سيدمحمد صادق سجادي، در بهمن ماه 1333 در كرمانشاه، در خانداني اهل علم و ادب به دنيا آمد.

پدرش دكتر سيدجعفر سجادي، در كسوت روحانيت و از فضلاي آن زمان بود و سالياني پيش از آن به خواست و دعوت مرحوم آيت‌الله سيدابوالحسن اصفهاني، همراه چند تن از فضلا مانند مرحوم اشرفي اصفهاني، براي تاسيس و ترويج حوزه علميه كرمانشاه، در آن شهر اقامت گزيده بود، چندي بعد به تهران آمد و همانجا ماند. صادق سجادي از خردسالي، همزمان با تحصيلات رسمي در دوره‌هاي ابتدايي و متوسطه در تهران، به آموختن مقدمات علوم متداول حوزوي پرداخت. در سال 1353 وارد دانشكده الهيات و معارف اسلامي دانشگاه تهران شد و همزمان با تحصيلات دانشگاهي و استفاده از درس استادان برجسته آن زمان ادبيات عرب، فقه و اصول و فلسفه را در سطوح عالي نزد پدرش كه از استادان نامدار دانشگاه تهران بود، آموخت. در سال 1357 ، پس از فراغت از دوره كارشناسي بلافاصله در دوره كارشناسي ارشد پذيرفته شد. انقلاب فرهنگي و تعطيل دانشگاه‌ها، گرچه وقفه‌اي چند ساله در تحصيلات رسمي دانشگاهي او پديد آورد، ولي فرصت بيشتري براي مطالعه و تحقيق در اختيارش گذاشت. چندي بعد رهسپار هندوستان شد و چند ماه در كتابخانه‌هاي حيدرآباد، عليگره و دهلي به بررسي آثار مربوط به تاريخ و ادبيات فارسي و فرهنگ ايراني در شبه قاره اشتغال يافت. سپس به تهران بازگشت و فعاليت پژوهشي خود را در بعضي جلوه‌هاي تمدن اسلامي متمركز كرد. نخستين اثر صادق سجادي زير عنوان طبقه بندي علوم در تمدن اسلامي (تهران، 1360 شمسي) مقدمه همان پژوهش‌هاست.
در 1365 به ادامه تحصيل پرداخت و پس از دو سال با اخذ درجه كارشناسي ارشد فارغ‌التحصيل شد. مدتي بعد در امتحانات ورودي دوره دكتري دانشكده الهيات و معارف اسلامي دانشگاه تهران در رشته تاريخ و تمدن ملل اسلامي پذيرفته شد و سه سال بعد با دفاع از رساله خود با عنوان تحقيق در تاريخ برمكيان و رساله اخبار برامكه، درجه دكتري گرفت. در سال‌هايي كه به تحصيل در دوره دكتري مشغول بود، در دانشگاه‌هاي تهران، الزهرا، آزاد اسلامي و دانشگاه زنجان نيز تدريس مي‌كرد و در عين حال از تحقيق و تاليف و ترجمه نيز غافل نبود و تعدادي از آثارش در همين دوره منتشر شد. در تمام اين دوران در مركز دايره‌المعارف بزرگ اسلامي به عنوان دستيار مرحوم دكتر زرياب خويي در بخش تاريخ و با سمت مدير بخش علوم و سپس مدير بخش تاريخ به كار مشغول بود. وي بيش از پنج سال نيز در فرهنگستان زبان و ادب فارسي به عنوان عضو ارشد دانشنامه ادبيات فارسي، دانشنامه شبه قاره هند و مدير دانشنامه اخير فعاليت مي‌كرد. صادق سجادي اكنون معاون پژوهشي و فرهنگي مركز دايره المعارف بزرگ اسلامي، عضو و دبير شوراي عالي علمي و مدير بخش تاريخ اين مركز است.
زمينه اصلي فعاليت‌هاي پژوهشي صادق سجادي، تاريخ و تمدن ايران و ملل اسلامي در نخستين سده‌هاي هجري و بررسي‌هاي تطبيقي ادبيات فارسي و عربي است. در عين حال از سال‌ها پيش در زمينه تاريخ طب نيز تفننا به تحقيق پرداخته و در اين زمينه نيز مقالاتي منتشر كرده است.
آثاري كه تاكنون از صادق سجادي چاپ و منتشر شده، به قرار زيرند.
***
كتاب‌ها:
1- طبقه‌بندي علوم در تمدن اسلامي، تاليف، تهران 1360
2- تاريخ دولت‌هاي اسلامي و خاندان‌هاي حكومتگر، ترجمه، جلد يك 1363، جلد دو 1370
3- روياي صادقه/ سيدجمال اصفهاني، تصحيح، تهران 1363
4- طبايع الاستبداد/ عبدالرحمن كواكبي، تصحيح، تهران 1363
5- اتحاد اسلام/ شيخ الرييس قاجار، تصحيح، تهران 1363
6- رساله يك كلمه/ رسايل سياسي عصر قاجار، تصحيح، تهران، 1363
7- مفاهيم اخلاقي و عقيدتي قرآن/ محمد البهي، ترجمه، تهران 1362
8- پيامبر و پيامبري/ محمد باقر صدر، ترجمه، تهران 1364
9- شناخت در قرآن كريم، ترجمه، تهران 1364
10- تاريخ نگاري در اسلام، تاليف، تهران 1375
11- جغرافياي حافظ ابرو، 3 جلد، تصحيح، تهران، 1378
12- ديوان حافظ شيرازي، تصحيح، تهران 1379
13- سفر برزوي به هند و منشا كليله و دمنه، ترجمه، تهران 1382
14- تاريخ برمكيان و رساله اخبار برامكه، تاليف، تهران 1384
15- برزوي طبيب و منشأ كليله و دمنه/ فرانسوا دوبلوأ، ترجمه، تهران 1382

