نويسنده حوزه فلسفه و استاد دانشگاه تهران با بيان اين كه «ايران از زمان باستان سرزمين فلسفه بوده است» گفت: چراغ فلسفه در ايران رو به ضعف نهاد اما هيچگاه به خاموشي نگراييد. فلسفه در هيچ يك از كشورهاي اسلامي به جز ايران شكوفا نشد./

غلامحسين ابراهيمي‌ديناني در گفت‌وگو با خبرگزاري كتاب ايران(ايبنا)، درباره يكي از دلايل به افول گراييدن فلسفه در ايران و تفاوت آشكار موقعيت فعلي آن با گذشته، گفت:‌ دليل اين امر را مي‌توان شرايطي دانست كه در زمان ملاصدرا نيز حاكم بود و آن مخالفت با فلسفه است، موضوعي كه كماكان پابرجاست. البته پس از انقلاب شرايط بهتري پديد آمده است اما هنوز اين مبارزه و مخالفت‌ها از سوي برخي افراد وجود دارد.

ابراهيمي‌ديناني با بيان اين كه «در كشورمان آن‌گونه كه شايسته است به فيلسوف بها داده نمي‌شود» گفت: موانعي بر سر راه پيشرفت فلسفه ايجاد شده كه معتقدان به مكتب «تفكيك» يكي از آن موانع به شمار مي‌آيند، تفكيكي‌هايي كه در كوي و برزن و در بسياري از موقعيت‌ها حضور داشته و تا جايي كه بتوانند كارشكني مي‌كنند.

وي جزم‌‌گرايي و دگماتيسم را يكي ديگر از دلايل عدم رشد فلسفه در دوران معاصر برشمرد و گفت:‌ اين امر مانع به شمار نمي‌آيد، بلكه آفتي براي فلسفه است. اگر فيلسوفاني نظير «زنوزي» كه با وجود تفكرات صدرايي‌اش هرگز در صدرا متوقف نشد مي‌داشتيم، فلسفه به ضعف نمي‌گراييد. فيلسوف بايد در تمامي برهان‌ها با ديده ترديد بنگرد، اگر انديشمندان ما جزم‌انديش بوده و به اين باور برسند كه حرف تازه‌اي مافوق برهان و اصالت وجود، نمي‌توان گفت، ديگر نبايد اميدي به پيشرفت فلسفه در كشورمان داشت.
 
مولف كتاب «شعاع انديشه و شهود در انديشه سهروردي» به نقش استادان فلسفه در دور كردن دانشجويان از جزم‌انديشي اشاره كرد و گفت: امروز زمينه‌هايي براي رشد فلسفه فراهم است و استعدادهايي نيز در اين نسل به چشم مي‌خورد، راه‌حل شكوفا كردن اين استعداد دوري گزيدن از جزم‌انديشي و بازكاوي فرهنگ كشورمان است، جوانان نسل ما آفت زده‌اند به همين علت مجذوب فلسفه‌هاي غربي مي‌شوند بدون اين كه از داشته‌هاي خود آگاه باشند، دليل اين امر نيز فراهم نكردن زمينه براي آشنا كردن جوانان‌مان با فرهنگ غني فكري ايران است.

ابراهيمي‌ديناني افزود: اگر ابن‌سينا و فارابي را درست به دانشجويان بياموزانيم، افرادي كه براي آموختن فلسفه به غرب مي‌روند دست كم مرعوب انديشه‌هاي آنان نمي‌شوند. وظيفه سنگيني براي آموختن صحيح ميراث فلسفي‌مان بر عهده ماست، البته آموختني بدون گرايش‌هاي جزم‌انديشانه. اكنون در بالاترين سطوح فلسفه‌هاي تحليلي امروز انديشه‌هاي جالب توجهي بيان مي‌شوند، در حالي كه بهترين نمونه‌هاي فلسفه تحليلي در حرف و انديشه فيلسوفان ايراني نيز به چشم مي‌خورد، ‌موضوعي كه كمتر به آن توجه شده است.

وي ادامه داد: بايد گنجينه‌هاي فلسفه را از خاكستر تاريخ بيرون آورد، يكي از اين گنجينه‌ها كتاب «الحروف» فارابي است كه بيش از هزار سال است كه خوانده نشده. اين كتاب شامل سخناني از فلسفه تحليلي است در حالي كه كسي به آن توجهي ندارد، تنها با خواندن برخي آثار ملاصدرا و كتاب «بداية النهاية» نمي‌توان خود را فيلسوف پنداشت، اگر ملاصدرا را مي‌ستاييم بايد بدانيم كه او چگونه ملاصدرا شد.

ابراهيمي‌ديناني افزود: ملاصدرا سر سفره هزار ساله با ميراث هزار ساله نشسته بود، ورق پاره‌اي از اين ميراث نبود كه او نخوانده باشد، البته استعداد بسيار او را كه بايد از آن با عنوان هنر ياد كرد را نيز نبايد ناديده گرفت، ملاصدرا براي رسيدن به مقامي كه اكنون با آن ياد مي‌شود، هزار سال تاريخ فلسفه را پشت سر خود دارد، اما اكنون بدون ميراث گذشته، ملاصدرا مي‌خوانيم و فلسفه را در تاريخ آن نمي‌بينيم، ما متن زده‌ايم، با يك «اسفار» خواندن نمي‌توان فيلسوف شد بايد ديد فارابي چه گفت كه به ملاصدرا رسيد.

