خبرگزاری کتاب ايران (IBNA) - پربيننده ترين عناوين علوم‌انسانی :: نسخه کامل http://www.ibna.ir/fa/history_politic Fri, 25 May 2018 15:48:05 GMT استوديو خبر (سيستم جامع انتشار خبر و اتوماسيون هيئت تحريريه) نسخه 3.0 /skins/default/fa/normal3/ch01_newsfeed_logo.gif تهيه شده توسط خبرگزاری کتاب ايران (IBNA) http://www.ibna.ir/ 100 70 fa نقل و نشر مطالب با ذکر نام خبرگزاری کتاب ايران آزاد است. Fri, 25 May 2018 15:48:05 GMT علوم‌انسانی 60 خرمشهر در لابه‌لای متون تاریخی http://www.ibna.ir/fa/doc/report/200196/خرمشهر-لابه-لای-متون-تاریخی به گزارش خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا) منابع تاریخی و سفرنامه‌های بسیاری به خرمشهر اشاره کرده‌اند و مطالبی را در وصف و معرفی این دیار و تعلق آن به ایران آورده‌اند. «فتوح‌البلدان» بلاذری، «احسن التقاسیم فی معرفه الاقالیم» مقدسی و «المسالک‌ و الممالک» اصطخری، قدیمی‌ترین منابعی هستند که به خرمشهر اشاره کرده‌اند. در این گزارش ضمن معرفی میراث فرهنگی خرمشهر، نمونه‌هایی از اشارات مورخان و سیاحان را به این شهر بیان می‌کنیم.  خرمشهر یکی از شهرهای جنوبی استان خوزستان و مرکز شهرستان خرمشهر است. این شهر در محل تلاقی رودخانه‌های اروندرود و کارون و در ناحیه‌ای باتلاقی و پست در دلتای رودخانه اروندرود قرار گرفته و ۲۳ کیلومتر مربع مساحت دارد. درباره تاریخ خرمشهر دیدگاه‌های مختلفی وجود دارد که با در نظر گرفتن این نظرها می‌توان آغاز تاریخ خرمشهر را به پادشاهی هخامنشی نسبت داد. در زمان هخامنشیان در 18 کیلومتری شمال غرب خرمشهر و در محل فعلی قریه تمار شهری به نام بارما ساخته شد که ظاهرا در زمان داریوش بسیار آباد بوده است. این شهر در زمان حمله اسکندر تخریب می‌شود و پس از آبادی مجدد با نام بیان به حیات خود ادامه می‌دهد. در زمان ورود اسلام شهر بیان شهری آباد بود و تا نیمه قرن سوم هجری به حیات خود ادامه داد اما به‌دلیل جنگ‌هایی که در آن زمان رخ داده، ویران می‌شود و از آن پس تا قرن هفتم هجری در کتاب‌های تاریخی نامی از آن برده نشده است. در قرن هفتم هجری، در قسمت جنوبی خرمشهر کنونی بندر کوچکی به نام محرزی ساخته می‌شود که تا قرن سیزدهم هجری و آغاز حیات جدید خرمشهر وجود داشته است. حیات نوین شهر خرمشهر از قرن سیزدهم هجری قمری و با نام محمره آغاز شد. محمره به معنای شهر سرخ است و به دلیل این‌که در بیشتر روزهای سال در اثر جزر و مد دریا، قسمت عظیمی از سواحل شهر به رنگ قرمز می‌گرایید، این شهر به این نام مشهور شده بود. در زمان محمدشاه قاجار شهر محمره برای ساخت بندر انتخاب می‌شود و رونقی تازه پیدا می‌کند. در زمان ناصرالدین شاه و طی پیمان ارزنه الروم دوم حاکمیت دولت ایران به این شهر تثبیت می‌شود و در سال 1314 خورشیدی با تصویب هیات وزیران به خرمشهر تغییر نام می‌یابد. روایت نجم‌الدوله