​Osmanlılarda 600 Yıllık Kütüphane ve Kütüphanecilik Serüveni

 
Publish Date : Wednesday 24 June 2015 - 20:00
 
 
Prof.Dr. İsmail E. Erünsal’ın yedi yıl önce yayımlanan ''Osmanlılarda Kütüphaneler ve Kütüphanecilik'' adlı çalışması, genişletilmiş ikinci baskısıyla raflarda. Kitap adından da anlaşılacağı üzere Osmanlı İmparatorluğu'nun kuruluşundan Cumhuriyet'e kadarki devri içine alıyor
 
İran Kitap Haber Ajansı (İBNA) – Uzun yıllardır Osmanlı kültür tarihi üzerinde çalışmalar yapan Prof.Dr. İsmail E. Erünsal’ın ''Osmanlılarda Kütüphaneler ve Kütüphanecilik'' adlı kitabı ikinci kez TİMAŞ yayınları tarafından yayımlandı. Konuyla ilgili literatürü zenginleştiren ve ilk baskıdaki hataları düzelten Erünsal, yeni baskıya, tespit ettiği yüze yakın yeni vakfiyeyi de eklemiş.

2008 yılındaki ilk baskının başlığı, kütüphanenin ''Bir vakıf kuruluşu olarak tarihini'' öne çıkarıyordu. İkinci baskı için tercih edilen başlık ise Osmanlı tarihi bağlamında kütüphanenin ''Tarihî gelişimi ve organizasyonu''nun, (en azından 19. yüzyıl ortasına kadar) vakıflar tarihinin dışından yazılamayacağını ortaya koyuyor. Bir başka deyişle, iki başlık arasındaki değişim, Osmanlı kütüphanelerinin tarihi ile Osmanlı vakıf kütüphanelerinin tarihi arasındaki özdeşliği ortaya  koyuyor. 

Eserin bu yeni baskısında ''Kütüphane Okuyucuları'' başlıklı ilave bir bölüm de mevcut. Kitap adından da anlaşılacağı üzere Osmanlı İmparatorluğu'nun kuruluşundan Cumhuriyet'e kadarki devri içine alıyor.

Giriş bölümü ile iki ana bölümden oluşan kitabın birinci bölümünde Osmanlı Vakıf Kütüphanelerinin tarih içindeki seyri anlatılıyor. İkinci bölüm ise Vakıf Kütüphanelerinin teşkilatlanmasına ayrılmış. Girişte ise daha eski tarihlere gidilerek Osmanlılara kadar Ortaçağ İslâm dünyasında ortaya çıkmış olan kütüphaneler, genellikle bu konuda yapılan araştırmalardan yararlanılarak belirli bir düzen içinde sıralanıyor.

Kitap, vakıf senetleri, maaş defterleri, muhasebe cetvelleri gibi birinci el belgelerin Başbakanlık Arşivi ve Topkapı Sarayı Müzesi Arşivi başta olmak üzere birçok arşivden gün yüzüne çıkarılmasıyla meydana getirilmiş. 



Birinci bölümde ''Osmanlı Vakıf Kütüphanelerinin Tarihi Gelişimi'' anlatıyor. Bu bölümün altbaşlıklarında Kuruluş Dönemi Kütüphaneleri, Cami ve Medrese Kütüphanelerinden Müstakil Kütüphanelere, Müstakil Kütüphaneler ile Büyük Medrese Kütüphanelerinin Ortaya Çıkışı ve Tanzimat'tan Sonra Osmanlı Vakıf Kütüphaneleri ve Islahı İçin Yapılan Çalışmalar isimli bölümler mevcut. 

İkinci bölüm ise genel okurların daha çok ilgisini çekebilecek Vakıf Kütüphanelerinin Teşkilatı'nı ele alıyor. Bu bölümde ise Kütüphane Personeli, Kütüphane Koleksiyonları, Vakıf Kütüphanelerinde Yapılan Katalog Çalışmaları, Yararlandırma, Bütçe ve Muhasebe ve Kütüphane Yapıları ve Kütüphane Eşyası altbaşlıklarını taşıyor.
 
Kitabın akademik olarak değerini ortaya koyan ve alanda daha sonra çalışmak isteyen akademisyenlere yol gösterecek olan bibliyografyası ise tam 80 sayfalık muhteşem bir kaynakça olarak hazırlanmış. 

