مجالس‌ جهانگيري، تاريخ‌ غيررسمی رويدادهای ادبی و فرهنگی دربار جهانگير به شمار مي‌رود‌ و در آن‌ اطلاعاتی مفيد درباره حضور شاعران‌، هنرمندان‌ و دولتمردان‌ ايران و ماوراءالنهر در دربار جهانگير بيان‌ شده‌ است‌.

 به گزارش خبرگزاري كتاب ايران(ايبنا)، "عارف نوشاهي" در نشست نقد و بررسي كتاب مجالس جهانگيري گفت: این كتاب تأليف‌ "عبدالستاربن‌ قاسم‌ لاهوری" (يكی از مقربان‌ جهانگير پادشاه‌)، مأخذی نويافته، بسيار سودمند و جالب‌ برای وقايع‌ سه‌ ساله "نورالدين‌ جهانگير پادشاه" است‌ كه مؤلف‌، وقايع‌ و گفت‌وگوهايی را كه‌ در مجالسِ شبانه‌ جهانگير در طی اين‌ سه‌ سال‌ شاهد و شنونده آن‌ها بوده‌، در 122 مجلس‌ به‌ رشته تحرير درآورده‌ است‌.

وي در ادامه افزود: در مجالس‌ جهانگيری نكاتی جالب‌ درباره علاقه‌مندی‌های جهانگير به‌ شعر، نقد شعر، موسيقی، نقاشی، ضرب سكه‌ و شكار ابراز شده‌ كه‌ تصوير روشن‌تری از ذوقيات‌ جهانگير را ترسيم‌ می‌كند.

"نوشاهي" يادآور شد: اهميت و جذابيت مجالس جهانگيري براي خواننده ايراني در اين است كه  نويسنده اين كتاب " عبدالستاربن‌ قاسم‌ لاهوری" (يكی از مقربان‌ جهانگير پادشاه‌)، شخصا در دربار جهانگير بوده و هر چه در آن دربار رخ مي‌داده به رشته تحرير درآورده است. 

وي در ادامه افزود: مجالس جهانگيري از نظر سندي بي اعتبار نيست زيرا شاهد عيني داشته و برای نخستين‌ بار بر اساس‌ نسخه‌ منحصربه‌فرد به‌ همراه‌ مقدمه‌ای تحقيقی، جامع‌ و تعليقات‌ منتشر شده است.

"منصور صفت‌گل" نيز كه در نشست نقد و بررسي كتاب ارشاد و مجالس جهانگيري حضور داشت، گفت: متن كتاب مجالس جهانگيري متني مربوط به قرن يازده هجري قمري و تقريباً متني غيرمتعارف از لحاظ متون تاريخي است.

وي در ادامه افزود: اين متن در دوره خاصي فراهم آمده است كه اگر به دوره خاص آن توجه نشود، شايد نتوانيم محتواي اتفاقات مجالس را به خوبي درك كنيم.

اين استاد دانشگاه به وقايع قرن دهم هجري قمري اشاره كرد و گفت: اواخر قرن دهم و اوايل قرن يازده هجري قمري دوره شكوفايي سلطنت مغولان هند است و دوره اكبري و جهانگيري در اين دوره شكل گرفت.

وي خاطر نشان كرد: با نگاهي دقيق به اين دوره مي‌توان دريافت كه از لحاظ ساختار اجتماعي، تحولات ادبي و مذهبي دوره بسيار مهمي بوده است، نه تنها براي تاريخ هندوستان بلكه براي جهان اسلام، زيرا تغييراتي در دوره اكبري صورت مي‌گيرد و از لحاظ مذهبي تأثير خود را بر تاريخ هندوستان، عثماني و ماورالنهر آن روزگار مي‌گذارد كه تجلي آن در نظام ديني مشاهده مي‌شود.

"صفت گل" به نظام ديني آن دوره اشاره كرد و گفت: نوعي دين الهي كه در آن تركيبي از آراء و عقايد مذهبي هوشمند و تنوع فرهنگي در هندوستان مشاهده مي‌شد، شرايط خاصي را ايجاد كرده بود كه پس از فوت اكبر و آمدن جهانگير، ساليان اوليه حكومت جهانگير مي‌توانست متفاوت از دوره اكبري باشد.