از فروش خرمشهر نجم‌الدوله، ریاضی‌دان، منجم و نویسنده برجسته عصر قاجار است. وی در سال 1306 هجری قمری به دستور ناصرالدین‌شاه برای ساخت سد اهواز به خوزستان سفر کرد. نجم‌الدوله از فرصتی که برای مشاهده وضعیت زندگی مردم این نواحی پیش آمده بود، بهره برد و سفرنامه ارزشمندی از خود برجای گذاشت. وی در بخشی از این سفرنامه زیرعنوان در معرض فروش گذاردن سرزمين ايران با اشاره به قصد فروش خرمشهر به ثمن بخس می‌نویسد: «... ملک محمره را شنيدم از جناب نظام‌السلطنه كه دولت می‌خواستند به مبلغ يک‌صد هزار تومان بفروشند به حاجی آقا محمد معين، نصف نقد و نصف نسيه! اين ملک را نظر به اين‌كه مفتاح ايران است نمی‌توان قيمتی معين كرد؛ و با صرف‌نظر از اين نكته اقلاً ده كرور(25) قيمت دارد.» خرمشهر از نگاه مستوفی قاجار عبدالله مستوفی، از دولتمردان عصر قاجار و اوایل پهلوی نیز در گزارش سفر به جنوب و جنوب‌ غربی ایران درباره وضعیت این شهر می‌نویسد: «شهر خرمشهر که در ساحل یمین کارون واقع شده جز یک قسمت کناره آن که سابقا شرکت نفت در آن‌جا بناهایی ساخته و خانه‌های نسبتا آبرومندی هم دنباله آن ساخته شده و سد کنار رود نیز به‌وسیله شهرداری ساخته شده و می‌شود و نسبتا صورت ظاهر آن بد نیست، داخل آن بسیار کثیف است. نهرهایی که از شط جدا کرده و به داخل شهر برده‌اند در موقع مد آب در گودال‌ها جمع شده، موجب مرض مالاریا می‌گردد.» وی ادامه می‌دهد: «باید از محل درآمد شهرداری آن‌جا به مرور این معایب مرتفع شود، به فرماندار دستورات لازم در این زمینه داده‌ام که این نهرها را به‌وسیله سدهایی که در طرفین می‌سازند، طوری جمع‌آوری کنند که در جزر و مد آب راکدی در محل‌های مختلف شهر نماند و تاحدی هم این کار را شروع کرده‌اند.» کسروی و تاریخچه خرمشهر احمد کسروی در کتاب «تاریخ پانصدساله خوزستان» درباره محمره می‌نویسد: «نخستین‌بار که ما به نام محمره برمی‌خوریم، در تاریخچه کعب است که در حوادث زمان شیخ غیث نام آن را کوت المحمره می‌برد و از این‌جا پیداست که دژی بوده و گروهی از کعبیان در آن نشیمن داشته‌اند. سپس هم میجر کینیرا آن را از دیه‌های خوزستان می‌شمارد. پس از آن دیری نیز آن را شهری می‌یابیم که سرپرست آن حاجی یوسف پسر حاج مراد او (نیای شیخ خزعل خان) می‌باشد.» خرمشهر از نگاه تاریخ‌نگار معاصر   دکتر علی‌اکبر ولایتی در مقدمه کتاب خود با عنوان «خوزستان» درباره این استان می‌نویسد: «دیار خوزستان از پر ارزش‌ترین و غنی‌ترین سرمایه‌های اقتصادی و فکری و علمی ایران برخوردار بوده است. شهر شوش از شهرهای مهم خوزستان، در عهد دولت عیلام باستان، پایگاه سیاسی و فرهنگی و هنری و اقتصادی این دولت بود و در عهد هخامنشی به محل تلاقی اندیشه‌های بزرگ‌ترین تمدن‌های بشری تبدیل شد. در آن زمان، عمارت‌های عظیم این شهر نمادهای گویای اوج رشد هنری و علمی مردمان ایران بودند. در دوران ساسانی، شهر جندی شاپور