خبرگزاري كتاب ايران(ايبنا) - حجت‌الاسلام والمسلمين دكتر محمدجواد ادبي، متولد اسفند 1356 تهران است. در كنار تحصيلات حوزوي، مدارج دانشگاهي را پيموده و كارشناس حقوق و كارشناس ارشد اديان و عرفان تطبيقي است. دامنه تحقيقات او را از مقالات بسياري مي‌توان دريافت كه در كنفرانس‌ها ارايه داده است. عنوان برخي از آن مقالات چنين است؛ گفت‌وگوي بين اديان و صلح جهاني (اسلام و مسيحيت)، فلسفه طب در آينه تعاليم پيامبر اسلام(ص)، نقدي بر شرح جديد فصول الحكم محي‌الدين ابن عربي، بازشناسي منابع اصلي به زبان انگليسي پيرامون مكاتب نوپديد ديني. وي كتاب «حكمت اديان شرق (بودا)» و كتاب «نيايش» را نيز به فارسي ترجمه كرده است. اين را هم يادآوري كنيم كه تأليف كتاب «روزنه‌اي به دايره المعارف‌هاي اديان» و «مجموعه مقالات اسلام و جهاني شدن» را در دست تأليف دارد.

ادبي همچنين، مدرس دروسي نظير علم‌النفس، زن در اسلام، علوم قرآني، الهيات تطبيقي، زبان عربي، خلاقيت در عرفان، الهيات اسلامي و عرفان اسلامي است. تحصيلات حوزوي را تا سطح رسايل و مكاسب گذرانده و در دانشگاه نيز رشته اديان و عرفان تطبيقي خوانده است. دكتر ادبي حافظ 20 جز از قرآن كريم است و عضو كرسي نظريه‌پردازي فرهنگ و تمدن ايران و اسلام و همچنين عضو کميسيون مشورتی شورای عالی انقلاب فرهنگی است.

آقاي دكتر! شايد مناسب باشد با اين پرسش آغاز كنم كه ارتباط انجمن آثار و مفاخر، در زمان مسووليت شما، با نهادهاي فرهنگي ديگر چگونه خواهد بود؟ آيا برنامه‌اي براي توسعه اين ارتباطات داريد؟
انجمن آثار و مفاخر، فضايي فرهنگي است كه به شناخت مفاخر ايران زمين مي‌پردازد و با هر حوزه مرتبطي كه كارش پرداختن به مشاهير و مفاخر و آثار ماندگار باشد، همكاري مي‌كند. كم نيستند نهادهاي بزرگ دولتي و نهادهاي به نسبت ميانه‌اي كه در حوزه آثار و مفاخر كشور فعاليت‌هاي مختلفي دارند. از اين روي همه نهادها مي‌توانند در يك تعامل دوسويه با انجمن آثار و مفاخر فرهنگي قرار گيرند.
انجمن آثار و مفاخر فرهنگي برنامه‌هاي بلند مدت، ميان مدت و كوتاه مدت در دست اجرا دارد. اين انجمن، نهادي پويا، فعال و تأثيرگذار در حوزه آثار فرهنگي و مشاهير ارجمند ايراني اسلامي است. همچنين قرار دادن موقعيت انجمن در جايگاهي بهتر و همراه‌تر با نهادهاي ديگر فرهنگي و در عين حال نوعي پردازش دوباره به مفهوم آثار فرهنگي و مفاخر فرهنگي، از وظايف ديگر ماست. تا به حال انجمن آثار و مفاخر فرهنگي بيشتر ناظر به گذشته بوده وليكن بزرگداشت مفاخر در فضاي كنوني يكي از دغدغه‌ها و اهداف اصلي ماست و بيشتر مي‌خواهيم به مفاخر زنده كشورمان بپردازيم؛ مفاخري كه در مسايل اجتماعي تاثيرگذارند و در دانشگاه‌ها مانند چراغ‌هاي تجربه و معرفت مي‌درخشند. اين برنامه جزو برنامه‌هاي ابتدايي و كوتاه مدت است.
براي برنامه‌هاي ميان مدت بيشتر به تأسيس باشگاه مفاخر و خبرگزاي مفاخر كشور خواهيم پرداخت. برنامه‌هاي دراز مدت نيز چنين اند كه مي‌خواهيم بعد از يك مقطع كوتاه، تأثيرگذاري جدي‌تر را در حوزه مفاخر داشته باشيم آن‌چنان كه سطح انجمن مفاخر، در موقعيتي متفاوت تعريف شود.