نويسنده كتاب «نصرالدين طوسي: فيلسوف گفت‌وگو» با بيان اين كه «ايرانيان استعداد فلسفي داشته، دارند و خواهند داشت» گفت: ايران هميشه و از زمان باستان سرزمين فلسفه بوده است، چراغ فلسفه در ايران رو به ضعف نهاد اما هيچ‌گاه به خاموشي نگراييد. در حالي كه در ديگر كشورهاي اسلامي اين چراغ خاموش بود. از ميان اين كشورها براي تنها چند صباح چند فيلسوف در اندلس ظهور كردند و پس از آن فلسفه براي هميشه در ملل اسلامي به خاموشي گراييد‌، فيلسوفان نام‌دار معاصر دنياي عرب را نيز بايد فيلسوفان غربي قلمداد كرد، زيرا انديشه‌هاي آنان با تحصيل فلسفه در دانشگاه‌ها و مجامع علمي غرب شكل گرفته است.

وي در پاسخ به اين سوال كه آيا «عمومي كردن فلسفه براي شكوفايي دوباره آن در كشورمان مفيد است؟» گفت: عمومي كردن فلسفه مفيد است زيرا افراد را به خواندن فلسفه تشويق كرده و سبب از ميان رفتن ترس آنان از اين علم مي‌شود، اما بايد در نظر داشت كه ذات فلسفه عمومي نمي‌شود، با توجه به دشوار بودن اين امر، نبايد در عوض عمومي كردن فلسفه، آن را «ذبح» كرد.

مدرس فلسفه به ملاصدرا به عنوان يكي از آخرين نام‌آوران و پديدآورندگان مكتب فلسفي اشاره كرد و گفت: حتي اين فيلسوف نيز تا حدود صد سال به عنوان فيلسوف بنيان‌گذار شناخته نشده بود. از وي در كتاب‌ها با عنوان فاضل شيرازي نام برده مي‌شد، او تا سال‌ها مورد پذيرش بسياري از انديشمندان پس از خود بود اما نه به عنوان فيلسوفي بنيان‌گذار. مكتب جديدي كه ملاصدرا بنيان‌گذاشته بود، پس از گذشت صد سال از مرگ وي بر همگان مسجل شد.

وي به «الماسي» و «مدرس زنوزي» اشاره كرد و گفت: اين افراد از فيلسوفان پس از صدراي شيرازي به شمار مي‌آيند كه ابتدا در اصفهان بوده و سپس به تهران آمده و مكتب تهران را تشكيل دادند. اغلب انديشمندان حوزه تهران متأثر تفكرات صدرايي بودند، البته در ميان آنها افرادي وجود داشتند كه با پايبندي به اصولي كه صدرالمتألهين بنا گذاشته بود، حرف‌هاي تازه‌اي را بيان كنند.

نويسنده كتاب «معاد از ديدگاه حكيم مدرس زنوزي» ادامه داد: پس از ملاصدرا نيز متفكراني وجود داشتند اما به مقام او نرسيدند، تنها فيلسوفي كه پس از وي نوآوري‌هايي را در فلسفه به‌وجود آورد، «ملاعلي مدرس زنوزي» است كه متأسفانه افكارش كمتر مورد بررسي قرار گرفته است. او كتاب‌هاي كم‌شماري تأليف كرده است اما همين آثار اندك نيز شامل آراي تازه‌اي است، وي درباره وجود رابط و معاد مطالب بديعي بيان مي‌كند، البته با حفظ مقدمات ملاصدرا. 

غلامحسین ابراهیمی دینانی در سال 1313 در دینان اصفهان به دنیا آمد. وی که تا پایان تحصیلات تکمیلی در اصفهان بود، در سال 1333 به منظور تکمیل تحصیلات علوم دینی تا درجه اجتهاد وارد قم شد و دروس فقه و اصول را از آیت‌الله بروجردی و امام خمینی (ره) آموخت. فراگیری 12ساله از علامه طباطبایی و علامه رفیعی در دروس فلسفه و حکمت، از دیگر تجربه‌های آموزشی دینانی در کارنامه تحصیلی‌اش هستند. سپس در سال 1341 در دانشکده علوم معقول و منقول دانشگاه تهران پذیرفته و در سال 1355 نیز موفق به اخذ مدرک دکتری در رشته فلسفه و حکمت اسلامی شد. 

دینانی تاکنون چندین بار برنده جایزه کتاب سال جمهوری اسلامی شده‌است. وي را باید احیاگر حکمت اشراق در سالهای اخیر دانست. وی با بررسی تمامی آثار و نوشته های شیخ شهاب الدین سهروردی تا کنون چندین کتاب مهم در رابطه با فلسفه و افکار این فیلسوف ایرانی نگاشته است. اکنون در دانشگاه های تربیت مدرس دانشگاه تهران و دانشگاه امام صادق به تدریس فلسفه اشتغال دارد.

کد مطلب : 54562