در خوزستان پاگرفت و معروف‌ترین دانشگاه‌ها و دارالترجمه‌ها و بیمارستان‌های عالم را در خود جای داد و دانشمندان و پژوهشگران اقصی نقاط عالم روی بدان نهادند. در دوران ساسانی، خوزستان از لحاظ ارتباط فرهنگی و هنری و علمی نقش مهمی ایفا کرد و در استحکام روابط فرهنگی و هنری و علمی نقش مهمی ایفا کرد و در استحکام روابط فرهنگی ایران با کشورهای غربی آسیا و با دولت بیزانس و نیز استفاده از جریان‌های بزرگ علمی‌ای که از آتن و اسکندریه تا شمال بین النهرین کشیده شده بود سهم عظیمی داشت.» نگاهی به میراث فرهنگی خرمشهر قصر فیلیه یکی از ساختمان‌های تاریخی خرمشهر است. این ساختمان 92 سال پیش توسط شیخ خزعل حاکم وقت خوزستان در دوره قاجاریه و شیخ عشایر عرب بنی کعب ساخته شد و از جمله ساختمان‌های باشکوه دوران خود و شاهد حوادث زیادی بوده است. نکته قابل تامل درباره این بنا این است که بنایی تاریخی که هشت سال جنگ بی امان نتوانسته بود آن را نابود و تخریب کند در سال‌های اخیر مورد تخریب قرار گرفت. ساختمان هلال احمر خرمشهر، دیگر اثر تاریخی خرمشهر است. این ساختمان را شرکت نفت انگلیس در ساحل کارون محمره، در مجاورت چند بنا که مربوط به شیخ خزعل بود، در فضای محوطه‌ای مشرف به رودخانه توسط مهندسان خود طراحی و به صورت دو بلوک ساختمانی مشابه یکدیگر در دو طبقه احداث کرد و در اختیار شیخ خزعل قرار داد. این بنا برای پذیرایی از مهمانان عالی رتبه و بعدها به‌عنوان فرمانداری و مدتی هم انبار تدارکات و در نهایت به‌عنوان ساختمان هلال احمر مورد استفاده قرار گرفت. مسجد جامع خرمشهر که یادآور خاطرات تلخ و شیرین بسیاری در طول هشت سال دفاع مقدس است، یکی از میراث فرهنگی خرمشهر است. این مسجد در اواخر قاجار ساخته شده در زمان پهلوی اول تجدید بنا شده است.  پل قدیم خرمشهر اثر تاریخی دیگر خرمشهر است. ساخت این پل بر روی رودخانه کارون، که از وسط شهر خرمشهر می‌گذرد، در سال 1338 خورشیدی آغاز و در سال 1349 خورشیدی به اتمام رسید. این پل در زمان جنگ و به‌منظور جلوگیری از ورود دشمن متجاوز به جزیره آبادان تخریب و پس از جنگ بازسازی شد. دریادار بایندر اولین فرمانده نیروی دریایی مدرن ایران بود که در روز اول حمله انگلستان در جنگ جهانی دوم به ایران در خرمشهر و در حال دفاع از خاک وطن جان باخت. به گفته‌ عده‌ای مقبره وی در جنوب خرمشهر و در محل نیروی دریایی سابق قرار دارد و از آثار تاریخی این شهر به‌شمار می‌رود. کتابشناسی میراث فرهنگی خرمشهر  در این کتابشناسی فهرستی از کتاب‌های میراث فرهنگی خوزستان که در آن‌ها اشاره‌هایی نیز به خرمشهر و میراث فرهنگی و جاذبه‌های طبیعی و گردشگری شده، آمده است. •«خوزستان»، مژگان سبزيان؛ ويراستار:الهام سلماني‌فروغي، كامل، 24 صفحه، رقعي (شوميز)، چاپ 1 سال 1392، 2000 نسخه، 120000 ريال. •«حيوانات قرباني در ايلام باستان: (نقوش برجسته، مهرها و آثار مهر در