مرتضي مميز سال ۱۳۱۵ خورشيدي در تهران زاده شد. وي بي‌گمان نامدارترين طراح گرافيك ايراني بود كه او را پدر هنر گرافيک ايران مي‌نامند و آوازه‌اي فراتر از مرزهاي ميهنش داشت. «طراحي، نقاشي»، «طراحي تزئيني»، «نشانه‌ها» و «نيم قرن كار» از جمله كتاب‌هاي مميز اند.\

به گزارش خبرگزاري كتاب ايران(ايبنا)، مرتضي مميز ۴ شهريور سال ۱۳۱۵ خورشيدي در تهران زاده شد. وي بي‌گمان نامدارترين طراح گرافيك ايراني بود كه او را پدر هنر گرافيک ايران مي‌نامند و آوازه‌اي فراتر از مرزهاي ميهنش داشت. او تنها ۳ سال پس از آن كه از دانشكده هنرهاي زيباي دانشگاه تهران گواهي دانش‌آموختگي خود را دريافت كرد، توانست از مدرسه عالي هنرهاي تزئيني پاريس گواهينامه طراحي غرفه و ويترين و معماري را به دست آورد و دانش خود را با ذهن جوشان آفرينش‌گرش درآميزد و آثاري پديد آورد كه همواره درخشان و الهام‌بخش هنرمندان گرافيك خواهد بود. 

به اين دليل است كه مميز را بر تارك اين هنر مي‌نشانند و به او لقب «گرافيك مولف» و «پدر گرافيك ايران» مي‌دهند. پايان‌نامه تحصيلي او تابلو نقاشي بود كه چارچوب‌هاي كليشه‌اي و دست و پاگير هنر سنتي را به ريشخند مي‌گرفت و طرحي نوآورانه و چالش برانگيز داشت. به همين دليل بود كه بعدها پرويز كلانتري؛ نقاش نامدار، نوشت: «پايان‌نامه مميز اثري برجسته و فراتر از مرزهاي نقاشي كلاسيك بود و مانند سوگندنامه يك نقاش در برابر هموندان يك آكادمي علمي به شمار مي‌رفت كه در آن به چارچوب‌هاي كلاسيك تن داده بود اما اسير آن قواعد نشده بود.» 

مميز در سال 1348 ايجاد رشته گرافيك را به دانشكده هنرهاي زيبا پيشنهاد كرد. پيشنهاد او در زماني عنوان شد كه هنوز اين شيوه هنري در ميان بسياري از ايرانيان شناخته‌شده نبود و گرافيك را كاري در اندازه آثار مردم‌پسند لاله‌زاري مي‌دانستند. مميز در همان حال كار خود را با سرپرستي هنري مجلات نامدار كشور آغاز كرد. به ويژه همكاري او با «كتاب هفته»، آفرينشگرانه و چشمگير بود. 

هنر او در «كتاب هفته» نمونه‌اي برجسته از چاپ سيلك و ليتوگرافي به شمار مي‌رفت كه آفرين و ستايش هر بيننده‌اي را برمي‌انگيخت. با اين همه خود او درباره دوره كاري‌اش با «كتاب هفته» مي‌نوشت: «كتاب هفته دوره بازتابي من بوده است و مربوط به زماني است كه دانشجوي هنرهاي زيبا بودم و كار بر اساس خواست و نظر استادان مدرسه‌ام انجام داده‌ام.» 

مميز با چنين نيروي آفريننده و اثرگذاري بود كه هنر گرافيك را پيش برد و از اين راه دريچه‌اي براي گسترش فرهنگ ملي و آيين‌هاي هنر ايراني گشود. ارزش كار مميز در اين نيز هست كه او آثارش را با چاپ‌هاي نامرغوب آن زمان منتشر مي‌كرد. با اين همه اثري كه مي‌آفريد، زيبا و برتر بود.
 
