نشست نقد و بررسی کتاب «مطاق مشایخ» اثر دکتر مصطفی گرجی، با حضور کارشناسان حوزه عرفان اسلامی در سرای اهل قلم خانه کتاب برگزار شد.

به گزارش خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا)، این نشست با حضور دکتر بخشعلی قنبری، نویسنده حوزه فلسفه، دکتر مصطفی گرجی، مولف اثر و دکتر مریم عاملی رضایی، نویسنده حوزه ادبیات عرفانی، برگزار شد.

در ابتدا، دکتر مصطفی گرجی، مولف کتاب «مطاق مشایخ» و نویسنده حوزه ادبیات عرفانی، عنوان کرد: بر اساس دیدگاه مولوی دو سنخ کتاب وجود دارد. برخی حاوی تاریخ مصرف‌اند و با گذشت زمان، فايده و خاصيت آنها از بين مي‌رود و بعضی نیز آثاری‌اند که وجودشان با سیر تاریخ از میان نمی‌رود. این نوشتار با رویکرد دوم تالیف شده است.

وی با اشاره به این که اثر حاضر درباره ابوالعباس قصاب آملی، یکی از حکمای خسروانی نگاشته شده، تشریح کرد: تاکنون اثر پژوهشی درباره وی تالیف نشده است. این شخصیت بزرگ عالم تصوف و عرفان اسلامی در لابه لای آثار ابوسعید ابوالخیر و ابوعبدالله داستانی، معرفی شده است.

دکتر گرجی با استناد به نظر «محمد ابن منور» در کتاب اسرارالتوحید که می‌گوید:«شیخ ما هیچ یک از مشایخ را مطاق نفرمود، مگر شیخ ابوالعباس قصاب آملی را»، اظهار داشت: واژه مطاق در فرهنگ لغات وجود ندارد. مطاق در معنی به کسی که برگردن دیگری حقی دارد، گفته می شود. نام این اثر به دلیل ادای دینم به این شیخ وارسته انتخاب شده است.

مولف کتاب «مطاق مشایخ» این اثر را به سه بخش تقسیم کرد و گفت: فصل نخست به موقعيت مزار قصاب آملی و جغرافیای عرفانی او در آن عصر اختصاص یافته و به شکل مفصل دیدگاه‌های مختلف درباره محل قبر ابوالعباس قصاب را بیان کرده است. عده‌ای نظیر دکتر شفیعی کدکنی، آمل به معنای طبرستان (مازندران کنونی) را محل دفن قصاب دانسته‌اند.

وی با بیان این که دیدگاه‌های مختلفی درباره اندیشه، احوال و اقوال قصاب آملی بيان شده است، توضیح داد: در این نوشتار، 25 منبع از مجموعه متون فارسی و عربی درباره قصاب آملی تشریح شده‌اند. فصل سوم این کتاب ضمن طبقه بندی 25 منبع درباره احوال ابوالعباس قصاب آملی، به تحلیل شخصیت وی براساس 15 مشخصه اصلی، برپایه سیر تاریخی پرداخته است.

دکتر گرجی در توضیح این مطلب که چرا قصاب آملی به اعطاگر کفش معروف بوده است؟ گفت: کفش در عرفان اسلامی و ایرانی نماد و سنبل سلوک، راه رفتن و در آیین قصاب، نماد فتوت است. در یکی از متون عرفانی بیان شده است که روزی مولوی در حال سماء بود، ناگاه متوجه شد که سماء طربناک نیست، دستور داد که کفش ها را بگردند، آن هنگام فهمید که غریبه‌ای در جمع آنها حضور دارد.

در ادامه، دکتر مریم عاملی رضایی، نویسنده حوزه ادبیات عرفانی، با تاکید بر این که نوشتار حاضر حاصل ریزنگری مولف درباره عارفی ناشناخته در جهان، بیان داشت: این نوشتار اثری کاربردی در ادبیات عرفانی فارسی است. بررسی زندگی شیخ ابوالعباس قصاب آملی براساس دو دیدگاه صورت گرفته است؛ نخست عارفان مکتب خراسان که به تعبیر شیخ اشراق خمیره الخراسیون و حلقه واسط عرفان اسلامی و ایرانند که تاکنون کمتر مورد توجه قرار گرفته‌اند و دوم از سوی سهروردی که خود نیز درباره حکمت خسروانی اشاراتی داشته است.

دکتر عاملی با تاکید بر اهمیت شیخ اشراق به ضرورت نور در عالم هستی، یادآور شد: سهروردی، ابوالعباس قصاب را به طایفه خسروانی منسوب و به آیین فتوت نزدیک دانسته است. بنابراین، ضرورت نگارش این اثر به عنوان حلقه واسط عرفان ایرانی و اسلامی از قرن‌ها قبل احساس می‌شد.

وی با بیان این که «در قرون سوم و چهارم هجری، فرهنگ کتبی تصوف کمتر دیده می شد» افزود: با توجه به این که عرفان پس از مکتوب شدن از روند اولیه خود فاصله زیادی گرفت، بنابراین عارفانی نظیر قصاب آملی محقق به فرهنگ شفاهی تصوف‌اند و شناخت گفتار و رفتار آن‌ها در شناخت سیر تصوف بسیار مهم است.