مقالات:
مقالاتي كه در نشريات و مجموعه‌هاي مختلف به چاپ رسيده‌اند:
1- Bimarestan iranica Vol 4
2- Chashm pezeski iranica Vol 5
3- Drugs iranica vol 7
4- Dentistry iranica Vol 7
5- شرح احوال و نقد و تحليل آثار احمد جام، نامه فرهنگستان، پاييز 74 شماره 3
6- گلستان، فصلنامه شوراي گسترش زبان و ادبيات فارسي در امريكاي شمالي، نامه فرهنگستان، بهار 76 شماره 9
7- دو سفرنامه از جنوب (معرفي كتاب) بهار 77 شماره 13
8- نگاهي به برخي از واژه‌هاي فارسي رايج در مصر و شام به روزگار مماليك، نامه فرهنگستان، تابستان 77 شماره 14
9- اسناد و نامه‌هاي اميركبير (معرفي كتاب) پاييز 80 شماره 18
10- تصحيح يا تضييع، نقد ترجمه و تصحيح حدود العالم، آيينه پژوهش
11- نگاهي اجمالي به نخستين ترجمه‌هاي كليله و دمنه (ترجمه) از كتاب فرانسوا دوبلوآ، پل فيروزه/ ويژه هند، سال دوم شماره 1381
12- مكاتب تاريخنگاري، يادنامه دكتر عبدالحسين زرين كوب
13- نگاهي به منابع داروشناسي در عصر اسلامي در محقق‌نامه (بزرگداشت دكتر محقق)