چه برنامه‌اي براي حضور در همايش‌هاي بين‌المللي داريد؟
يكي از بندهاي اساس‌نامه انجمن آثار و مفاخر فرهنگي در سال 66، مشاركت و حضور فعالانه در همايش‌هاي بين‌المللي است كه به نام فرهنگ ايراني و اسلامي كشور، برگزار مي‌شود. مي‌دانيد كه سال‌هايي نيز از سوي يونسكو به نام مفاخر و شخصيت‌هاي تاثيرگذار فرهنگي، نامگذاري شده‌اند. بنا داريم كه با توجه به نامگذاري سال‌ها، در همايش‌هاي مرتبط شركت كنيم و حضور فعال خود را در عرصه هاي فرهنگي نشان دهيم. همچنين تعامل گسترده با سازمان يونسکو، سازمان منطقه‌ای اکو و سازمان کنفرانس اسلامی ازديگر برنامه‌های انجمن به‌شمار مي‌آيد.

بزرگداشت‌هايي براي فرهيختگان و مفاخر فرهنگي ايران توسط انجمن برپا شده است، آيا اين بزرگداشت‌ها را ادامه خواهيد داد؟
بزرگداشت‌ها را حتما پي خواهيم گرفت. به مصداق سخن قرآن كه مي‌فرمايند: «مثل كلمه طيبه شجره طيبه اصلها ثابت و فرعها في‌السماء» بزرگداشت‌ها و پرداختن به مفاخر فرهنگي مانند چشمه جاري است كه آب حيات را به تشنگان معرفت و حكمت مي‌رساند، برگزاري آن‌ها را تداوم خواهد داشت اما گستره آن را تغيير مي‌دهيم. اين تغيير، نخست به لحاظ فضاي برگزاري بزرگداشت‌هاست؛ دوم تنوع انتخاب و همچنين برگزاري بزرگداشت‌ها با فضاسازي تبليغي به‌جا و جذب مخاطبان جديد و مشاركت نهادهاي مختلف توام خواهد بود.

يك پرسش مهم كه مايلم پاسخ آن را از زبان شما بشنوم اين است كه اساسا چه رابطه‌اي ميان هويت و ياد كرد از مفاخر فرهنگي وجود دارد؟
مفاخر فرهنگي بخش بسيار جدي و گاهي اوقات مغفول مانده هويت ماست. جاي تاسف است كه برخي از جوانان ما نام بسياري از فوتباليست‌ها، هنرپيشه‌ها و خوانندگان غربي و زندگي‌شان را بهتر از مفاخر ماندگار خود مي‌شناسند. در حالي كه هويت اسلامي ايراني ما مي‌تواند با تكيه‌گاه قرار دادن مفاخر و مشاهير فرهنگي خود، از هر عاريه مجازي هويتي بيرون از اين ساختار فرهنگي، بي نياز باشد. بنابراين پرداختن به مفاخر فرهنگي كشور در بازشناسايي هويت ايراني و اسلامي جزو ضروريات است.

اكنون بپردازيم به اين مساله كه ارتباط انجمن مفاخر با نسل جوان و دانشگاهيان چگونه خواهد بود؟
يكي از رويكردهاي اصلي انجمن، استفاده از پختگاني است كه به تعبير حافظ، مي چون ارغوان دارند. روشن است كه بايد اين پختگي را در اختيار جواناني قرار دهند كه در راه كمال گام برمي‌دارند. پروژه ميان مدت باشگاه مفاخر فرهنگي پيگيري چنين ارتباطي است. ايجاد زمينه‌هاي گفت‌وگو و بهره‌گيري از تجارب و ديدگاه‌هاي استادان برجسته و دانشگاهي، كه برخي از آن‌ها بازنشسته شده‌اند، همچنين چهره‌هاي ماندگاري كه كمتر به آن‌ها پرداخته شده، از كارهايي اند كه انجام خواهيم داد. می‌خواهيم نشست‌هاي پژوهشي و سلسله درس‌هاي معرفتي را در انجمن برپا كنيم تا جوانان راحت‌تر بتوانند با بسياري از استادان و نخبگاني ارتباط برقرار كنند كه معمولا دستيابي و ديدار با آنان، به سبب مشغله‌هاي علمي، دشوار است.