در كنار كارهاي پيشروانه‌اش، سرپرستي گروه گرافيك و عكاسي دانشكده هنرهاي زيباي دانشگاه تهران و مديريت طراحي هنري جشنواره فراملي فيلم تهران (1356 – 1352) را هم پذيرفته بود تا هنر نوپاي گرافيك را گسترشي افزون‌تر و به سامان‌تر دهد. ریاست هيأت مديره انجمن طراحان گرافيك و كميته ايراني طراحان گرافيك دنيا نيز از دستاوردهاي او و نموداري از جايگاه هنريش به شمار مي‌رود. 

از مميز بيش از 10 نمايشگاه اختصاصي و بيش از 70 نمايشگاه گروهي در ايران و ديگر كشورهاي جهان برپا شده است. كتاب‌هاي او نيز نمونه ديگري از تلاش‌هاي هنرورزانه اوست، مانند «طراحي، نقاشي» در 3 جلد (1351)، «طراحي تزئيني» (1356)، «نشانه‌ها» (1362) و «نيم قرن كار» (1383). هنر والاي مميز در ساخت، طراحي و كارگرداني 3 فيلم پويانما (انيميشن) نيز نمودي ديگر يافت. او اين فيلم‌هاي سه‌گانه را براي فستيوال فيلم‌هاي كانون پرورش فكري در سال‌هاي 1350 تا 1352 تهيه كرد. پوستر فيلم‌هاي ستارخان (علي حاتمي)، طبيعت بي جان (سهراب شهيد ثالث)، مادر (علي حاتمي)، هامون (داريوش مهرجويي) و... را نيز بايد به پرونده پربار او افزود. 

در هنرهاي نمايشي هم كار او هنرآفرينانه و سرآمد بود. مميز در سال 1347 طراحي صحنه تئاتر «ديكته، زاويه» نوشته ساعدي، به كارگرداني داوود رشيدي، را انجام داد و پس از آن به كارهاي پرشمار تئاتري ديگري پرداخت.
 
از سويي ديگر در كارنامه هنري او دريافت جايزه بهترين طراحي كتاب كودك (در سال 1342– 45)، مدال طراحي نمايشگاه فراملي ژوونيزي فرانسه (1966) و همچنين مدال بهترين پوسترهاي سينمايي جشنواره فجر تهران (در سال هاي 1365– 1366) به چشم مي‌خورد. در سال 1383 نيز فرهنگستان هنر جايزه خود را به مميز داد. شركت در نمايشگاه‌هاي برسو (اسلواكي)، ورشو (لهستان)، شيكاگو (آمريكا)، كيل كني (ايرلند)، زاگرب (يوگسلاوي)، پاريس (فرانسه) و... از ديگر كارهاي اوست. 

قلمرو كاري مميز طراحي صحنه تئاتر و سينما، ساختن نشانه (عنواني كه او به جاي واژه «آرم» به‌كار مي‌برد)، طراحي پوستر، فيلم پويانما، طراحي جلد كتاب، طراحي روي جلد مجلات و... بود. او در دانشكده‌هاي هنرهاي تزئيني و فارابي نيز درس مي‌گفت. افزون بر اين، داور چند بينال و نمايشگاه در درون و بيرون كشور بود. 

همزمان با چهارمين سال درگذشت پدر گرافيك ايران، خانه هنرمندان يكم آذرماه ۱۳۸۸ نمايشگاه «چاقو در آب» يادواره مرتضي مميز را به كوشش بنياد مرتضي مميز و همراه انجمن صنفي طراحان گرافيک ايران برگزار کرد. 

سرانجام مرتضي مميز در روز ۵ آذر ۱۳۸۴ پس از گذراندن سالياني كه با رنج بيماري سرطان همراه بود، در بيمارستان آبان تهران ديده از جهان فرو بست. پيكر بي جان او را در آرامگاه باغبان كلاي كرج به خاك سپردند.

کد مطلب : 55898