فاطمه سعدوني، كارشناس كتابداري پزشكي و كتابدار كتابخانه شهيد چمران سوسنگرد: کتابخانه‌های عمومی، همانطور که از اسمشان پیدا ست، به دلیل ارايه خدمات به عموم افراد جامعه، باید منابعی از تمام انواع دانش‌ها و گرایش‌ها را در مجموعه‌های خود گردآوری کنند._

خبرگزاري كتاب ايران(ايبنا)، فاطمه سعدوني، كارشناس كتابداري پزشكي و كتابدار كتابخانه شهيد چمران سوسنگرد: کتابخانه‌های عمومی، همانطور که از اسمشان پیدا ست، به دلیل ارايه خدمات به عموم افراد جامعه، باید منابعی از تمام انواع دانش‌ها و گرایش‌ها را در مجموعه‌های خود گردآوری کنند، این نوع کتابخانه‌ها به دلیل عدم محدودیت در عضوگیری و مجموعه‌سازی، باید جزو پر مراجعه‌ترین کتابخانه‌ها باشند؛ اما متأسفانه  کم کارترین و کم مراجعه ترین کتابخانه‌ها هستند. 

در شناخت آسيب‌ها و نقاط ضعف كتابخانه‌هاي عمومي مي توان از زواياي گوناگون به بحث و كنكاش پرداخت. ارزيابي و شناخت نقاط ضعف كتابخانه‌هاي عمومي مي تواند از جنبه‌هايي نظير فعاليت‌هاي اين كتابخانه‌ها شروع شود و تنوع آن به انجام پژوهش‌هاي گوناگون براي دستيابي به شناخت نارسايي‌ها و آسيب‌ها تداوم يابد. 

با افزایش سطح علمی جامعه، کتابخانه‌های عمومی نیز، باید خود را با این تغییر همسو کنند و با تهیه و گردآوری مجموعه‌ای کار آمد در کتابخانه، بار علمی کتاب‌هاي موجود در مجموعه‌های خود را تا حد قابل قبولی افزایش دهند تا بتوانند پاسخ‌گوی نیازهای اطلاعاتی جامعه استفاده کننده خود باشند.


کتابخانه‌ها همیشه بازتابی از شرایط حاکم برجامعه خود بوده‌اند، به طوری که مطالعه تاریخ کتابخانه‌ها به عنوان یک نهاد، راهی است برای تحلیل تاریخ گذشته جوامع. چنین مطالعه‌ای تاریخچه جامعه‌ای را که کتابخانه در خدمت آن است، روشن خواهد کرد. موقعیت، جمعیت سرویس گیرنده، انتظاراتی که از کتابخانه می‌رود، ماهیت مجموعه کتابخانه، حمایت مالی، وضعیت کتابدار و طرز فکر صاحب‌نظران نسبت به کتابخانه،  همه الگوهای رشد جامعه را در طول مدت زمانی معین، منعکس می‌سازد. تحقیق در سرنوشت کتابخانه، معیارهای گرایش جامعه به آموزش و تغییرات اجتماعی، اقتصادی و تکنولوژیک را مشخص مي‌كند. 

تاریخچه رشد و توسعه کتابخانه‌ها همواره بیانگر نیازهای اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و آموزشی جوامع بوده است. تجربه نشان داده که شرایطی که جوامع را تحت تأثیر قرار داده‌اند در توسعه کتابخانه‌ها نیز موثربوده‌اند. به طور کلی هر قدر که تعداد با سوادان جامعه‌ای بالا  و جامعه به استفاده از اطلاعات و دانش متکی باشد  کتاب و کتابخانه از ارزش بالاتری برخوردار خواهد شد. کتابخانه به لحاظ کمی و کیفی چشم‌اندازی از اوضاع اجتماعی جوامع کشورهای مختلف در هر یک از دوره‌های تاریخی هستند. این نوع کتابخانه‌ها را باید به عنوان یک قدرت اجتماعی تلقی کرد که در جامعه تأثیر زیادی دارد. 

بر اساس بیانیه یونسکو، کتابخانه عمومی مرجع معتبری است برای تجلی موارد مهم از جمله، آموزش پی‌گیر و بی‌پایان همگانی، پیشبرد دانش و فرهنگ عمومی، ارايه رایگان حاصل اندیشه‌های خلاقه انسان‌ها، شکوفایی استعدادها و توانایی‌های جامعه استفاده‌کننده. 

