كتاب«تجدد آمرانه» كه توسط انتشارات ققنوس منتشر شده است، در يك نگاه كلي روند مدرنيسم و نگاهي آسيب‌شناختي به دغدغه مدرنيته در ايران را بررسي مي‌كند.

به‌گزارش خبرگزاري كتاب ايران(ايبنا)، اين كتاب توسط تورج اتابكي، رئيس بخش خاورميانه و آسياي مركزي پژوهشكده بين‌المللي تاريخ اجتماعي آمستردام در هلند، گردآوري و تأليف شده‌است، مجموعه‌اي است از 7 مقاله، به همراه پيش‌گفتاري كه توسط اتابكي و"اريك يان زوركر"، نوشته شده‌است.

فصل اول اين كتاب، با عنوان"جامعه و دولت در دوره رضا شاه"، مقاله‌اي از محمدعلي همايون‌كاتوزيان است كه به تحليل جريان دولت‌سازي و ملت‌سازي در دوران پهلوي اول اشاره دارد و اين‌كه چطور يك حكومت خودسر امكان ايجاد يك دولت‌ملي مستقل و قوي را منتفي مي‌سازد.

فصل دوم با عنوان "خلافت، روحانيت و جمهوريت در تركيه و ايران" توسط اتابكي نوشته شده‌است. نقطه ثقل اين بخش به نقش روحانيون در ايران و تركيه مي‌پردازد، اينكه اساساً روند جمهوري‌خواهي، چگونه به عنوان دغدغه روحانيت مطرح شده‌است.

كتاب كه در اصل به زبان انگليسي نوشته و توسط مهدي حقيقت‌خواه ترجمه شده‌، سه بخش مرتبط با تركيه داشته كه در ترجمه فارسي حذف شده‌است.

ايده اصلي هم براي اين فصل‌ها، اين بوده كه روند تجدد و استقرار مدرنيسم در دو كشور ايران و تركيه روندي از بالا و آمرانه بوده و اين، عامل ناكامي اين جريان، شده است.

فصل سوم«تجدد آمرانه» با عنوان"ايران نو و زوال سياست هاي حزبي در دوره رضا شاه" توسط متيو اليوت نوشته شده است. البته در اين مقاله، ايران نو نام يك حزب سياسي ايراني بود كه در سال 1306 تأسيس شد و تنها سه ماه فعال بود. حزبي كه به گفته نويسنده مقاله، سمت و سويي فاشيستي داشته‌است.

«ارتش، جامعه مدني و دولت» عنوان مقاله‌اي از استفاني كرونين است كه فصل چهارم اين كتاب را شكل داده‌ است. رويكردي تاريخي درباره ارتباطات نهادي سه حوزه ارتش، دولت و جامعه مدني بين سال‌هاي 1300 تا 1305 بن مايه اين مقاله است.

هوشنگ شهابي نيز در اين كتاب با مقاله‌اي با عنوان"مقررات لباس پوشيدن براي مردان در تركيه و ايران" فصل پنجم اين كتاب را پي‌ريخته است. شايد، حتي نام اين مقاله، خود دلالت روشني بر آمرانه بودن و تنظيمي بودن مدرنيته در ايران داشته باشد.

دو فصل ديگر اين كتاب نيز به ترتيب با نام هاي"اصلاح زبان در تركيه و ايران"و"رفع ابهام: سياست خارجي وثوق الدوله" توسط جان پري و اوليور باست، نوشته شده‌است.

«تجدد آمرانه» كه چاپ اول آن در شمارگان1650 نسخه و با قيمت 3200 تومان روانه بازار شده است، از اين نظر كه منابع موثق و متعددي را در اختيار مخاطبان قرار مي‌دهد، اهميت ويژه‌اي دارد.

در اين ميان، مقاله كاتوزيان و پيشگفتار اتابكي نيز از بصيرت زيادي در خصوص جريان مدرنيسم ايراني برخوردار است.

اگر چه كتاب در هر صفحه ارجاعات، پاورقي‌ها و معادل‌هاي انگليسي را به همراه دارد، اما عدم طراحي يك واژه‌نامه مدون در بخش پاياني كتاب، از نقاط ضعف آن به شمار مي‌رود.

نكته ديگري كه مي‌توان به آن اشاره كرد، محتوايي و كلي است. شايد ماهيت كتاب‌هايي كه در قالب يك مجموعه مقاله گردآوري مي‌شود، چنين باشد كه در نهايت، مقاله‌ها در كنار هم، يك كل منسجم را فراهم مي‌آورند؛ اما از نظر روش‌شناختي و علمي، اصولاً لازم است، چارچوب نظري قوي و مستحكمي با استدلال كافي ارائه شود و مقالات را حول اين چارچوب نظري صورت‌بندي كرد.

«تجدد آمرانه» از اين چارچوب نظري بي بهره نيست؛ زيرا كل مباحث حول آن چيزي شكل گرفته كه مترجم با هم‌فكري مؤلف، به خوبي نام آن را در عنوان كتاب(يعني تجدد آمرانه) نمايان ساخته است؛ اما با اين تفصيل، اسلوب هاي علمي و روشمند صورتبندي و دفاع از اين چارچوب نظري، در پيش‌گفتار كتاب تدوين نشده باشد.

با اين وصف، بايد گفت كه اين كتاب، حتي اگر نكته بديع و خلاقانه اي در طرح مسأله مدرنيته نداشته باشد، بي شك طرحي دقيق از جريان نخستين حركت‌هاي مدرنيستي در ايران ارائه مي‌دهد.

کد مطلب : 626