در حوزه نشر، آثار با ارزشي درباره ايران و جهان اسلام منتشر مي‌شوند؛ ضرورت ترجمه اين آثار روشن است. آيا انجمن برنامه‌اي براي ترجمه آثار ايران و جهان اسلام در نظر دارد؟
يكي از برنامه‌هاي ما ترجمه آثار گرانقدر فرهنگ، هنر و حكمت اسلامي به زبان‌هاي زنده دنياست. البته تا به حال بسياري از نهادها با تشكيل كميته‌هاي تخصصي گام‌هايي در اين زمينه برداشته‌اند. انجمن آثار و مفاخر فرهنگي نيز كوشش مي‌كند با همت مضاعف و كار مضاعفي كه مقام معظم رهبري فرمودند، در اين مسير قدم بردارد و تأثيرگذار باشد. نظر ما اين است كه با يك سرمايه‌گذاري مستقل و همكاري با وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي و نهادهاي مختلف ديگر، زمينه‌ چنين كاري را فراهم كنيم. طبيعي است كه بايد مترجماني را از كشورهاي مورد نظر را پيدا كرد كه نه تنها زبان مقصد را بشناسند، بلكه قادر به درك مفاهيم فرهنگي، حكمي و معرفتي زبان مبدأ نيز باشند و از عهده ترجمه متون معاصر برآيند.

در گفت‌وگوهايي كه داشته‌ايد، از برنامه انجمن براي معرفي هر شهر به نام يكي از مفاخر فرهنگي سخن گفته‌ايد. لطفا درباره اين طرح انجمن توضيح بفرماييد.
ايران بزرگ و عزيز اسلامي، مملو از انديشه‌ورزان ديروز و امروز است. به‌راستي هم نسيم و رايحه خوش آن‌ها در هر جاي ايران به مشام مي‌رسد. كشور ما از چنين ظرفيتي برخوردار است كه هر شهري از شهرهاي ايران، به نام يكي از مفاخر فرهنگي ناميده شود. اين طرح و برنامه‌اي درازمدت است كه مد نظر داريم با همكاري وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي و وزارت كشور و استانداران، انجام پذيرد. حتي شهرهاي كوچك نيز به نام يكي از مفاخر همان شهر نام‌گذاري مي‌شوند. البته بسياري از شهرهاي ما مفاخر متعددي دارند. مي‌توان چنين شهرهايي را به نام همه مفاخر آن ناميد. البته ضرورت توجه به دغدغه‌های قوميتی، سياسی و امنيتی نيز نبايد مغفول بماند.

بخش مهمي از ميراث فرهنگي ما را دستنويس‌ها و متون كهن شكل مي‌دهند. انجمن چه طرحي براي تصحيح و چاپ آن متن‌ها دارد؟
يكي از كارهاي مهمي كه در قسمت انتشارات انجمن تاكنون صورت گرفته و ما نيز مي‌خواهيم آن را تداوم بدهيم و گسترده‌تر بدان بپردازيم، همين تصحيح و انتشار متون دست‌نوشت است. بسياري از آن‌ متن‌ها در خارج از كشورند و در موزه‌هاي پاكستان و هندوستان و كشورهاي پارسي‌زبان استقلال يافته پيرامون ما، نگهداري مي‌شوند. در پي آنيم كه آن‌ها را بازشناسي، تصحيح و چاپ كنيم.

شما بناي افتتاح نخستين خانه مفاخر را در سمنان داريد. درباره اهداف اين مراكز فرهنگي توضيح بفرماييد.
يكي از برنامه‌هاي ما فعال‌سازي دفاتر انجمن در تمام استان‌هاست. اين كار با همكاري استانداران و مديران كل ارشاد در هر استان انجام مي‌شود. يكي از برنامه‌هايي كه جزو تكاليف هر استان محسوب مي‌شود و ما نيز از استانداران و مديران كل ارشاد توقع داريم كه در انجام آن بكوشند، راه‌اندازي خانه مفاخر و مشاهير است، چه آناني كه زنده‌اند و چه مفاخري كه در قيد حيات نيستند. سمنان از جمله استان‌هايي بود كه در اين زمينه پيش قدم شد. اميدواريم بقيه استان‌ها هم اين فضا را فراهم كنند.
خانه مفاخر سمنان قدمتي بيش از يك قرن دارد و يکي از مراکز تاريخي– فرهنگي استان محسوب مي‌شود. اين بنا به همت شهرداري سمنان بازسازي شده و در اختيار اداره کل ارشاد قرار گرفته و قرار است با بودجه‌اي دو ميليارد ريالي، که نيمي از آن توسط استانداري سمنان و نيم ديگر آن توسط انجمن آثار و مفاخر فرهنگي تامين مي‌شود، به نخستين خانه مشاهير و مفاخر استاني کشور تبديل شود. نخستين اقدام آن هم معرفي و تجليل از 40 نفر از مفاخر استان است.

