موسس و مدير عامل «موسسه فرهنگي، پژوهشي الجواد» گردآوري و انتشار بانك اطلاعاتي تمامي نسخه‌هاي خطي كشور را از اهداف اصلي اين موسسه خواند./

حجت‌الاسلام مصطفي درايتي، از فعالان حوزه‌هاي نسخه‌هاي خطي شهر مشهد كه اين موسسه را سال 1375 راه‌اندازي كرده است، در گفت‌وگو با خبرگزاري كتاب ايران(ايبنا)، عنوان كرد: محور اصلي فعاليت‌هاي نسخه‌شناسي اين موسسه را كارهاي ملي تشكيل مي‌دهند.
 
وي هدف اصلي اين مركز را «تبديل آن‌چه از ميراث مكتوب ايران باقي‌مانده به مجموعه پژوهشي قابل دسترس» برشمرد و گفت: ايجاد بانك اطلاعات فني از مجموعه نسخه‌هاي خطي ايران ـ در تمام كشور و در همه علوم، اعم از اين كه تصوير يا اصل نسخه در ايران باشد ـ يكي از كارهاي عمده اين موسسه است. اين بانك اطلاعاتي با فعاليت كتابخانه ديجيتالي تفاوت‌هاي فراواني دارد. 

حجت‌الاسلام درايتي گفت: براي هر اثر مكتوب در اين بانك 60 تا 70 مورد از اطلاعات نسخه‌هاي خطي و كتاب‌هاي دست‌نوشت جداسازي و عنوان شده‌اند. براي هر نسخه نيز گزارش‌هاي بسيار متنوعي در نظر گرفته مي‌شوند كه تنها كارايي آن در حوزه نسخه‌هاي خطي نيست، بلكه براي پژوهش‌هاي حوزه‌هاي گوناگون مؤثر است. اين بانك روزآمد اطلاعات خودش را از كتابخانه‌‌‌هاي ايران مي‌گيرد يا از سياهه اطلاعات آنها استفاده مي‌كند. 

مدير عامل «موسسه فرهنگي، پژوهشي الجواد» با ذكر اين كه اين بانك اكنون حدود 350 هزار ركورد ثبت‌شده دارد، توضيح داد: 322 هزار نسخه از كتاب‌هاي اين بانك اطلاعاتي مربوط به ايران است.

وي از نتايج اين پژوهش به عنوان دست‌مايه ارزشمند براي فهرست‌نگاران، محققان و پژوهشگران حوزه‌هاي گوناگون ايران، اسلام و تشيع ياد كرد و گفت: اين مجموعه هيچ محدوديت موضوعي ندارد و به بسياري از رشته‌‌هاي دانشگاهي نيز مرتبط مي‌شود كه مي‌تواند زمينه خوبي براي گسترش پژوهش‌هاي اين حوزه فراهم آورد. 

فهرست‌نگار نسخ خطي در پاسخ به اين پرسش كه «نتايج اين پژوهش در حوزه تاليفات چه تأثيري مي‌تواند داشته باشد» بيان داشت: اين مجموعه اطلاعات پيشينه‌اي درباره موضوعات گوناگون را از طريق مضامين دست‌نوشته‌ها فراهم مي‌سازد و علاقه‌مندان به صورت موضوعي، نظير بررسي فراز و فرود عرفان در ايران و تأليفات اين حوزه، مي‌توانند از اطلاعات موجود در اين بانك بهره‌گيرند. 

وي در پاسخ به اين سوال كه براي پرهيز از موازي‌كاري در اين حوزه چه تدابيري در نظر گرفته شده است؟» گفت: اغلب مراكزي كه به توليد اطلاعات نسخ خطي مي‌پردازند، سعي در برقراري ارتباط با يكديگر دارند. با اين وجود تصور نمي‌شود هيچ‌يك از مراكز كشور به جامعيت مركز فرهنگي، پژوهشي الجواد به اطلاعات موجود نسخه‌هاي خطي دست يافته‌‌‌ باشند. گام بعدي اين است كه اطلاعات اين بانك را در شبكه اينترنت قرار دهيم، اما محدوديت‌هايي چون حجم اطلاعات بالا وجود دارد.

