به گفته مسوول ويراستاري انتشارات آستان قدس رضوي، فقر ويراستار حرفه‌اي در شهرستان‌ها باعث شده ‌ افرادي كه مي‌خواهند در عرصه ويراستاري منشاء خدمات شوند، به دليل ناآگاهي به اين فن، منشاء صدمات بشوند.

حميد نگهبان در گفت‌وگو با خبرگزاري كتاب ايران (ايبنا) افزود: برخي از ناشران كه نگاه حرفه‌اي به شغل خود دارند، جايگاه ويرايش و ويراستار را به خوبي درك مي‌كنند و به آن اهميت لازم را مي‌دهند؛ اما آن دسته از ناشران كه حرفه‌اي كار نمي‌كنند و نگاه بازاري به شغل خود دارند، به جايگاه ويرايش و ويراستاري بي‌توجه‌اند و در بسياري از موارد، آثار خامي را از نظر ويراستاري روانه بازار مي‌كنند كه اگرچه با نام كتاب ارائه مي‌شوند، اما با استانداردهاي يك كتاب مطابقت ندارند. در چنين شرايطي بايد در زمينه ارائه مجوز چاپ به اين نوع آثار، دقت بيشتري شود و آنها را از نظر دارا بودن قابليت‌ها و استانداردهاي ويرايشي، مورد بررسي قرار داد.

وي با اشاره به اينكه به طور كلي در عرصه نشر، آموزش آكادميك به ويژه در حوزه ويرايش وجود ندارد، گفت: در تهران كلاس‌هايي در حوزه ويراستاري تشكيل مي‌شود، اما در شهرستان‌ها چنين كلاس‌هايي هم نيست و شهرستان‌ها با فقر ويراستار حرفه‌اي و مجرب مواجهند. اين فقر باعث مي‌شود حتي ناشراني كه مي‌خواهند كتاب خود را از نظر ويرايش در حد قابل قبول عرضه كنند، به اجبار كار خود را به افراد ناواردي بدهند كه به جاي اين كه منشاء خدمات شوند، به علت ناآگاهي به فن ويرايش، منشاء صدمات مي‌شوند.

نگهبان درباره چگونگي رفع اين مشكل گفت: به نظر من وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي مي‌تواند هنگام ارائه مجوز چاپ به كتاب‌ها، ارزش بيشتري براي قابليت‌هاي نگارشي آثار قائل  و اجازه ندهد هر اثري با نام كتاب منتشر شود، در حالي كه از نظر نگارشي در سطح قابل قبولي نيست. اين نظارت دقيق باعث مي‌شود كه پديدآورندگان يك اثر مكتوب به ويژه ناشران، نگاه جدي‌تري به مقوله ويراستاري داشته باشند. در عين حال مي‌توان مراكزي را براي پرورش مربيان ويراستاري در نظر گرفت تا آنها به پرورش اين افراد بپردازند و مربيان پرورش يافته، در شهرستان‌ها به آموزش فن ويراستاري مشغول شوند. در اين زمينه، مراكز دانشگاهي و آموزش عالي نيز مي‌توانند به وزارت فرهنگ و آموزش عالي كمك كنند، اما چون متولي اصلي كتاب در كشورمان وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي است، محور اصلي تشكيل چنين كلاس‌هايي نيز بايد اين وزارتخانه باشد. لااقل مي‌توان چنين مراكز آموزشي را در مراكز استان‌ها تاسيس و بعد از آن، در سطوح بالاتر از استادان بزرگ در تهران استفاده كرد.

نگهبان با اشاره به گسترده بودن حوزه فعاليت و قابليت يك ويراستار گفت: متاسفانه برخي افراد كه فقط داعيه ويراستاري دارند و از علم اين كار بي‌اطلاعند، فكر مي‌كنند ويراستاري فقط گرفتن غلط املايي يا درست كردن ساده و پيش پا افتاده جملات از نظر دستوري است، در صورتي كه حوزه مسووليت يك ويراستار، بسيار گسترده‌تر از اينهاست. از آنجا كه ويراستاران نقش مهمي در سلامت زبان معيار دارند، بايد به جايگاه آنها توجه كرد تا چارچوب منطقي زبان حفظ و جلوي اين هنجار گسيختگي در عرصه ويرايش آثار مكتوب، كه روز به روز شاهد افزايش آن هستيم، گرفته شود.