چغازنبيل، هفت تپه و شوش)»، شاهين ماهيار، جام گل، 128 صفحه، رقعي (شوميز)، چاپ یکم سال 1392، 1100 نسخه، 75000 ريال. •«بررسي و شناسايي آثار باستاني دشت سوسن (ايذه خوزستان)»، سيدمحمود ميراسكندري، گنجينه هنر، 150 صفحه، وزيري (شوميز)، چاپ یکم سال 1391، 1000 نسخه، 60000 ريال. •«عهد حسام (سفرنامه لرستان و خوزستان) سال 1245 قمري»، محمود ميرزاقاجار؛ به‌اهتمام:ايرج افشار، ميراث ‌مكتوب، 264 صفحه، وزيري (گالينگور)، چاپ یکم سال 1390، 1000 نسخه، 60000ريال. •«تاريخ خوزستان از هزاره سوم قبل از ميلاد تا دوران حكومت آل بويه و خوارزميان»، جواد الهائي‌سحر، عصر رهايي، 384 صفحه، وزيري (شوميز)، چاپ یکم سال 1388، 1000 نسخه، 50000 ريال. •«آثار نجم‌الدوله: سفرنامه دوم نجم‌الدوله به خوزستان به پيوست كتابچه دستورالعمل ناصرالدين شاه در خصوص سفر اول به خوزستان»، مصحح:احمد كتابي، پژوهشگاه علوم انساني و مطالعات فرهنگي، 244 صفحه، وزيري (شوميز)، چاپ یکم سال 1386، 1000 نسخه، 20000 ريال.  •«سفرنامه پژوهشي سرهنگ لافتوس، نخستين كاوشگرشوش»، ويليام‌كنت لوفتس؛ مترجم: عباس امامي، نشر شادگان ،192 صفحه، رقعي (شوميز)، چاپ یکم سال 1386، 2000 نسخه، 20000 ريال. •«سفرنامه خوزستان با چند ضميمه و نيز تصوير كتابچه دستور ماموريت خوزستان و گزارش بررسي‌هاي آن سامان»، ميرزاعبدالغفار نجم‌الملك؛ به‌اهتمام:سيدمحمد دبيرسياقي، انجمن آثار و مفاخر فرهنگي، 302 صفحه، وزيري (گالينگور)، چاپ یکم سال 1385، 1000 نسخه، 32000 ريال. •«گردشگري و ميراث فرهنگي استان خوزستان: جاذبه‌هاي طبيعي، تاريخي، فرهنگي، هنري و زيارتي»، ايرج افشارسيستاني، مركز نشر و تحقيقات‌ قلم ‌آشنا، 334 صفحه، رقعي (گالينگور)، چاپ اول 1383، 2000نسخه، 32000 ريال.  •«كتاب خوزستان (در زمينه تاريخ، فرهنگ، هنر و ادبيات خوزستان)»، گردآورنده: بنيادخوزستان‌شناسي، شادگان، 224 صفحه، رقعي (شوميز)، چاپ یکم سال 1383، 2000 نسخه، 18000 ريال.  •«پارسوماش پايتخت گمشده ايران: مجموعه مقالاتي پيرامون آثار باستاني شهرستان مسجدسليمان»، فرشيد خداداديان، آرويج، 78 صفحه، رقعي (شوميز)، چاپ یکم سال 1382، 1500 نسخه، 5000 ريال. •«آثار باستاني و تاريخي خوزستان»، ايرج افشارسيستاني، روزنه، 378 صفحه، وزيري (شوميز)، چاپ یکم سال 1381، 1500 نسخه، 21500 ريال.  •«خوزستان در متن‌هاي كهن»، سيدمحمدباقر نجفي، وزارت امور خارجه، مركز چاپ و انتشارات، 176 صفحه، وزيري (شوميز)، چاپ یکم سال 1381 ،1000 نسخه، 7500 ريال. •«خوزستان در عهد باستان»، اردشير ، به ديد، 64 ، پالتويي (گلاسه)، چاپ یکم سال 1380، 2200 نسخه، 3500 ريال.  •«شوشستان، يا، خوزستان»، احمد رضوي‌دزفولي، نويد شيراز، 314 صفحه، وزيري (شوميز)، چاپ یکم سال 1380، 3000 نسخه، 19500 ريال. •«شوش و جنوب غربي ايران: تاريخ و باستان‌شناسي (سير تكامل اجتماعي و فرهنگي از هزاره هفتم قبل از ...)»