در ادامه این بیانیه اهدافی برای کتابخانه عمومی برشمرده است که دو مورد آن به قرار زیر است:
- فراهم آوری اطلاعات فنی، علمی و جامعه شناختی باب روز و تازه.
- با توجه به تنوع مراجعان کتابخانه‌های عمومی با علایق و سطح علمی متفاوت، مجموعه سازی در این کتابخانه‌ها ازحساسیت خاصی برخوردار است.  لازم است کتابدار با آگاهی کامل نسبت به تمامی جامعه کتابخانه و علایق و نیازهای آن‌ها مجموعه سازی كند.

اما سرویس دادن کتابخانه‌های عمومی به تمام اقشار جامعه نباید بهانه‌ای باشد برای تبدیل کتابخانه‌های عمومی به انبار ارزانق یمت‌ترین و کم محتواترین کتاب‌هاي منتشر شده. تعیین سقف قیمت کتاب‌های سفارش داده شده توسط اعضاء (طرح کتاب من)، از سوی نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور، دلیلی بر این مدعا ست که محدودیت‌های مالی باعث شده است تا قیمت کتاب‌ها در کتابخانه‌های عمومی به مراتب مهم‌تر از محتوای آنها باشد. 

اكنون کتابخانه‌های عمومی به لحاظ در اختیار گذاشتن مواد خواندنی، با توجه به طیف وسیع مراجعان، کم‌کارترین کتابخانه‌ها هستند.

یکی از اصلی‌ترین وظایف هر کتابخانه تهیه و گردآوری کتاب و سایر مواد کتابخانه‌ای برحسب نیاز و تقاضای جامعه است که کتابخانه عمومی نیز از این قاعده مستثنی نیست. پر مخاطب‌ترین کتاب‌ها در کتابخانه‌های عمومی، کتاب‌های درسی و کمک درسی هستند و این بیانگر آن است که  نیازهای اطلاعاتی جامعه تغییر کرده است. 

جامعه استفاده کننده می‌خواهد محیط کتابخانه‌های عمومی، به یک محیط پژوهشی تبدیل شود؛ کم مراجعه بودن بيشتر کتاب‌ها، به نوعی اعتراض مراجعان، به منابع موجود در مجموعه‌ها ست. 

اكنون منابع موجود در کتابخانه‌های عمومی بازتاب افکار جامعه استفاده کننده نیستند. از سويي اطلاعات علمی استفاده ‌کنندگان بسیار بیشتر از بار علمی کتاب‌هاي موجود در مجموعه‌های ماست و این نشان‌دهنده پیشرفت علمی جامعه است. این امر ضرورت تغییر منابع کتابخانه‌های عمومی به سمت تخصصی شدن را بیش از پیش نشان می‌دهد. کتابخانه عمومی باید با تغییرات جامعه تغییر کند؛ چرا که دلیل فعالیتش رفع نیازهای اطلاعاتی عموم افراد جامعه است. 

اكنون سطح علمی جامعه نسبت به چند سال گذشته افزایش یافته است و این سیر صعودی همچنان ادامه دارد. به همین نسبت باید بار علمی کتاب‌هاي کتابخانه‌های عمومی افزایش یابد. بنابراین، این کتابخانه‌ها هستند که تابع نیازهای مراجعان‌اند. 

با تخصصی‌تر شدن علوم و به دنبال آن متخصص شدن افراد جامعه، کتابخانه‌های عمومی چاره‌ای جز تغییر خط مشی و منابع خود، ندارند. به عبارتی تعریف کلمه «عمومی» در «کتابخانه عمومی»باید تغییر كند. در واقع، عمومی نه از آن جهت که درباره دانش به طورعام، اطلاعاتی بدست دهد؛ بلکه از آن جهت که درباره تمام شاخه‌های علوم، مجموعه ای تهیه شده باشد. در این صورت هر مراجعه کننده ، با هر گرایش، می‌تواند منابع اصلی رشته خود را درچنین کتابخانه‌ای بیابد.

کد مطلب : 42660