به گفته دكتر يزدان منصوريان، مطالعههاي حوزه كتابداري و اطلاعرساني از سه زوایه موضوع تحقیق، رویکرد آن و روششناسی مورد استفاده، میان رشتهای محسوب ميشوند.\
يزدان منصوريان، استاديار دانشگاه تربيت معلم تهران و از اعضاي هياترييسه انجمن كتابداري و اطلاعرساني ايران، به خبرگزاري كتاب ايران(ايبنا)، گفت: مطالعههاي «میانرشتهای»، «بینرشتهای» یا «چندرشتهای» به پژوهشهایی با حوزههاي موضوعي متعدد تعلق دارند. نمیتوان با اطمینان کامل آنها را فقط به یک رشته یا زمینه علمی خاص نسبت داد؛ چرا که در تدوین و اجرای مطالعههاي ميانرشتهاي به دانش موجود در چند زمینه علمی نیاز است.
وي خاطرنشان كرد: نگاهی دقیقتر به رشتههای علمی نشان میدهد که معمولاً مرز میان بسیاری از آنها مصنوعی و قراردادی و نه ذاتي است. این مرزها گاه به اندازهاي کمرنگ میشوند که بهراحتی نمیتوان تشخيص داد، یک پژوهش خاص متعلق به چه رشتهای است و اگر به چندرشته تعلق دارد، سهم هر کدام در آن به چه ميزان است.
منصوريان ادامه داد: در عين حال، برخي پژوهشها از نظر موضوع و هدف به صورت اجتنابناپذیر به چند رشته مربوط میشوند. به عنوان نمونه، برنامهنویسی که نرمافزاری طراحی میکند نمیتواند نسبت به خصوصیات کاربران آن بیتفاوت باشد؛ بنابراين ناچار است برای ارزیابی
دلایل متعددی برای میانرشتهای بودن کتابداری و اطلاعرسانی وجود دارد. شاید نخستین دلیل آن، مربوط به اهمیت و جایگاه کاربران در مطالعات این حوزه است. کاربران و نیازهای آنان نقشی کلیدی و محوری در مطالعههاي کتابداری و اطلاع رسانی دارند؛ چرا که تمام تلاشهای کتابداران و متخصصان اطلاع رسانی در گردآوری، ذخیره، سازماندهی و اشاعه اطلاعات براي پاسخگویی به نیازهای کاربارن کتابخانهها و مراکز اطلاع رسانی است
«کاربرپسندی» و سودمندی محصول خود نظر کاربران آن را جویا شود که در این صورت به حوزههاي علوم انسانی و علوم اجتماعی نیاز خواهد داشت.
اين استاد دانشگاه خاطرنشان كرد: در مجموع به نظر میرسد در سالهای اخیر، توسعه رویکرد میانرشتهای به پویایی و شکوفایی بسیاری از زمینههای تحقیقاتی منجر شده است. بر همین اساس، امروزه در بيشتر دانشگاههای دنیا گروههای پژوهشی از دانش متخصصان حوزههای مختلف استفاده میکنند. معمولاً رویکرد میانرشتهای بر گستره و عمق مطالعات علمی میافزاید و برای پژوهشگران فرصتهای تازهای ایجاد میکند که به مسايل تحقیقاتی از زاویههای تازه و متنوعی بنگرند.
وي همچنين با بيان اين مطلب كه کتابداری و اطلاعرسانی اساساً ماهیتی میانرشتهای دارد، گفت: مطالعههاي حوزه كتابداري و اطلاعرساني از سه زوایه موضوع تحقیق، رویکرد آن و روششناسی مورد استفاده، میانرشتهای محسوب ميشوند. به عنوان نمونه، وقتی قضاوت کاربران را درباره میزان ارتباط منابع بازیابی شده از یک نظام اطلاعاتی میسنجیم، این قضاوت خود جنبههای گوناگونی دارد که برخی از آنها در رشتههای دیگر موضوعهای مهم و مستقل پژوهشی محسوب میشوند. به عنوان نمونه، شیوه تفکر، نوع یادگیری و خود کارآمدی آنان از موضوعهاي مهم حوزه روانشناسی تربیتی است که به شكل اجتنابناپذیر بر چگونگی تعامل کاربران با نظام رایانه ای مورد مطالعه تاثیر میگذارد. بر این اساس، مراجعه به دانش موجود در این موضوعها در منابع روانشناسی میتواند سهم عمدهای بر موفقیت این تحقیقات داشته باشد.