حجت‌الاسلام درايتي با ذكر اين كه موازي‌كاري در چنين حوزه‌هايي روي مي‌دهد، گفت: در اغلب برنامه‌ريزي‌هاي پژوهشي نمي‌توان جلوي اين اتفاق را گرفت، اما براي كاهش اين رخداد بايد افرادي كه در اين زمينه‌ها فعاليت دارند، آثار و نتايج به دست آمده از پژوهش‌هايشان را منتشر يا عرضه كنند تا ساير پژوهشگران بدانند كه جاي ديگري اين كار انجام شده است و آن فعاليت را متوقف يا ادغام ‌كنند. البته بايد دانست كه اغلب اين كارها اهداف ساختاري و تفاوت‌هاي ماهوي با يكديگر دارند. 

موسس و مدير عامل «موسسه فرهنگي، پژوهشي الجواد» تهيه كتابي با عنوان «فهرست واره نسخه‌هاي خطي ايران» را در شمار ديگر فعاليت‌هاي اين موسسه خواند و توصيف كرد: اين فهرست‌واره قرار است در 10 جلد 1200 صفحه‌اي با ريزترين خط و به صورت خلاصه تدوين و منتشر شود. 

وي با بيان اين كه اين مجموعه در مرحله ويرايش دوم قرار دارد، گفت:   اين اثر به صورت الفبايي تمام موجودي ايران را كه تاكنون ـ در 90 سال اخير ـ معرفي شده‌اند، به صورت خلاصه با ذكر اطلاعاتي نظير نام كتاب، نام مولف، تاريخ تولد و وفات مولف، نوع كتاب از لحاظ حاشيه‌نويسي، تعليقه، شرح، تصحيح و اين كه وابسته به چه كتاب يا نسخه‌اي است و ... معرفي مي‌كند. در اين مجموعه، اطلاعات كتاب‌شناسي به دليل خلاصه بودن، حذف شده‌اند. نام كتاب اصلي، شهري كه اين كتاب در آن شهر يا كتابخانه قرار دارد، خط كتاب، كاتب اثر، تاريخ كتابت و تعداد صفحات احتمالي اثر، مأخذي كه معرفي شده و ... از جمله اطلاعات اين مجموعه‌اند. 

وي در پايان اظهار داشت: اطلاعات اين مجموعه بيش از نيمي از نياز محققان و مولفان را كه به آگاهي‌هاي پايه‌اي و پيشينه‌نگاري‌ها نيازمندند برطرف خواهد ساخت. 

گفتني است اين فهرست‌نويس نسخ خطي پيش از اين مسووليت‌هاي اجرايي نظير قائم مقام مدرسه عالی شهید مطهری، مسوول دفتر مطالعات اسلام و مستضعفان، مسوول مرکز مطالعات و تحقیقات دفتر تبلیغات حوزه علمیه قم، عضو حقیقی کمیسیون اطلاع‌رسانی شورای پژوهش‌های علمی کشور و ... را تجربه كرده است.

فهرست‌نویسی نسخه‌های خطی، تهیه بانک اطلاعات نسخه‌های خطی ایران، تهیه فهرست‌واره نسخه‌های خطی ایران، تهیه شرح آثار بیش از یکصد نفر ازبزرگان اسلام و ایران که در ایران بیش از هزار نسخه خطی دارند و تدوين ترتیب موضوعی کتاب «غرر الحکم» که روایات کوتاهي از امیر المؤمنین را در بردارد، از جمله فعاليت‌هاي حجت‌الاسلام درايتي به حساب مي‌آيند.
 
ترجمه فارسي كتاب «معجم الفاظ» و تصحیح و تعلیق کتاب «لؤلؤ و مرجان» اثر محدث نوری از ديگر اقداماتي محسوب مي‌شوند كه اين فهرست‌نويس در حوزه تأليف و ترجمه انجام داده است.

کد مطلب : 56520