مقالاتي كه در دايره المعارف بزرگ اسلامي (دبا) چاپ شده‌اند:
1- آبسكون با مشاركت مرحوم دكتر شعار. جزيره مشهور در درياي مازندران، دبا / يك
2- آخسقه شهري كهن اكنون در گرجستان
3- آخور مركز ناحيه دهستان از توابع گرگان
4- آذر الكريمه از امير بانوان بني‌رسول در يمن (سده 8 قمري)
5- آستان قدس رضوي(ع)
6- آستانه حضرت عبدالعظيم(ع)
7- آستانه حضرت معصومه(ع)
8- آقاسي صدر اعظم محمد شاه قاجار
9- آل آدريس از سلسله‌هاي حاكم بر مغرب
10- آل ارتق از سلسله‌هاي حاكم بر بين‌النهرين
11- آل باوند از سلسله‌هاي حاكم بر شمال ايران
12- آل بريدي از سلسله‌هاي حاكم بر جنوب ايران و واسط
13- آل بويه سلسله مشهور از فرمانروايان ايراني
14- آل ثاني سلسله حاكم بر قطر
15- آل حسول خانداني از وزراي ايراني سده 4 و 5 قمري
16- آل رشيد حاكمان جبل شمر و رقيب آل سعود دبا /2
17- آل زنگي سلسله حاكمان شام در برابر صليبيان
18- آل زياد سلسله حاكمان يمن در سده سه قمري
19- آلس رود تاريخي قزل ايرماق
20- آل سعود سلسله حاكمان عربستان
21- آلفونسو شاهان اسپانيا
22- آل قاورد سلاجقه كرمان
23- آل كاكويه سلسله حاكمان غرب و مركز ايران
24- آل محتاج سلسله حاكمان تابع سامانيان
25- آل مهلب خانداني از امرا و وزرا ايراني
26- آلوسي از خاندان اهل علم در عراق
27- الآمر با حكام الله خليفه فاطمي
28- آيبك عزالدين ابومنصور از امراي شام در سده 7 قمري
29- آيبك عزالدين صالحي نجمي سلطان مملوك مصر
30- آيبه قطب الدين سلطان مملوك دهلي
31- آييه سلطان از امراي آق قويونلو
32- آب شهر و استاني در يمن
33- ابراهيم امام برادر سفاح عباسي
34- ابراهيم بن احمد اغلبي از امراي اغلبي
35- ابراهيم بن اغلب
36- ابراهيم بن ذكوان حراني وزير و كاتب هادي عباسي
37- ابراهيم بن شير كوه امير ايوبي
38- ابراهيم بن عبدالله قتيل باخمرا نواده حسن مثني
39- ابراهيم بن مالك نخعي سردار مشهور
40- ابراهيم بن مهدي موسيقيدان مشترك با مرحوم ملاح
41- ابراهيم بن وليد خليفه اموي
42- ابراهيم خليل(ع)
43- ابن ابي حفص از حاكمان بني حفص
44- ابن ابي دينار اديب و قاضي و مورخ سده 11 و 12 قمري
45- ابن ابي شوارب خانداني از علما سده 3 و 4 قمري
46- ابن ابي العاص ثقفي صحابي و امير و فاتح عرب
47- ابن ابي العافيه از امراي مغرب اقصي در سده 4 قمري
48- ابن اغلب ابراهيم بن عبدالله امير سيسيل
49- ابن افضل امر الجيوش وزير فاطميان
50- ابن ام مكتوم صحابي و موذن پيامبر(ص)
51- ابن بانه موسيقيدان سده 3 قمري
52- ابن بقيه وزير عزالدوله بويهي
53- ابن جامع موسيقيدان سده 2 قمري
54- ابن جراح خانداني از وزرا و ديوانيان سده 3 و 4 قمري
55- ابن جهير خانداني از وزرا و امراي عباسي سده 3 و 4 قمري دبا/ جلد 3
56- ابن حضرمي از امراي عصر اموي
57- ابن خاقان خانداني از وزرا و ديوانيان سده 3 و 4 قمري
58- ابن خلكان دانشمند و مورخ سده 6 قمري
59- ابن ذكوان خانداني از وزرا و ديوانيان
60- ابن زياد سردار و حاكم اموي عراق
61- ابن ساعي (خازن) مورخ و اديب سده 6 و 7 قمري
62- ابن سعدون وزير صمصام الدوله بويهي سده 4 قمري
63- ابن سلار وزير عصر فاطمي
64- ابن شاكر كتبي مورخ و اديب سده 8 قمري دبا/ 4
65- ابن شاهين ظاهري نويسنده و ديوانسالار مصري سده 9 قمري
66- ابن صدقه خانداني از وزيران و ديوانسالاران
67- ابن طراد راوي و نقيب عباسيان سده 5 و 6 قمري
68- ابن عبد ربه پزشك و داروشناس اندلسي سده 4 قمري
69- ابن فرات خانداني از وزيران و ديوانيان سده 3 و 4 قمري
70- ابن فرضي مورخ و اديب سده 4 قمري
71- ابن نفيس پزشك مشهور سده 7 قمري دبا/ 5
72- ابن هيثم رياضيدان مشهور سده 4 قمري (شرح احوال)
73- ابوالحسن مغربي وزير و كاتب سده 4 قمري
74- ابوالفرج مغربي وزير فاطميان سده 5 قمري دبا/ 6
75- ابومسلم خراساني سردار مشهور (از آغاز دولت عباسي تا قتل او)
76- ابومسلم نامه
77- ابونصر منصور بن عراق از آل عراق-‌ رياضيدان و منجم
78- اتاوه اصطلاح مالي دبا/ 6
79- احداث جنگجويان شهري-‌ متوليان حفظ نظم در شهرها
80- احمد بن ابي داود ايادي فقيه و قاضي معتزلي
81- احمد بن اسد بن سامان خدات سر سلسله سامانيان
82- احمد بن اسماعيل ساماني امير مشهور
83- اسبتاريه شهسواران صليبي دبا/ 8
84- استادالدار منصب خاص
85- اسحاق بن احمد امير ساماني
86- اسلام در ايران
87- اسلام در بين النهرين
88- اسلام در مصر و شام
89- اسماعيل بن احمد ساماني امير مشهور ساماني
90- اسماعيل بن بلبل وزير و ديواني
91- اشراف اصطلاح/ ديوان دبا/ 9
92- اصلاح طلبي در ايران
93- اصلاح طلبي در شبه قاره هند
94- افضل بن بدر الجمالي وزير مصر
95- اقطاع اصطلاح مشهور ار
96- الجاء نوعي اقطاع دبا/ 10
97- الموت قلعه و ناحيه مشهور
98- اهوازي، ابوالحسن علي پزشك نامدار
99- ايام العرب جنگ‌هاي معروف عرب دبا/ 10
100- ايل ارسلان از حكام خوارزمشاهي
101- بادوسپانيان سلسله دبا/ جلد 11
102- بادان سردار ايراني
103- باروت آغاز كاربرد و تاريخ آن در قلمرو اسلام
104- بدر جمالي از امراي بغداد
105- بدر حمامي از امراي بغداد
106- بدر معتضدي از امراي بغداد
107- برادري (در تاريخ سياسي و فرهنگي)
108- بابيه فرقه
109- برزويه پزشك ايراني
110- بازار (بررسي اجتماعي و فرهنگي)
111- برمكيان خاندان معروف دبا/ 12
112- بساسيري شورشي معروف
113- بغداد (دوره امير الامرايان) شهر معروف
114- بقط
115- بلال حبشي موذن و غلام پيامبر(ص)
116- بندار اصطلاح
117- بني عنوان عام
118- بني بوري سلسله
119- بني مصطلق غزوه و محل
120- بهلول لودي سلطان دهلي دبا/13
121- بهمن جادويه سردار معروف ايراني
122- بيت المال
123- بيمارستان (تاريخ)
124- بيت المقدس (تاريخ اسلامي)
125- بيت المقدس (مدارس)
126- آتسز از خوارزمشاهيان براي ذيل
127- ابن حبيب مورخ عصر مماليك اختصاصا براي نسخه انگليسي دبا
128- عباسه خواهر هارون اختصاصا براي نسخه انگليسي دبا
129- عباسيان از معتصم تا سقوط اختصاصا براي نسخه انگليسي دبا
130- عباس بن ابي الفتوح اختصاصا براي نسخه انگليسي دبا
131- عبدالله بن معاويه از علويان مشهور اختصاصا براي نسخه انگليسي دبا
132- ابشه شهري در آفريقا اختصاصا براي نسخه انگليسي دبا 
***
تاريخ برمكيان/ تصحيح و تاليف صادق سجادي. تهران: بنياد موقوفات دكتر محمود افشار، 1385، 484 ص

