چاپ نخست كتاب «حيوانات، قوانين حمايتي و حدود بهره‌وري در اسلام» نوشته سعيد نظري‌توكلي از سوي موسسه چاپ و انتشارات آستان قدس رضوي منتشر و روانه بازار نشر شد.

به گزارش خبرگزاري كتاب ايران(ايبنا)، در پژوهش حاضر، تلاش شده است مساله بهره‌گيري از حيوانات در سه حوزه، كلامي، حقوقي و اخلاقي در اسلام بررسي مي‌شوند. نتايج به دست آمده از مجموع اين سه حوزه، مي‌تواند ديدگاه سالم و عالمان مسلمان را درباره حيوانات، حقوق آنها و بايستگي‌هاي رفتاري انسان با آنها را اندكي روشن سازد. 

احساس نياز به مدل‌هاي حيواني براي تحقيقات، روز به روز در جامعه پزشكي بيشتر مي‌شود. هرچند احساس نياز به مدل‌هاي حيواني از همان نخستين روزهايي كه پزشكي از توصيف بيماري به شناخت بيماري روي آورد قابل درك است، اما با گذشت زمان، اين پرسش ابتدا در ذهن خود پزشكان و سپس در ذهن حقوق‌دانان شكل گرفت كه آيا انسان مجاز است براي تثبيت موقعيت سلامت خود در دو حوزه بهداشت و درمان، سلامت حيوانات را به خطر بيندازد؟ 

از اين‌جا بود كه با ورود نگرش‌هاي حقوقي ـ اخلاقي به حوزه مطالعات و تحقيقات پزشكي، زمينه پيدايش دانشي ميان‌رشته‌اي به نام اخلاق زيستي (Bio Ethic) فراهم آمد. محققان اخلاق‌زيستي بر اين باورند كه هرچند جايگاه ممتاز انسان در ميان ساير موجودات به او اجازه بهره‌وري از حيوانات را به سود پيشبرد تحقيقات پزشكي مي‌دهد، اما از آن‌جا كه حيوانات نيز به عنوان موجودي از همين نظام، داراي حق زيستن و البته سالم زيستن‌اند، معلوم نيست بتوان بدون هيچ محدوديتي از آنها به سود خود بهره جست. 

چنين نگرشي به حوزه حيوانات باعث شد محققان اخلاق‌زيستي با بررسي مساله بهره‌وري از حيوانات در دو حوزه حقوق و اخلاق، ضمن تنظيم مقررات و قوانين لازم براي نگهداري و كار با حيوانات در محيط‌هاي آزمايشگاهي، بايستگي‌ها و اصول اخلاقي استفاده از حيوانات را نيز يادآور شوند. 

حيوانات از جمله شگفتي‌هاي جهان آفرينشند كه خداوند متعال انسان‌ها را به تامل در آفرينش آنها فرا مي‌خواند تا از يك سو به پيچيدگي وجودي آنها پي برده و از سوي ديگر به بزرگي آفريننده‌شان اذعان كنند؛ «افلا ينظرون الي الابل كيف خلقت؛ آيا به شتر نمي‌نگرند كه چگونه آفريده شده است؟(غاشيه، آيه 17)». 

نويسنده اين اثر، در بخشي از پيشگفتار كتاب حاضر مي‌نويسد: «آن‌گونه كه پس از اين به تفصيل توضيح خواهيم داد، قرآن كريم دوست داشتن حيوانات و احساس لذت انسان از ارتباط با آنها را به عنوان يك اصل مورد پذيرش قرار داده، ديدگاه حضرت سليمان(ع) را در اين باره چنين بيان مي‌كند: "به‌ياد آور هنگامي را كه عصرگاهان اسب‌هاي چابك تيزرو را بر او عرضه داشتند، سليمان گفت: من اين اسب‌ها را به خاطر پروردگارم دوست دارم. (او همچنان به آنها نگاه مي‌كرد) تا از ديدگانش پنهان شدند. (آنها به قدري جالب بودند كه گفت): بار ديگر آنها را نزد من باز گردانيد و با دست خود ساق و گردن آنها را نوازش مي‌داد.(سوره ص، آيه 31-33)."
همچنين احساس زيبايي و شكوهي را كه انسان از ديدن چهارپايان دارد اين‌گونه توصيف مي‌كند: "و لكم فيها جمال حين تريحون و حين تسرحون؛ در چهارپايان براي شما زيبايي است آنگاه كه (شامگاه) آنها را از چرا بر مي‌گردانيد و هنگامي كه (صبحگاه) آنها را به چرا مي‌بريد.(نحل، آيه6)". 
اين احساس زيبا و خوشايند هم‌زيستي با حيوانات، باعث شده است كه امامان معصوم(ع) برخي از حيوانات را از جمله ساكنان خانه به‌حساب مي‌آورند. "عن ابي عبدالله في‌الهرة: انها من اهل‌البيت؛ امام صادق(ع) درباره گربه فرمودند: گربه از ساكنان خانه است."»
 