، زيرنظر:ژان پرو؛ زيرنظر:ژنوييو دلفوس؛ مترجم:هايده اقبال، مركز نشر دانشگاهي، انجمن ايران‌شناسي فرانسه در ايران، 344 صفحه، رحلي (گالينگور)، چاپ یکم سال 1377، 1500 نسخه، 28000 ريال.  •«تاريخ و جغرافياي سرزميني كهن با تمدني ديرينه از ارجان تا قبان، هنديجان، بندر ماهشهر، شادگان»، عبدالحميد كنعاني‌هنديجاني، نويد شيراز، 536 صفحه، وزيري (گالينگور)، چاپ یکم ، 3000 نسخه،36000 ريال. •«خوزستان در دوران پيش از اسلام»، علي‌اكبر ولايتي؛ زيرنظر:سجاد محمدي؛ ويراستار:هومن عباسپور، اميركبير، كتابهاي جيبي، 144 صفحه، جيبي (شوميز)، چاپ یکم سال ، 3000 نسخه، 26000 ريال. •«شوشتر يعني خوبتر: بررسي جغرافياي طبيعي، ويژگي‌هاي باستاني، تاريخ، جغرافياي انساني و جغرافياي ...»، اكرم مويدي‌شوشتري، ترآوا، 456 صفحه، وزيري (شوميز)، چاپ دوم، 3000 نسخه، 120000 ريال. •«سفرنامه: خاطرات كاوش‌هاي باستان‌شناسي شوش»، ژن ديولافوا؛ مترجم:ايرج فره‌وشي، دانشگاه تهران، موسسه انتشارات و چاپ، 320 صفحه، رحلي (گالينگور)، چاپ پنجم، 1000 نسخه، 49000 ريال. •«خوزستان و تمدن ديرينه آن»، ايرج افشارسيستاني، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي، سازمان چاپ و انتشارات، 1000 صفحه، (در2جلد )، جلد 2، وزيري (گالينگور)، چاپ دوم سال ، 1000 نسخه.- ]]> علوم‌انسانی Thu, 24 May 2018 05:50:49 GMT http://www.ibna.ir/fa/doc/report/200196/خرمشهر-لابه-لای-متون-تاریخی مظفرالدین شاه برای اولین‌بار از روسیه با قطار وارد اروپا می‌شود http://www.ibna.ir/fa/doc/longint/261430/مظفرالدین-شاه-اولین-بار-روسیه-قطار-وارد-اروپا-می-شود به‌گزارش خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا)، کتاب «سفرنامه مبارکه شاهنشاهی» روزنامه نخستین سفر مظفرالدین شاه به فرنگ، به اهتمام آیدین فرنگی و عباسقلی صادقی از سوی نشر کلاغ منتشر شده است. سفر او از دوازدهمین روز ذی‌الحجه 1317 هجری آغاز شد و پس از گذشت نزدیک به هشت ماه، روز دوم شعبان 1318 به پایان رسید. او در آغاز این سفر بر اساس گاهشمار هجری 48 سال داشت. در پشت جلد کتاب آمده است: «امروز نهار را در منزل حاکم اوستاند دعوت داریم ک در هتل دویل است. یک ربع بعد از ظهر با جناب اشرف صدراعظم و وزیر دربار به کالسگه نشسته، رفتیم؛ سایر ملتزمین هم که دعوت داشتند، آمدند. مجلس مفصلی بود. بعد از آن که نهار خورده شد، آمدیم در بالکن عمارت که نگاه به خیابان می‌کرد، قدری ایستادیم. مردم از پایین هورا می‌کشیدند و تعارف می‌کردند، ما هم جواب می‌دادیم. بعد ساعتی سوار شده، آمدیم منزل.» با آیدین فرنگی درباره کتاب «سفرنامه مبارکه شاهنشاهی» گفت‌وگویی داشته‌ام که در پی می‌آید: ـ نسخه مورد استفاده برای این کتاب چه نسخه‌ای است؟ نسخه چاپ بمبئی در سال 1321 هجری یا 1902 میلادی، یعنی دوسال بعد از سفر مظفرالدین شاه به فرنگ که در مطبع مصطفوی در بمبئی منتشر شد.   