درپي برگزيده شدن كتاب «تاريخ برمكيان» به عنوان كتاب سال جمهوري اسلامي در سال 1386، با سيدمحمد صادق سجادي، گفت‌وگويي انجام داده‌ايم كه مي‌خوانيد.

-‌ محور نوشته‌ها و آثارتان بيشتر چه موضوعاتي است؟
تاريخ و ادبيات. 

-‌ تاريخ برمكيان چه دوره‌اي از تاريخ ايران را تشكيل مي‌دهند؟
خانه‌اي مشهور و كهن ديوان سالار ايراني است كه از منطقه خراسان وارد دستگاه خلافت اموي شدند و در برابر آن فعاليت كردند و بعد در دوره عباسي مشاغل بسيار مهمي از جمله حكومت بعضي از ايالت‌هاي ايران و وزارت خليفه هارون الرشيد را به دست گرفتند يكي از مهم‌ترين نقش هاي اين خاندان انتقال دستگاه اداري ايران به قلمرو خلافت اسلامي است در حقيقت سازمان ديوان سالاري ايران كهن به وسيله برمكيان وارد عصر اسلامي شد. علاوه بر اين، خاندان برمكي از دانشمندان، مترجمان و ادبيان قرن دوم هجري بودند و در نهضت ترجمه و سپس تاليف در قلمرو اسلام نقش مهمي ايفا كرده‌اند. 

-‌ چرا شما به اين بخش از تاريخ پرداخته‌اند؟
زيرا به زبان فارسي هيچ اثر مستند تحقيقي از اين دوره وجود نداشته يا اگر هم هست به صورت جسته و گريخته به آن نگاه و توجه شده است و اين دوره به عنوان يكي از مهم‌ترين بخش‌هاي تاريخ است كه مطالعه تاريخ اداري عصر اسلامي بدون پرداختن به آن ممكن نيست. 

-‌ علت پرداختن شما به تاريخ چيست؟
تاريخ فوائدي براي زندگي عملي دارد و اطلاع از سقوط و ظهور تمدن‌ها و دولت‌ها است. شايد بزرگ‌ترين فايده تاريخ توجه به جامعه شناسي و بررسي جامعه‌شناسانه آن است و پرداختن به فرهنگ‌ها و تمدن‌ها. 