وي به كتاب مجالس جهانگيري اشاره كرد و ابراز داشت: مجلس‌هايي كه در اين كتاب تصوير شده در يك دوره شكوفايي اقتصادي، اقتدار سياسي و ثروتمندي دربار مغولان هند روي داده است كه مي‌توان در مجالس جهانگيري آن را مشاهده كرد.

اين استاد و محقق با اشاره به متن اين كتاب يادآور شد: اين متن حاوي 122 مجلس است كه بين مجلس 110 تا 119 آن 8 مجلس افتاده، بنابراين 8 مجلس در متن نيست و از لحاظ تاريخي بيش‌ترين مجلس در 1019 هجري قمري اتفاق افتاده است.

"صفت‌گل" به جهانگيرنامه اشاره كرد و ابراز داشت: جهانگير يك واقعه‌نويس رسمي داشت كه كتاب جهانگيرنامه را نگاشته است و خود نويسنده مي‌گويد: من مأمور شدم كه واقعه دربار جهانگير را بنويسم.

وي در ادامه افزود: واقعه نويسي يك سنت مشترك بين ايران، هند، عثماني و ماورالنهر است كه با هم رقابت و گاهي خصومت داشتند، واقعه‌نويسي را از هم تقليد مي‌كردند و آن را وسيله برتري خود مي‌دانستند.

اين استاد دانشگاه به فرهنگ دربار مغولان اشاره كرد و گفت: به بهترين شكل مي‌توان فرهنگ دربار مغولان هند را از خلال مجلس‌ها استخراج كرد، نوعي شب نشيني‌هاي غير رسمي كه به دليل حضور جهانگير نمي‌توان آن را غير رسمي ناميد و جهانگير قصد داشت آن را به شب نشيني تبديل كند و در آن مجالس، شاهنامه، حافظ و تاريخ بيهقي را مي خواندند و آ‌ن‌هابا را با هم مقايسه مي‌كردند.

وي در ادامه افزود: اين مجلس‌ها نوعي شب نشيني‌هاي صميمانه بوده كه جهانگير، علما و فضلا در آن شركت مي‌كردند و از مصاحبت يكديگر لذت مي‌بردند و در آن ملاحظات سياسي نيز سخت حضور داشته و شب نشيني معمولي به شمار نمي‌رفته است.


اين استاد دانشگاه عنوان كرد: در اين مجالس به ترتيب، اجرا مجلس را اعتمادالدوله به عهده داشت و وزير اعظم و درباريان درباره مسائل ديواني صحبت مي‌كردند و ناگهان صحنه عوض مي‌شد و طبق نوشته كتاب، جهانگير دستور مي‌داد كه ملايان بيايند و مجلس به سمت تفسير، فقه و دين مي‌رفت و  سخت جذاب مي‌شد. دليل جذابيت آن‌ هم جهانگير و سنت اكبري در زمينه موضوع صلح كل بود.

"صفت‌گل" همچنين يادآور شد: جهانگير در اين كتاب مي‌گويد، ما مظهر صلح كل هستيم و در بخش‌هايي از كتاب مناظره مسيحي و اسلامي، مناظره اسلامي و هندي و مناظره شيعه و سني مطرح مي‌شود؛ زيرا در اواخر قرن ده و اوايل قرن يازدهم هجري قمري، حوزه عثماني، ايران و هند در معرض تبليغات مسيحي قرار گرفته بود.

وي به دو جنبه مهم كتاب اشاره كرد و گفت: اين كتاب منبع بسيار مهمي براي جست‌وجو، تجزيه و تحليل از اين دوره ايران و جنبه دوم نيز نوعي اوج مهاجرت نخبگان ايراني به شبه قاره هند است كه در دوره جهانگير افزايش پيدا مي‌كند و از اين جنبه نظير ندارد.

"صفت‌گل" در خاتمه سخنانش عنوان كرد: كتاب مجالس به لحاظ تاريخ فرهنگ ايران و هندوستان سخت پراهميت است و تاريخ تحولات صوفيانه و مشايخ در آن دوره نقش بسزايي دارد. همچنين از لحاظ تاريخ‌نگاري، واقعه‌نگاري، رويدادنگاري، ديني و مذهبي نقش گسترده اي دارد و مناظره اسلامي و مسيحي يكي از دست اول‌ترين مناظرات در مجالس جهانگيري به شمار مي‌رود.

کد مطلب : 5737