به گزارش خبرگزاري كتاب ايران(ايبنا)، اين نشست با سخنراني حسين اسماعيلي و محمدحسين ناصربخت از پژوهشگران هنر تعزيه برگزار شد.

در ابتدا اسماعيلي تعزيه را شيوه‌اي از ادبيات نمايشي دانست و گفت: اين هنر ويژگي‌هاي خاص خود را دارد كه در شكل ظاهري نمي‌توان آن را شناخت بلكه بايد با برجستگي‌هاي آن آشنا شد و قواعد كلي اين هنر را شكافت.

وي ادامه داد: متون تعزيه بسيار متعدد است و اين تعداد به شكل‌هاي مختلف همديگر را تكرار مي‌كنند. در تعداد متون تعزيه اختلاف زياد است و تعداد آن به جز نسخه‌هاي فرعي از 100 تا 200 عدد برآورد مي‌شود.

اسماعيلي توضيح داد: نخستين قدم براي شناخت و بررسي اين متون طبقه‌بندي علمي آنهاست و اين دسته‌بندي به سادگي صورت نمي‌گيرد، اگر متون تعزيه را در داخل دسته‌اي به عنوان متون دراماتيك در نظر بگيريم، بررسي متون راحت‌تر انجام مي‌شود.

وي در ادامه از دسته‌بندي‌هاي صورت گرفته از متون تعزيه گفت و افزود: نخستين دسته‌بندي از متون تعزيه توسط «بهرام بيضايي» انجام شده، او اين متون را به سه دسته واقعه، پيش واقعه و گوشه تقسيم كرده است. اين دسته‌بندي ساده است ولي شفافيت ندارد. تقسيم بندي‌هاي ديگر توسط «ملك‌پور» و «خسرو شهرياري» صورت گرفته است.

به گفته اسماعيلي، تقسيم‌بندي ديگري هم توسط «عنايت‌الله شهيدي» صورت گرفته كه بسيار پيچيده است و با نظريات ديگران فرق دارد ولي به لحاظ مضمون شفاف‌ترين تقسيم‌بندي است. او متون غم انگيز و شادي بخش را از هم جدا كرده است.

وي ادامه داد: «صادق همايوني» و «محمود صباحي» هم تقسيم‌بندي‌هايي دارند كه به عقيده بيضايي نزديك اند و فقط «تعزيه مضحك» را به اين دسته اضافه كرده‌اند.

اسماعيلي توضيح داد: تقسيم‌بندي «داود حاتمي» تازگي دارد و انواع تعزيه را به سه دسته كلي «تعزيه دوره»، «تعزيه زنانه» و «تعزيه مضحك» دسته‌بندي كرده كه در معيار دچار مشكل است. آخرين تقسيم‌بندي توسط «علي بلوكباشي» مطرح شده كه تعزيه به لحاظ مضمون و محتوا به دو دسته تقسيم مي‌شود.

اسماعيلي معضل بزرگ تمام اين دسته‌بندي ها را در معيارهاي متفاوت دانست و افزود: در هر رشته‌اي وقتي مي‌خواهند يك دسته‌بندي ارايه كنند، معيار را در نظر مي‌گيرند ولي در دسته‌بندي‌هاي كه از تعزيه ارايه شده، معيارها فرق مي‌كنند كه خطاي بزرگي است.

وي معتقد است، متون تعزيه از قبل از آفرينش كه به روز «الست» معروف است، آغاز مي‌شود و تا «رستاخيز» ‌ادامه دارد. تعزيه مي‌خواهد بگويد از نقطه نخست تا آخر حضور دارم، مي‌توانم مشكلات شما را حل كنم و زير و بم آن را شرح دهم.

وي افزود: احساس‌هاي مختلف و وقايع گوناگون كه در ذهن بشر تخيل مي‌شوند يا در عالم واقعيت رخ مي‌دهند، در تعزيه بازگو شده اند.

اسماعيلي توضيح داد: اين آغاز و پايان، نقطه مركزي دارد كه در عاشورا و در سال 61 هجري رخ داده و همه چيز را بايد از دريچه آن ديد. تمام فضا، مكان، زمان يك نگاه به اين نقطه مركزي دارد و هر اتفاقي معطوف به اين واقعه است. با توجه به اين فضا،‌مكان و زمان مي‌توان اين متون را از نظر روايت دسته‌بندي كرد. 

وي با بيان اينكه دسته‌بندي‌هايي كه از تعزيه ارايه شده بايد بازنگري شوند، گفت: تعزيه روايت مي‌شود و روايت عنصر اصلي نمايش است. من متون را در مرحله نخست از نظر روايت تقسيم بندي كرده‌ام. دسته نخست متوني كه تا قبل از وقايع كربلا رخ داده و دسته دوم متوني كه از حركت امام حسين(ع) از مدينه به مكه و بعد به كربلا و شهادت امام ختم مي‌شود و دسته سوم، تمام حوادثي است كه بعد از آن شهادت تا رستاخيز، ممكن است به ظهور برسند.

ناصربخت ديگر سخنران اين نشست به جاي اظهار نظر درباره متون تعزيه مواردي را درباره سخنان اسماعيلي عنوان كرد و گفت: در هر سه دسته‌بندي اصطلاح گوشه ذكر شده. به طور نمونه بيضايي اگرچه اصطلاح گوشه را از تعزيه‌خوانان گرفته ولي تعريفي كه او از گوشه ارايه مي‌دهد با تعريفي كه تعزيه‌خوانان از اين موضوع دارند متفاوت است كه در تعاريف مشكل ايجاد كرده است.

وي معتقد است، دسته‌بندي شهيدي به اهالي تعزيه نزديك‌تر است چون خود شهيدي تعزيه‌خوان بوده و اين طبقه‌بندي براي نسخه‌شناسان كاربرد دارد.

ناصريخت افزود: داود فتحعلي‌بيگي مقاله‌اي دارد درباره «گوشه» كه در مجله نمايش منتشر شده؛ او در اين نوشته گوشه‌هاي مختلف را مطرح كرده است. 

دبيري اين نشست به عهده اميركاوس بالازاده بود.