در نتيجه حيوانات نيز مانند انسان از منزلت و جايگاهي خاص برخوردارند كه از يك سو، خداوند درخواست و دعاي آنها را پذيرفته و به‌واسطه وجود آنها، كيفر رفتار زشت انسان‌ها را به تاخير مي‌اندازد و از سوي ديگر، انسان نيز موظف به حفظ و رعايت حرمت آنها است تا آن‌جا كه پيامبر گرامي اسلام(ص) حيوانات را شايسته سلام دادن مي‌داند. «اتي رجلا النبي فسلم عليه، فقال‌النبي: و عليكم‌السلام. فقال‌الرجل: يا رسول‌الله. انما انا وحدي. فقال: عليك و علي فرسك؛ مردي نزد پيامبر(ص) آمد و بر ايشان سلام كرد، پيامبر(ص) فرمود: بر شما باشد سلام؛ مرد گفت: اي رسول خدا، من يك نفر بيش نيستم، فرمود: بر تو و بر اسبت سلام». همچنان كه امام صادق(ع) نيز حيوانات را از ياد نبرده، براي آنها به درگاه الهي دست به دعا برمي‌دارد: «اني لادعوالله لك. حتي اسمي دابتك (ادعو لدابتك)؛ من در پيشگاه الهي براي تو و چهارپايت دعا مي‌كنم.» و امام كاظم و امام باقر(ع) هم براي برطرف شدن مشكلات برخي حيوانات، دست به دعا برمي‌دارند، چه آن حيوان، شيري درنده باشد يا پرنده‌اي كوچك چون قمري و كبوتر. 

در چنين شرايط است كه حيوانات همچون ساير افراد يك خانواده ضمن آن كه بايد مورد حمايت عاطفي سرپرست خانواده قرار گيرند، از حقوقي نيز برخورداند كه سرپرست خانواده موظف به رعايت آنها است. به همين جهت در متون اسلامي از حقوق حيوان بر مالكش سخن به ميان آمده است. 

امام صادق(ع) براي حيوان شش حق را بر شمرده‌اند كه مالك موظف به رعايت آنها است: بيش از طاقتش بر او بار نكند، پشت حيوان را محلي براي گفت‌وگو قرار ندهد، پس از استفاده به او غذا دهد، آب در اختيار او قرار دهد، به صورتش داغ نگذارد و به صورتش ضربه وارد نسازد. 

اين اثر در سه گفتار و هفت فصل سامان يافته است. گفتار اول: بررسي‌هاي كلامي (شامل زندگي اخروي حيوانات و زشتي و زيبايي آزار حيوانات)، گفتار دوم: بررسي‌هاي حقوقي (شامل پيش‌فرض‌هاي حقوقي، شاخصه‌هاي بهره‌وري از حيوانات و وظايف انسان در بهره‌وري از حيوانات)، گفتار سوم: بررسي‌هاي اخلاقي (شامل ملاحظات جسماني و ملاحظات رواني). 

چاپ نخست كتاب «حيوانات، قوانين حمايتي و حدود بهره‌وري در اسلام» در شمارگان 2000 نسخه، 199 صفحه و بهاي 19000 ريال راهي بازار نشر شد.

کد مطلب : 63343