دکتر عاملی با اشاره به منابع دست اول و علمی کتاب «مطاق المشایخ» اظهار داشت: با توجه به اهمیت قصاب آملی در حکمت خسروانی، بهتر بود توضیح جامع‌تری در مقدمه این اثر درباره حکمت خسروانی بیان می‌شد تا بر شناخت اقوال او می‌افزود. همچنین در بحث تاریخ ولادت و وفات قصاب آملی نیز پیشنهادی از سوی مولف ارایه نشده بود.

وی با بیان این که نویسنده در این اثر می‌بایست بخش‌های عربی به ویژه سخنان شیخ اشراق را به فارسی ترجمه می‌کرد تا اثر برای عموم مردم قابل فهم شود، افزود: همچنین استفاده از طبقه‌بندی موضوعی نیز مضامین اثر را گسترش می‌داد.

همچنین دکتر بخشعلی قنبری نیز با اشاره به این که بحث پابرهنگی در سایر ادیان نیز مطرح است، گفت: برای نمونه، در مسیحیت فرقه‌ای به نام «کرملیان» یا پابرهنه‌ها وجود دارد. این فرقه عرفانی از قرن 16 میلادی با هدف نزدیکی و بازگشت به نخستین‌های انسانی تشکیل شد. نقطه قوت این اثر، محقق بودن مولف است که بر اهمیت آن افزوده است. استاد جلال الدین همایی در مقدمه مصباح الهدایه گفته است: «مهمترین کار در این عصر احیای میراث کهن ماست، حتی بیان آنها به زبان روز.»

وی یادآور شد: با توجه به این که این آثار بخشی از تفکر عرفانی و دینی ما به حساب مي‌آيند، نگارش آثاری از این دست میراث کهن ایرانی و اسلامیمان را احیا می‌کند. اکنون تنها اثری که به صورت مستقل درباره ابوالعباس قصاب آملی نگاشته شده، کتاب مطاق مشایخ است.

دکتر قنبری با تاکید بر این که خسروانی بودن قصاب آملی نیاز به تامل بیشتری دارد، افزود: اگر نور به عنوان منبع اصلی حکمت خسروانی در نظر گرفته شود، در عرفان قصاب آملی، بايد دقت کرد که نور چه جایگاهی داشته و در تیپولوژی عرفانی، قصاب آملی در کجا قرار گرفته است؟ قلم مولف به ویژه در مقدمه اثر، بسیار شیوا و رساست که البته سخنان قصاب آملی باید مکانیزم خاصی را دربرگیرد.

وی با اشاره به این که امروز، ضرورت اهمیت به عرفان‌های جدید بر کسی پوشیده نیست، عنوان کرد: با وجود نیاز جوامع به عرفان اصلی، اساسی و ذاتی، گرایش جوانان به عرفان‌های نوظهور به اشکال مختلف زیاد شده است.

دکتر قنبری با تاکید بر این که نوشتار حاضر در حوزه عرفان به واکاوی ابعاد شخصیت و تفکر یکی از عرفای برجسته تاریخ اسلام پرداخته، توضیح داد: این اثر توسط انتشارات کلک سیمین تالیف شده که به لحاظ ظاهری نیز پوشش قابل توجهی دارد.

در ادامه، دکتر گرجی با تاکید بر ایجاز موجود در بخش‌هایی از اثر نظیر توضیح درباره حکمت خسروانی، تصریح کرد: همچنین تاریخ ولادت قصاب آملی 314 و وفات وی 424 بیان شده است. با توجه به این که در کتاب اسرارالتوحید، تاریخ دیدار ابوسعید ابوالخیر با ابوالعباس قصاب در آمل 399 هجری بیان شده، بنابراین تاريخ مرگ وی نمی‌تواند پیش از این تاریخ باشد.

وی با اشاره به این که بر اساس چهار فرقه اهل سنت، قصاب آملی، حنبلی معرفی شده است، اظهار داشت: این امر منافاتی با اشعری بودن قصاب آملی ندارد، زیرا اشاعره در تقابل با معتزله قرار دارند، نه حنفی‌ها.

دکتر قنبری درباره اين که قصاب آملی حنفی مذهب معرفی شده است، توضیح داد: حنفی‌ها پیش‌تر در عربستان می‌زیستند و دیگر فرقه‌های اهل سنت در ایران بودند،.بنابراین امکان خروج ابوالعباس قصاب از خلیج فارس و ورود به ایران بسیار کمرنگ است.

دکتر گرجی نیز با نقل از دکتر شفیعی کدکنی در کتاب اسرارالتوحید که قصاب آملی را حنفی مذهب دانسته، افزود: علاوه بر این، شهرت و اعتبار قصاب آملی از مرزهای جغرافیایی ایران خارج شده بود.

نشست نقد و بررسی کتاب «مطاق المشایخ» با حضور کارشناسان این حوزه در سرای اهل قلم خانه کتاب برگزار شد.

کد مطلب : 64072