-‌ به كدام قسمت از تاريخ بيشتر علاقه داريد؟
ايران و چهار قرن اول اسلام. 

-‌ تاثير اسلام و ورود آن بر ايران چه بوده است؟
فقط پذيرفتن اسلام بود. تمام رشته‌هاي علمي را ايراني‌ها به وجود آوردند يا آن را تكميل و ترويج كردند. حتي علوم مربوط به عقايد فقه، تفسير و حديث به طور كلي علوم اسلامي. 

-‌ بنابراين تاثيرات ديني و علوم ديني بر ايرانيان بوده است؟
شروع رشته‌هاي مختلف تماما به دست ايرانيان بوده و بنيان‌گذاران مكاتب، تفسير و ادبيات عرب و ايرانيان بنا نهادند. 

-‌ درباره تفاوت ايران قبل از اسلام و بعد از آن توضيح دهيد؟
در حقيقت رشد يافتن و ايجاد تمدن اسلامي مديون و مرهون كوشش‌هاي ايرانيان است. ايران به خصوص در رشته‌هاي فلسفه، نجوم و طب پيشرفته بود. دانشجويان غيرايراني به جندي شاپور مي‌آمدند و حتي اعراب براي آموختن طب از منابع ايراني بسيار استفاده مي‌كردند. نام بسياري از كتاب هاي ايرانيان در رشته‌هاي مختلف علوم و نجوم و رشته‌هاي ديگر در تاريخ آمده است. 

-‌ براي پژوهش و كار در تاريخ و تاريخ برمكيان كه اخيرا تاليف كرده‌ايد از چه منابعي استفاده مي‌كنيد؟
اين يك پروسه بزرگ است. استفاده از منابع و معتبر بودن آن قواعد و روندي دارد كه همراه با تجربه 40 ساله اين كارها را به نتيجه مي‌رساند.
 
-‌ در نگاشتن تاريخ مي‌شود خط قرمزها را رعايت كرد يا بايد همه آنچه وجود دارد را نوشت؟
تاريخ نگار و وقايع نگار آنچه كه اتفاق افتاده را مي‌نويسد و همه حوادث را به رشته تحرير در مي‌آورد. اما مورخ تاريخ را تحليل مي‌كند. البته تحرير در مي‌آورد. اما مورخ تاريخ را تحليل مي‌كند. البته محذوراتي هست و اين بر مي‌گيردد به شامه و ديدگاه مورخ. 

-‌ حكومت‌ها در طول تاريخ براي ماندگاري خود تحريف‌هايي دارند براي نوشتن واقعيت چگونه اين تحريف‌ها را تشخيص مي‌دهيد؟
اين مساله بر مي‌گردد به تجربه و توانايي مورخ و همين طور براساس قرائن و شواهد و مدارك زيادي كه براساس آن و داده‌هايي كه در دسترس قرار مي‌گيري مي‌توان به خوبي تحريف‌ها را تشخيص داد. 

-‌ مخاطبان شما بيشتر چه كساني هستند؟
مخاطب عام ندارد. بيشتر دانشجويان و اهل تحقيق هستند. 

-‌ مطالعات جانبي شما بر چه موضوعاتي است؟
فلسفه و ادبيات 

-‌ چند ساعت در روز مطالعه مي‌كنيد؟
كارم مطالعه و تحقيق است بيش از هجده ساعت. 

-‌ نظر شما نسبت به داوري انجام شده در جشنواره كتاب سال چيست؟
من سال‌هاي پيش داور بودم. امسال چون كتاب خودم مطرح بود، داوري را نپذيرفتم. در مورد حوزه تاريخ داوري بدون توجه به شخص و فقط بر مبناي خود اثر و اين كه در چه مرحله‌اي از تحقيق قرار دارد و به چه موضوعي پرداخته است و چگونه از عهده كار برآمده انجام شده است.
 
-‌ تاليف كتاب تاريخ برمكيان چقدر طول كشيده است؟
حدود 2 سال طول كشيد. در اين كار از بسياري از نسخه‌هاي خطي استفاده شده كه براي دسترسي به آن از كتابخانه سن‌پيترزبورگ كتابخانه‌هاي دهلي و كتابخانه ملي ايران و... بايد جمع‌آوري مي‌شد.
 
-‌ نظرتان درباره جوايز جشنواره كتاب سال چيست؟
براي كسي كه كار علمي مي‌كند ارزش مادي جايزه مهم نيست، جنبه معنوي آن بيشتر ارزش دارد. اين كار تشويقي است براي نسل امروز و جوان.

کد مطلب : 16249