عضو كميته برنامه‌ريزي كتابداري و اطلاع‌رساني در وزارت علوم، با اشاره به پذيرش نخستين دانشجويان رشته علم‌سنجي در مقطع كارشناسي ارشد از مهرماه امسال گفت: كتابداري و اطلاع‌رساني خاستگاه و مبناي ابزارها و فنون علم‌سنجي چون اطلاع‌سنجي و كتاب‌سنجي است.

محمد حسن‌زاده، در گفت‌وگو با خبرگزاري كتاب ايران(ايبنا)، با بيان اين مطلب عنوان كرد: خاستگاه علم‌سنجي، ابزارهاي كتاب‌سنجي است و امروزه شاخه‌اي از مجموعه‌هاي سنجش با عنوان وب‌سنجي و سايبرسنجي مطرح شده كه از فنون و ابزارهاي كتاب‌سنجي و گاه اطلاع‌سنجي بهره ‌مي‌گيرند. بنابراين علم‌سنجي به لحاظ ارتباط رشته‌اي، يكي از شاخه‌ها و زيرمجموعه‌هاي علم اطلاعات است كه در ايران عنوان كتابداري و اطلاع‌رساني به خود گرفته و نخستين دوره آموزشي علم‌سنجي نيز در كميته كتابداري و اطلاع‌رساني وزارت علوم تصويب شده است.

عضو كميته برنامه‌ريزي كتابداري و اطلاع‌رساني در وزارت علوم، تحقيقات و فناوري، با اشاره به اين‌كه بيشترين دانشمندان و محققان مشاركت كننده در مطالعات علم‌سنجي، دانش‌آموخته رشته كتابداري هستند، افزود: اصولاً شناخت اصالت داده‌هاي مربوط به سنجش انتشارات، نيازمند آموزش‌هاي دانشگاهي است كه به صورت مبسوط در دوره‌هاي كارشناسي، كارشناسي ارشد و دكتراي كتابداري تدريس مي‌شود.

عضو شوراي پژوهشي گروه علم‌سنجي مركز تحقيقات سياست علمي گفت: علم‌سنجي به مجموعه‌اي از روش‌ها اطلاق مي‌شود كه براي اندازه‌گيري علم و عوامل دخيل در توليد و نشر آن به كار مي‌رود. اين روش بر مطالعات و ابزارهاي كتاب‌سنجي استوار است.

وي ادامه داد: به عبارت ديگر، ساليان سال در حوزه كتابداري و اطلاع‌رساني به سنجش انتشارات و اطلاعات توجه مي‌شد، اما رفته‌رفته با گذر از سنجش انتشارات به حوزه علم‌سنجي رسيديم.

مدير گروه ترويج علم مركز تحقيقات سياست علمي خاطرنشان كرد: به تدريج، محققان براي انجام تحقيقات در علم و سياستگذاران براي ارزيابي عملكرد مجموعه عوامل دخيل در توليد و اشاعه علم از علم‌سنجي استفاده كردند. رفته رفته سنجش و ارزيابي علم به همين محدوده موجود بسنده نكرد و در سطح بين‌المللي به ارزيابي ارتباطات علمي در قالب هم‌تاليفي و هم‌استنادي همچنين تاثير علمي و ... معطوف شد.

حسن‌زاده ادامه داد: بخش ديگر از توجه بين‌المللي در حوزه استفاده از علم‌سنجي به رتبه‌بندي و تعيين جايگاه كشورها در دنياي علم و نيز گرايش‌هاي موجود در حوزه‌هاي مختلف علمي معطوف است كه از به هم پيوستن آن‌ها، مطالعات ميان رشته‌اي متولد مي‌شود. ضمن اين‌كه در اين سطح از ابزارهاي علم‌سنجي براي پيش‌بيني سناريوهاي مرتبط با آينده علم نيز استفاده مي‌شود.

عضو هيات علمي دانشگاه تربيت مدرس خاطرنشان كرد: در كشورهاي مختلف نهادهاي گوناگون متولي مطالعات علم‌سنجي هستند كه رفته رفته به سنجش توامان علم و فناوري نيز تمايل پيدا كرده‌اند. به عنوان نمونه در آمريكا، بنياد ملي علوم، دفتر علم و فناوري رياست جمهوري، رفتر علم و فناوري كنگره و موسساتي چون تامسون (ISI) به سنجش، ارزيابي و رصد فعاليت‌هاي علمي در سطح آن كشور و بين‌الملل مشغولند.

وي افزود: تقريباً در تمام كشور‌هاي پيشرفته و تا حدودي در برخي كشورهاي در حال توسعه، نهادهايي براي سنجش علم و فناوري شكل گرفته است. در تركيه، شوراي عالي علم و فناوري(توبيتاك) به طور مستقيم زيرنظر بالاترين مقام اجرايي فعاليت مي‌كند و بر سياست‌گذاري و اجراي برنامه‌هاي علمي اين كشور تاثيرگذار است.

به گفته حسن‌زاده، ‌در ايران نيز نهادهاي چندي ادعا دارند كه در حوزه علم و فناوري به سياست‌گذاري و سياست‌پژوهي مشغولند. گستره اين نهادها از شوراي عالي انقلاب فرهنگي تا مركز تحقيقات سياست علمي كشور را شامل مي‌شود.

وي ادامه داد: امروزه كاربردهاي علم‌سنجي در كشور در حوزه‌هاي مختلف مورد توجه است. به عنوان نمونه در دانشگاه‌ها براي ارزيابي فعاليت علمي و پژوهشي اعضاي هيات علمي از داده‌هاي علم‌سنجي استفاده مي‌شود و پژوهشگران نيز براي رتبه‌بندي و تامين اعتبار موسسات پژوهشي در سطح ملي از وزارتخانه‌هاي مختلف به ابزارهاي علم‌سنجي متوسل مي‌شوند.

عضو شوراي پژوهشي گروه علم‌سنجي مركز تحقيقات سياست علمي خاطرنشان كرد: بخش اعظم شاخص‌هاي مربوط به رتبه‌بندي دانشگاه‌ها در سطوح ملي، منطقه‌اي و جهاني را داده‌هاي علم‌سنجي تشكيل مي‌دهند. حتي شالوده فكري برنامه‌ريزي براي تحقيق در توسعه داده‌هاي علم‌سنجي است.

وي ادامه داد: از آنجا كه اخيراً در وزارت علوم رشته علم‌سنجي در مقطع كارشناسي ارشد تصويب شده، انتظار مي‌رود، شاهد پيشرفت‌هاي مناسب در حوزه چارچوب و ابزارهاي علم‌سنجي باشيم.

به گفته حسن‌زاده، براي دستيابي به وضعيت مناسب در سنجش و ارزيابي علم و فناوري بايد بر توليد و ترويج علم به صورت توامان تاكيد شود و سنجش علم و فناوري شامل مولفه‌هايي از توليد علم نيز باشد. همچنين لازم است،‌ در سنجش علم و فناوري، تمام نهادهاي مرتبط در سطح كشور همكاري كنند و يك مركز ملي، مسووليت پايش گذشته، حال و رصد آينده علم و فناوري را بر عهده بگيرد ضمن اين‌كه بايد از همكاري مستمر و هدفمند بين نهادهاي دانشگاهي و اجرايي نيز استفاده كرد.

کد مطلب : 72521