مسوول ويراستاري انتشارات آستان قدس رضوي(ع) در ادامه از نبود انجمن ويراستاراي گله كرد و گفت: در تهران عده‌اي بودند كه دغدغه تشكيل چنين انجمني را داشتند كه آنها نيز به جايي نرسيدند؛ ولي در شهرستان‌ها حتي متاسفانه چنين دغدغه‌اي نيز وجود ندارد. در صورتي كه انجمن ويراستاران مي‌تواند جايي براي سياستگذاري در اين عرصه باشد. متاسفانه در مشهد كه مانند تهران يكي از قطب‌هاي چاپ و نشر كشور است، حداكثر پنج يا شش ويراستار حرفه‌اي وجود دارد و اين عده قليل نمي‌توانند به فكر تاسيس چنين انجمني بيفتند! به نظر من ابتدا بايد ويراستاران خوب و حرفه‌اي تربيت كرد و سپس به فكر تشكيل انجمن ويراستاران افتاد؛ ولي متاسفانه به دليل بي‌توجهي به نقش و جايگاه ويراستاران و ويراستاري، كمتر فردي رغبت مي‌كند كه به سمت اين حرفه بيايد!

وي افزود: يكي از نمونه‌هاي بي‌توجهي به نقش و جايگاه ويرايش و ويراستار، تقدير نكردن از ويراستاران آثار برگزيده جشنواره‌هاي مختلف است. به نظر من هنگامي كه يك كتاب در جشنواره يا مسابقه‌اي به عنوان اثر برگزيده، انتخاب مي‌شود، بايد از تمام عوامل پديد آورنده آن نظير حروفچين و ويراستار تقدير شود، نه اينكه فقط به نويسنده، مترجم يا ناشر آن اثر، جايزه داده‌ شود. من بارها ديده‌ام كتابي به عنوان كتاب سال انتخاب مي‌شود، اما نامي از ويراستار آن نمي‌برند و از او تقدير نمي‌شود!

نگهبان كه 15 سال سابقه فعاليت در حوزه ويرايش دارد، درآمد مالي ويراستاران حتي ويراستاران حرفه‌اي را پايين ذكر كرد و گفت: اگر نگاه ويراستار به حرفه‌اش، نگاهي اقتصادي باشد، هرگز نمي‌تواند در اين كار دوام بياورد، چون متناسب با حجم كار و زماني كه صرف مي‌كند، پول نمي‌گيرد و دليل آن هم اين است كه ناشران، نويسندگان و مترجمان آن‌ گونه كه لازم است، به نقش ويراستاران آشنا نيستند؛ لذا نمي‌توانند مزد زحمت آنان را بپردازند. مثلا يك ناشر كه 400 تومان براي تايپ هر صفحه به يك حروفچين مي‌دهد، از آنجا كه با نقش ويراستار آشنا نيست، نمي‌پذيرد كه مزد واقعي ويراستار را در قبال ويرايش هر صفحه بپردازد و پيش خود مي‌گويد كه چرا براي تايپ هر صفحه 400 تومان بدهد و براي ويرايش آن كه فقط توسط ويراستار خوانده مي‌شود، بيشتر بپردازد؟!

نگهبان سپس به وجود نبود رسم‌الخط واحد براي ويرايش متون فارسي اشاره كرد و آن را تا حد زيادي به تركيبي بودن زبان فارسي مربوط دانست و گفت: ما در اين عرصه با معركه آرا روبه‌رو هستيم! متاسفانه ناشران، نويسندگان و حتي مراكزي كه در اين حوزه دخيلند، هر يك شيوه خود را اعمال مي‌كنند و حتي دستورالعملي هم كه فرهنگستان زبان و ادب فارسي منتشر كرده‌است، مشكل دارد. مثلا در اين دستورالعمل ويرايشي گفته شده‌ است كه در مورد «ها»ي جمع، هم مي‌توان كلمه را پيوسته و هم جدا از هم نوشت و اين موضوع، باعث چندگانگي مي‌شود.

وي ادامه داد: به نظر من مشكلات رسم الخط در ايران همچنان ادامه خواهد داشت؛ زيرا باب سليقه در اين عرصه باز است. در چنين حالتي، اين غائله ادامه خواهد داشت و يكي از بغرنج‌ترين مشكلات به حساب مي‌آيد. 

نگهبان گفت: به نظر من فرهنگستان زبان و ادبي فارسي توانايي حل اين مشكل را دارد و مي‌تواند براي اين كار با هماهنگي سازمان‌ها و موسساتي كه با حوزه نشر ارتباط دارند، موضوع را حل كنند، البته به شرطي كه اول خود اين فرهنگستان به تصميمي قاطع و واحد برسد و پس از آن نيز ضمانت اجرايي لازم را براي دستورالعمل‌هايش قائل شود.

کد مطلب : 14943