ـ آیا چاپ سفرنامه‌ها در آن زمان مرسوم بوده است و اصلا این سفرنامه چرا منتشر شده است؟ دلیل انتشار آن را نمی‌دانم. ضمن اینکه در آن هنگام تیراژ کتاب‌ها هم نوشته نمی‌شد و به همین دلیل ما نمی‌توانیم بگوییم این کتاب در چند نسخه منتشر شده است. شاید به اندازه‌ای بوده که شاه به اطرافیانش هدیه دهد. البته دستور چاپ آن را هم شاه داده بوده و این کتاب گزارشی از اروپا و مسیر مسافرت مظفرالدین شاه قاجار است. در آن هنگام دستگاه چاپ در هند و ایران بوده و در جریان این سفر هم شاه دستور خرید یک دستگاه چاپ را از فرانسه می‌دهد. ـ آیا این سفرنامه توسط خود مظفرالدین شاه نوشته شده و یا کاتب دیگری داشته است؟ طبق آنچه که از متن برمی‌آید و بارها تاکید شده آمده که «وزیر همایون آمد و فرمودیم روزنامه را نوشت» این عبارت بارها در سفرنامه آمده است. در واقع این‌طور بوده که شاه می‌گفته و وزیر همایون که وزیر پست هم بوده می‌نوشته. شب‌هایی هم که وزیر همایون جای دیگری بوده شاه به یکی دیگر از همراهانش می‌گفته که روزنامه را بنویسد. مثلا در جاهایی آمده «ارسلان خان را گفتیم آمد روزنامه را نوشت» در بعضی از موارد هم شاه از ضمیر من استفاده می‌کند. این نشان می‌دهد که جمله دقیقا جمله شاه است. استثنائاتی هم هست که شاه از ضمیر جمع برای خودش استفاده نکرده و ضمیر مفرد را به کار برده است این نشان می‌دهد که شاه هرچه می‌گفته کاتب می‌نوشته است. یا هراس شاه از اولین باری که وارد تونل می‌شود در این سفرنامه آمده است. اگر کاتب دیگری بود، بدون حضور شاه، شاید به خودش اجازه مواردی چنین را نمی‌داد و مجبور به پنهان‌کاری بود تا ترس شاه را ننویسد اما این نشان‌دهنده این است که کاتب، بیان شاه را نوشته است.   ـ در این سفرنامه که از زاویه دید مظفرالدین شاه به روایت فرنگ پرداخته شده، نسبت ایران با جهان آن روزگار را چطور می‌بینید؟ شناخت ایرانیان از جهان آن روز، بسیار کم بوده است. مظفرالدین‌شاه که طبعاً تا قبل از پادشاهی از تبریز بیرون نرفته بوده و به‌طور کلی اولین پادشاهی که به سفر می‌رود، ناصرالدین شاه است. شاید قبل از این کشورگشایی هم بوده است اما ناصرالدین شاه اولین کسی است که برای سفر به خارج از مرزهای کشور می‌رود. مظفرالدین شاه تا قبل از پادشاهی، در تبریز ولیعهد‌نشین مستقر بوده و اجازه سفر نداشته است. نهایتا از تبریز به تهران رفته بود و تمام ارجاعات او به شهرهای شمالی کشور است. آذربایجان، تبریز و ... و هیچ اشاره‌ای به جنوب ایران ندارد. به‌همین خاطر در سفر به اروپا قطعا شاه ایران دچار شگفتی بود. مثل هر ایرانی که برای اولین بار به اروپا سفر کند. یا وقتی چراغ برق می‌بیند، شگفت‌زده می‌شود. چرا که در آن زمان در ایران برق نبوده و تلویزیون و وسایل ارتباط جمعی هم نبوده که از اوضاع کشورهای دیگر باخبر شود. مظفرالدین شاه برای اولین بار از روسیه و با قطار وارد اروپا می‌شود. وقتی