شما در اجلاس ناشران جهان اسلام مسائلي را درباره نشر كتاب مطرح كرديد و گفتيد كه «بايد سبك جديد را پيش روي خود قرار دهيم»، اين سبك جديد، دربرگيرنده چه مسائلي است؟
نشر الكترونيك و تغيير ساختارهاي ظاهري نشر، از نظر كيفي و بازنويسي متون كهن با حفظ امانت و ارتباط گسترده با انجمن‌هاي فرهنگي كه در كشورهاي مختلف اسلامي بر ميراث كهن ديني اسلامي تأكيد مي‌‌ورزند، جزو برنامه‌هايي اند كه اميدواريم بخشي از آن‌ها را در انجمن آثار و مفاخر فرهنگي اجرا كنيم. اين امكان برای ما وجود دارد كه با پرداختن به زبانی مشترك، دنيا و فضايی را ايجاد كنيم كه در آن شيوه كمال يافته‌اي از زندگي حكمي نشان داده شود. اين شيوه كمال يافته، تنها در اسلام متجلي است. به همين منظور در حوزه نشر نيز بايد سبكي جديد را پيش روی خودمان قرار دهيم تا نسل جديد بتواند پيام اسلام را به زبان امروزي بفهمد.

شما از فرزندان سخنور و خطيب نامداري هستيد كه در تعبيري مقام معظم رهبري ايشان را فلسفي ثاني ناميده اند. پس شايسته است از شما بپرسم كه چهره‌هاي مذهبي و روحاني، بايد چه جايگاهي در انجمن آثار و مفاخر فرهنگي داشته باشند؟
پرداختن به مفاخر فرهنگي بزرگ و نوراني و تأثيرگذار شيعه، جزو برنامه‌هاي ماست. تلاش ما بر اين است كه تعادلي بين چهره‌هاي دانشگاهي و چهره‌هاي حوزوي برقرار كنيم. تا به حال اين تعادل وجود نداشته است. پس ما سعي مي‌كنيم به شخصيت‌هايي بپردازيم كه تأثيرگزاري مستقيم آنان بر حوزه‌هاي علميه، در گذر تاريخ طولاني حوزه، كاملا مشهود است. به ويژه بايد توجه ما به بزرگاني باشد كه زنده‌اند و چراغ‌هاي پر نور و تابناك حوزه‌هاي علميه به‌شمار مي‌روند.

چه تلاش‌هايي براي نشان دادن لايه‌هاي معمول و سطوح عادي زندگي مفاخر به مردم خواهيد داشت؟
بخشي از چنين كاري در خانه مفاخر انجام خواهد شد و بخش ديگر آن در باشگاه مفاخر و برخي نيز در معاونت هنري وزارت ارشاد. همچنين بنا داريم فيلم‌هاي 60 ثانيه‌اي درباره مفاخر ساخته شود و با همکاری سازمان صدا و سيما در رسانه‌های تصويری پخش شود و حتی بتوانيم در نمايشگاه‌های بين‌المللی نظير اکسپوی شانگهای در غرفه جمهوری اسلامی آن‌ها را نمايش دهيم.
البته براي بزرگداشت‌هايي كه در انجمن آثار و مفاخر فرهنگي برگزار مي‌شود، مانند گذشته، كتاب‌هايي را منتشر مي‌كنيم و به تمام زواياي زندگي مفاخر خواهيم پرداخت تا از اين راه، اطلاعات و آگاهي‌هاي لازم، دراختيار علاقه‌مندان قرار مي‌‌گيرند.

انجمن آثار و مفاخر فرهنگي، نشريه‌اي به نام «نامه انجمن» دارد، آيا قصد نداريد گستره توزيع آن را بيشتر كنيد و تغييراتي در ارايه مطالب آن بدهيد؟
قصد داريم اين نشريه را علمي‌تر و گسترده‌تر منتشر كنيم. در عين حال، به گوناگوني موضوع‌هايي توجه خواهيم كرد كه ناظر به فضاي علمي معرفتي كشور باشند و نيازهاي امروزين ما در عرصه‌هاي فرهنگي را پاسخ دهند. از اين رو «نامه انجمن» را با سبك و سياق قابل پذيرش‌تري آماده سازي مي‌كنيم و با شمارگان بيشتري در كشور انتشار مي‌دهيم.

