکل داریم. این تلقی از فرم امروزه پا برجاست و مصداق عینی آن را در ادبیات نمایشی می توان در قلمرو متونی که کاملا ساختاری ساختارشکنانه دارند و یا قدری درگیر بازی واژگانی اند، یافت.

رشیدی افزود: تاریخ نشان می دهد تفاوت در هنرها از ابتدای شکل گیری تا دوره پسامدرن تفاوت در شکل بوده و چگونگی کنار هم قرار گرفتن عناصر و اجزای آن. بحث فرم در حوزه ادبیات و هنرهای تجسمی از بدو شکل گیری در  نظریات اندیشمندان یونان مطرح بوده و تا امروز وجود دارد؛ ولی زیبایی شناسی بحثی است که از قرن 18 به دلیل تحولات هنری، رویکردها و تضاد آرا در حوزه هنر ارایه شد.

کد مطلب : 78860