محمد حسن‌زاده، استادیار گروه کتابداری و اطلاع‌رسانی دانشگاه تربیت مدرس به خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا)، گفت: پژوهش يا تحقيق به معناي پي بردن به حقيقت مستور است و پژوهش‌گر به دنبال كشف حقيقت، يافته هاي خود را به جامعه ارايه مي كند. ارايه يافته ها براساس توافق اوليه و در قالب يك وظيفه محول شده به محقق يا بر حسب علاقه شخصي وي انجام مي‌شود.

هرچند در اوايل مواجهه بشر با پديده‌هاي پيراموني، حس كنجكاوي، بيشترين نقش را در تحريك جويندگان حقيقت به انجام تحقيق (هرچند به شيوه ساده) داشت؛ ولي امروز با توجه به شكل گيري قشرهاي مختلف اجتماعي، پژوهشگر يا محقق نيز به عنوان يكي از اقشار اجتماعي براي گذران زندگي به تحقيق مي پردازد؛ به عبارت ديگر حرفه‌اي شدن تحقيق ايجاب مي كند كه گذران زندگي محققان از اين طريق انجام پذيرد.

دكتر حسن زاده يادآور شد: در فرايند تحقيق عوامل و عناصر مختلف از جمله منابع اطلاعاتي دخالت دارند. منابع اطلاعاتي در حكم خميرمايه اوليه براي همه تحقيقات در سطوح مختلف است به گونه‌اي كه بدون در اختيار داشتن آن‌ها انجام تحقيق قابل انجام نيست يا به دشواري محقق مي‌شود.

مدير گروه پژوهشي ترويج علم در مركز تحقيقات سياست علمي كشور، افزود: اهميت منابع اطلاعاتي در پژوهش زاييده چندين پيش فرض است.

وي گفت: عصاره يافته‌هاي محققان پيشين، در قالب منابع اطلاعاتي قابل دسترسي است و فقدان دسترسي به آن‌ها به تحقيق‌هاي موازي و ناقص مي‌انجامد. در اين صورت دستيابي به حقيقت به عنوان يك كل امكان‌پذير نخواهد بود. 

به گفته دكتر حسن‌زاده، منابع اطلاعاتي با توجه به ماهيتشان، تنوع زيادي دارند؛ به گونه‌اي كه اطلاعات در محمل‌هاي مختلف منتشر مي شوند، قالب‌هاي گوناگون براي ارايه اطلاعات مورد استفاده قرار مي‌گيرند و نحوه اشاعه اطلاعات در شكل‌ها و به شيوه‌هاي مختلف انجام مي شود. بنابراين مي توان گفت، ساماندهي به اطلاعات توليد شده حاصل از تحقيقات، نيازمند متخصصاني است كه بتوانند با استفاده از شيوه‌هاي علمي به گردآوري، سازماندهي و اشاعه آن بپردازند.

در بين رشته‌هاي دانشگاهي، علوم كتابداري و اطلاع رساني تنها رشته اي است كه فلسفه وجودي آن ساماندهي به اطلاعات و پاسخگويي به نيازهاي اطلاعاتي جامعه خصوصا پژوهشگران بوده و با گذشت زمان و پيدايش فناوري‌هاي نوين اين وظيفه و فلسفه وجودي پررنگ تر شده است.

عضو هيات علمي دانشگاه تربيت مدرس تصريح كرد: هرچند تنها مخاطبان اين رشته پژوهشگران نيستند و تمام اعضاي جامعه در هر سن و مقطع و با هر رتبه‌ و شغل مخاطب رشته كتابداري و اطلاع رساني است، پژوهشگران در چرخه اطلاع رساني مورد نظر رشته كتابداري و اطلاع رساني از جايگاه رفيعي برخوردارند. آنان مصرف كننده و توليد كننده اطلاعات به شمار مي روند و غناي اطلاعاتي پژوهش‌گران در كاركرد اجزاي مختلف جامعه موثر است.

وي خاطرنشان كرد: مي‌توان گفت، رشته كتابداري و اطلاع رساني مادر پژوهش است زيرا عصاره حيات را براي پژوهش فراهم مي‌آورد، آن را طبق مزاج و اشتهاي پژوهشگران طبخ و براساس ذائقه و خوشايند آن‌ها مي‌آرايد. هرگاه پژوهشگر به اين عصاره روح بخش نياز داشته باشد رشته كتابداري در اختيار وي قرار مي‌دهد. فراتر از آن حتي بدون تقاضا، لقمه‌اي از اين عصاره حيات را به وي عرضه و تعارف مي كند. اين نقش حياتي براي هميشه در حافظه پژوهشگران اصيل و قدردان باقي مي ماند؛ هرچند برخي نيز به راحتي آن را فراموش مي‌كنند.

دكتر حسن‌زاده گفت: پژوهشگر زماني كه به يك كتابخانه يا مركز اطلاع‌رساني مراجعه مي‌كند، از ياد مي برند كه كوه عظيمي از اطلاعاتي كخ به راحتي براي وي قابل دسترس و گزينش است، به واسطه تلاش قشري از متخصصان كه كتابدار نام دارند، سامان يافته است. در يك كتابخانه تلاش مي شود، در نتيجه يك جست‌وجو تنها موارد مرتبط با پرسش مخاطب بازيابي شود. در صورتي كه جست و جو مورد پسند نباشد، مصاحبه مرجع براي روشن كردن مساله و دستيابي به راه حل نهايي از منابع مختلف انجام مي‌شود و در نهايت اگر منبع مورد نظر در كتابخانه يا مركز اطلاع رساني موجود نباشد، همكاري بين كتابخانه‌اي راه حل مشكل است.

وي در پاسخ به اين پرسش كه به راستي جامعه علمي تا چه اندازه در باره رشته كتابداري و اطلاع رساني منصفانه قضاوت مي‌كنند؟ گفت: ارايه پاسخ دقيق به اين پرسش سخت دشوار است. از يك سو پژوهشگراني هستند كه با جان و دل به اهميت نقش قشر كتابدار و اطلاع رسان واقفند و در برابر آن‌ها كرنش مي كنند و از طرف ديگر، بيشتر پژوهشگران به اين نقش واقف نيستند.