استاديار دانشگاه تربيت معلم افزود: گاهی نیز میانرشتهای بودن مطالعههاي کتابداری و اطلاعرسانی مبتنی بر رویکرد تحقیقات این حوزه است. مثلا رویکرد کیفی که از سابقه بیشتری در رشتههایی چون پرستاری، جامعهشناسی و مدیریت برخوردار است، امروزه در پژوهشهای کتابداری و اطلاعرسانی طرفداران زیادی دارد. نوع روشهای پژوهش مورد استفاده در این حوزه میتواند زمینهساز مطالعات میانرشتهای باشد. به عنوان
کتابداری و اطلاع رسانی بیشترین پیوند را با رشتههای ارتباطات، مدیریت، رايانه، روان شناسی، علوم تربیتی، جامعه شناسی، تاریخ، زبان شناسی و معماری دارد
نمونه، «اقدامپژوهی» که بیشتر در علوم تربیتی مورد استفاده بوده است میتواند به عنوان روش پژوهش در کتابداری و اطلاعرسانی نیز مطرح باشد. در این صورت، محققی که از اقدام پژوهی استفاده میکند ناچار است برای بررسی سابقه این روش و چگونگی اجرای آن به منابع علوم تربیتی و رشتههای نزدیک به آن مراجعه کند.
وي گفت: در مجموع، دلایل متعددی برای میان رشته ای بودن کتابداری و اطلاع رسانی وجود دارد. شاید نخستین دلیل آن، مربوط به اهمیت و جایگاه کاربران در مطالعات این حوزه است. کاربران و نیازهای آنان نقشی کلیدی و محوری در مطالعههاي کتابداری و اطلاع رسانی دارند؛ چرا که تمام تلاشهای کتابداران و متخصصان اطلاع رسانی در گردآوری، ذخیره، سازماندهی و اشاعه اطلاعات براي پاسخگویی به نیازهای کاربارن کتابخانهها و مراکز اطلاع رسانی است. از سوي دیگر نمی توان کاربر کتابخانه را فردی فارغ از خصوصیات شخصیتی و رفتاری وي و محیطی که در آن زندگی می کند تلقی کرد. بنابراین هرگونه مطالعه در زمینه های مربوط به کاربران چون مطالعه «رفتارهای اطلاع یابی» مستلزم کسب شناخت بیشتر از خصوصیات روانشناختی و محیطی آنان است. در اینجاست که کتابداران برای پاسخگویی به پرسشهاي مرتبط با خصوصيات كاربران به رشتههایی چون روان شناسی و جامعه شناسی نیاز دارند. توجه به چنین نیازی خود زمینه ساز مطالعات میان رشته ای است.
کتابداری و اطلاع رسانی بیشترین پیوند را با رشتههای ارتباطات، مدیریت، رايانه، روانشناسی، علوم تربیتی، جامعه شناسی، تاریخ، زبان شناسی
وجود دروس موضوعی و پایه در برنامه درسی این رشته زمینه های لازم را برای آشنایی دانشجویان کتابداری و اطلاع رسانی با حوزه های مرتبط فراهم می کند
و معماری دارد.
وي در پاسخ به اين پرسش كه براي تقويت بعد ميان رشتهاي كتابداري وزارت علوم و گروههاي كتابداري چه وظايفي دارند؟ گفت: گروههای آموزشی کتابداری و اطلاع رسانی باید به شناسایی و تحکیم پیوندهای میان این رشته با سایر حوزه های علوم بپردازند. در هر یک از واحدهای درسی فرصتهای فراوانی برای تقویت پیوندهای میان رشته ای وجود دارد. به عنوان نمونه در درسی به عنوان «اصول کار مرجع» پایه و اساس مباحث مطرح شده مبتنی بر علم ارتباطات است. به همین ترتیب، درس «آشنایی با بانکها و پایگاههای اطلاعاتی» با علوم رایانه ای، «ساختمان و تجهیزات کتابخانه»با معماری و «خدمات کتابخانه برای کودکان و نوجوانان» با ادبیات کودک ارتباط دارند.
خوشبختانه وجود دروس موضوعی و پایه در برنامه درسی این رشته زمینه های لازم را برای آشنایی دانشجویان کتابداری و اطلاع رسانی با حوزه های مرتبط فراهم می کند. درسهای «مبانی سازمان و مدیریت»، «کلیات علم اقتصاد»، «روان شناسی اجتماعی»، «روانشناسی کودک و نوجوان» و «مبانی جامعه شناسی» نمونه هایی هستند که در برنامه فعلی این رشته وجود دارند.
دكتر منصوريان همچنين گفت: خوشبختانه در برنامه جدید وزارت علوم برای کتابداری و اطلاع رسانی، واحدهای تازه ای چون «آشنایی با مطبوعات و رسانه ها»، « زبانشناسی کاربردی» و «مقدمه ای بر روابط عمومی» پيشبيني شده كه نشان از توجه طراحان این برنامه به اهمیت رویکرد میان رشته ای در کتابداری و اطلاع رسانی دارد.
بخش ها
عناوين همه اخبار
پربيننده ترين مطالب
مصاحبه 
ايبنا نوجوان 
ماهيت پژوهشهاي كتابداري، ميانرشتهاي است