اكنون بپردازيم به تحقيقاتي كه شما انجام داده‌ايد و كتاب‌هايي كه منتشر كرده‌ايد. لطفا در اين باره توضيح بفرماييد.
تحصيلات دانشگاهي‌ام درباره فلسفه و عرفان است و پرداختن به مباحث دين‌پژوهي تطبيقي نيز جزو علاقه‌مندي‌هاي جدي من است و اخيرا به صورت تخصصي درباره مكاتب عرفاني جديد يا عرفان‌هاي مجازي تحقيق مي‌كنم. به همين دليل بود كه ترجمه كتاب حكمت اديان شرق (بودا) را به عهده گرفتم، اين كتاب در حوزه اديان شرق، بوديزم متقدم است و به نوعي به مراقبه‌گرايي عاطفي عرفاني زودگذر از دريچه بوديزم متأخر را پاسخ مي‌دهد. كتاب حكمت بودا يا به زبان پالی «ذمه پده» جزو متوني است كه منتسب به خود بودا است و يك متن ديني به‌شمار مي‌آيد. اين‌ها را كه مي‌خوانيم، بهتر درك مي‌كنيم كه قرآن كريم در چه قله بلندي ايستاده است؛ بدان حد كه مي‌توان متون ديگر را با خط كش قرآن سنجيد و اندازه گرفت. البته اين کتاب نشان می‌دهد که بوديزم عرفی متاخر بسيار متفاوت ازبوديزم متقدم است.
كتاب ديگري كه ترجمه كرده‌ام «نيايش» نام دارد. اين نكته‌اي اساسي است كه بدانيم در سنت‌هاي ديني اديان گوناگون، چگونه با خداوند سخن مي‌گويند. گوناگوني نيايش الهي نشان از يك رنگين‌كمان ايمان دارد. «هر کس به زبانی صفت و مدح تو گويد»

درباره كتاب‌هايي كه در دست انتشار داريد هم توضيح بفرماييد. تز دوره فوق ليسانسم درباره اسلام و جهاني شدن بود. اين موضوعي مهم و مسأله‌اي چالش برانگيز است. در نظر دارم آن را با تغيير و دگرگوني، به صورت كتابي مجزا منتشر كنم. نام كتاب را «اسلام و جهانی شدن» خواهم گذاشت تا پاسخي به بسياري از چالش‌هاي پيش رو باشد. همچنين مجموعه مقالاتي را در نقد و بخشی تاليفی که جغرافياي مكاتب نوپديد ديني را در دست نگارش دارم. بخشي از آن مقاله‌ها ترجمه است و به مسايل علمي و پژوهشي در حوزه شناخت‌شناسي، آسيب‌شناسي و مفهوم‌شناسي مي‌پردازد. اين مقاله‌ها با فضاي زندگي امروز ما هماهنگ‌اند.
همچنين، در نظر دارم كار روي پروژه ديگري درباره دايره‌المعارف بزرگ اديان را شروع كنم. در اين كتاب، آشنايي با روش‌شناسي هر دايره‌المعارف را در مباحث دين‌پژوهي تطبيقي مورد نظر قرار مي‌دهم و مدخل‌هايي از هر دايره‌المعارف به صورت خاص ترجمه خواهد شد. اين كتاب، اديان ابراهيمي و اديان غير ابراهيمي را در نظر مي‌گيرد و به هر دو ساحت ديني مي‌پردازد.

پرسشي ديگر را با شما در ميان بگذارم و درباره بزرگداشت‌هايي بپرسم كه انجمن برگزار مي كند. نخستين بزرگداشت به كدام يك از مفاخر فرهنگي ما اختصاص خواهد داشت؟
بزرگداشت مرحوم سيد محمد مشكات خواهد بود. مرحوم مشكات از ادبا و معلمان فقه و از چهره‌هاي ارزشمند دانشگاه است. زندگي‌نامه علمي و فرهنگي وي نيز به شكل كتاب منتشر مي‌شود و در دسترس علاقه‌مندان قرار مي‌گيرد. همچنين در ماه مبارك رمضان يكي از شخصيت‌هاي ارزشمند قرآني را تجليل مي‌كنيم. گفت‌وگوهاي اوليه‌اي نيز با سازمان حج و زيارت انجام داده‌ايم تا زمينه قدرداني و تجليل از مفاخر حج، فراهم شود. همچنين با معاون امور فرهنگي وزارت آموزش و پرورش گفت‌وگو كرده‌ايم تا بتوانيم مفاخر آموزش و پرورش را نيز معرفي كنيم.

اگر سخن پاياني براي خوانندگان كتاب هفته داريد لطفا ارايه فرماييد؟
بر برگ گل به خون شقايق نوشته‌اند/ كان كس كه پخته شده مي چون ارغوان گرفت
خودم جوانم و همه جوانان اين مرز و بوم را دعوت مي‌كنم كه انجمن آثار و مفاخر فرهنگي كشور را با پتانسيل جواني بنگرند و با مفاخر زنده كشور در ارتباطي وثيق و همه جانبه باشند. توصيه من براي آنان، بهره‌گيري از مواريث ارجمند مفاخر فرهنگي در زندگي روزمره است.