Kitap bir bütün olarak ele alındığında sadece akademisyenlerin değil kitapla ve/veya Osmanlı kültür tarihiyle ilgilenen her okurun merakla ve iştiyakla okuyacağı bir eser. Özellikle kütüphane teşkilatının yapısı, personelin hangi özellikler taşıması gerektiği, hangi şartlarda kütüphane çalışanının görevinden azledileceği, hafız-ı kütüb'ün özellikleri, seçimi, tayini, ücreti gibi hususlar büyük bir merakla okuru saracaktır. Ayrıca günümüz kütüphanelerine dahi yol gösterebilecek Kütüphane Yapıları ve Kütüphane Eşyası isimli bölüm, kütüphanelerin mimari özelliklerine daha önce bu alanda yapılmış akademik çalışmaların çokluğu nedeniyle değinilmemiş olmasına rağmen bu çalışmaları belirttiği dipnot ve kütüphanelerde kullanılan eşyaların özellikleri anlatması açısından hayli önemli. 

Kitabın tanıtım bülteninde şöyle okuyoruz; ''Türkiye’de ve dünyada, Osmanlılarda kitap ve kitabın tarihi denildiğinde akla ilk gelen isimlerden biri olan İsmail E. Erünsal’ın bu eseri otuz yıllık bir çalışmanın mahsulü. 

Eserde Osmanlı vakıf kütüphanelerinin geçirdiği değişim ve gelişmeler İmparatorluğun kuruluşundan Cumhuriyet’e kadarki devrede ele alınmış ve dönemsel özellikleri belirtilerek tarihî bir sıra içinde incelenmiştir. Aynı zamanda Osmanlı dönemindeki vakıf kütüphanelerinin organizasyonu ve çalışma esasları tespit edilmiştir. Bu eser 500’e yakın vakfiye ile bazı vakıf kayıtlarının incelenmesiyle oluşturulmuştur. Bu kayıtlarda personel, koleksiyon ve yararlandırma konularındaki belge zenginliği; çalışmada bu hususlara özel olarak değinilmesine imkân vermiştir. Sınırlı malzemenin elverdiği ölçüde kütüphane binaları ve kütüphanelerin bütçeleri de incelenmiştir. Ayrı bir bahiste Osmanlı kütüphanelerinin teşkilatlanmasına da yer verilmiştir. Arşiv belgeleri gibi ham ve orijinal malzeme üzerinde yıllarca süren titiz bir çalışmanın ürünü olan elinizdeki kitap, Osmanlı kütüphaneleri ve kitap tarihi için eşsiz bir kaynaktır. Türk kültür tarihi ile ilgilenen akademisyen, öğrenci ve entelektüellerin başucu kitabı niteliğindeki bu çalışma, sahasındaki büyük boşluğu doldurduğu gibi kendinden sonraki birçok çalışmaya öncülük edecek bir kaynak eser niteliği de taşımaktadır.
 
Osmanlılarda Kütüphaneler ve Kütüphanecilik kitabıyla Osmanlı’nın entelektüel tarihi hakkındaki sınırlı bilgilerimiz zenginleşecek, Osmanlı kitap ve kütüphane tarihi ile Osmanlı kültür tarihi alanında bugüne kadar bilinen birçok hüküm değişecektir.''

Yazar Hakkında

1945 yılında dünyaya gelen Erünsal, 1968'de İstanbul Yüksek İslam Entitüsü'nü, 1969'da ise İstanbul Üniversitesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü'nü bitirdikten sonra 1977 yılında Edinburg Üniversitesi'nde doktorasını tamamladı. Çeşitli akademik çalışmalarından sonra 1988 yılında profesörlük unvanı aldı.



 1990-2006 yılları arasında Marmara Üniversitesi Fen- Edebiyat Fakültesi Arşivcilik Bölüm Başkanlığı'nı yürüttü. 1983 yılından itibaren TDV İslam Ansiklopedisi'nin yönetiminde görev aldı. İsam kütüphanesinin ilmi danışmanlığıyla birlikte İstanbul 29 Mayıs Üniversitesi'nde görev yapmaktadır. 2011 yılında yayımladığı Osmanlılar'da Sahaflık ve Sahaflar isimli tuğla kitabıyla yaklaşık 30 yıl boyunca ilgilendiği alanlarda biri olan sahaflık tarihini okurlarıyla ve akademi dünyasıyla paylaştı. Bu kitabıyla Türkiye Yazarlar Birliği Araştırma Ödülü'nü ve ilk kez verilen, ama devamlılığı olacağını ümit ettiğim, Necip Fazıl Kısakürek Araştırma Ödülü'nü kazandı. 

Ayrıca 2014 yılında Erünsal Hoca'nın kadim dostları ve öğrencileri Kitaplara Vakfedilen Bir Ömre Tuhfe İsmail E. Erünsal'a Armağan isimli iki ciltlik bir eser yayımladılar. 
Share/Save/Bookmark
haber kodu: 224157