قطار وارد تونل می‌شود، فریاد می‌زند «کبریت بیاورید» چون نمی‌داند چه شد که یکدفعه روز روشن به شب تاریک تبدیل شد. اگر بخشی از این سفر، جنبه تفریحی و درمانی داشته باشد، بخشی هم به این خاطر است که شاه می‌رود ببیند که چه خبر است. شاه مقایسه مستقیمی بین اروپا و ایران انجام نمی‌دهد. اما در سفرنامه‌اش شهرهای مختلف اروپا را مدام با هم مقایسه می‌کند. مثلا اشاره می‌کند که روسیه بسیار آبادان بود. یا در مورد اروپا می‌گوید انضباطش به چشم می‌آید و رفته رفته آبادتر می‌شود. یا در مورد پاریس می‌گوید؛ آبادتر از این جایی پیدا نمی‌شود. نظم و انضباط نیروهای نظامی که در طول مسیر برای مظفرالدین شاه مانور می‌دهند یا عملیات نظامی انجام می‌دهند، هم توجهش را جلب می‌کند. اما هرگز به‌طور مستقیم هیچ اشاره‌ای به مقایسه ایران با اروپا نشده است. در جایی از سفرنامه‌اش آورده است: «شخصی که آن عمارات عالیه و آثار عظیمه و اعمال بزرگ اروپا را ملاحظه می‌کند وقتی به اینجا رسیده و این وضع‌ها را می‌بیند تفاوت درجات ترقی و تنزل و اختلاف مراتب تمدن را سیر کرده از کسب امور آگاه می‌شود و مایه بسی تعجب است که این انسان همان نوع انسان است که در آن نقاط زمین به آن مقامات عالیه و درجات ترقی و عظمت رسیده و در این نقاط زمین با قرب جوار هنوز در درجه طفولیت مانده و تازه می‌خواهد جانی بگیرد.» این سخن را وقتی از بلگراد به صوفیه می‌آید، می‌نویسد. در واقع در ذهنش این مقایسه را انجام داده و حتما به تفاوت کشور خودش با آن کشورها واقف است شاید به خاطر همین است که وقتی به ایران می‌آید، نظر مثبتی به ایجاد کارخانه برق دارد و دستور ساخت این کارخانه را صادر می‌کند.   ـ بر روی جلد کتاب نام فرد دیگری هم آمده است. همکاری شما در تصحیح کتاب به چه صورت بوده است و اصولا برای ارائه کتاب چه کارهایی انجام دادید؟ ما تلاش کردیم نوعی ارائه پاکیزه نسبت به متن اولیه داشته باشیم. تصحیح، هنگامی صورت می‌گیرد که چند نسخه خطی وجود داشته باشد که نسخه‌نویسان آن‌ها را نوشته‌اند و مصحح تلاش می‌کند تا از میان آن‌ها به این نتیجه برسد که نسخه اصلی چه بوده است. نسخه ما نسخه چاپی بود که زیرنظر دربار چاپ شده بود کار ما نوعی پیرایش بود. نسخه بمبئی که نزد عباسقلی صادقی بود و به‌عنوان یک ارث خانوادگی به او رسیده بود. از میرزا معصوم‌خان که از مهام وزارت خارجه آن روزگار در تبریز بود. او نواده قاجار محسوب نمی‌شد اما از دولتمردان حکومتی دوره قاجار است. این مجموعه به عباسقلی صادقی رسیده بود و او به من پیشنهاد داده بود که روی این کتاب کار کنم. در متن اولیه آشفتگی‌های در اسلوب و شیوه نگارش کتاب دیده می‌شود و ما متن را به شیوه امروزی یک دست کردیم. حروف‌نگاری ما هم امروزی شد. متن قدیمی پر از اشتباهات املایی بود. ما این اشتباهات را برطرف کردیم. علائم سجاوندی در متن اولیه نیست. علائم را هم اضافه کردیم. تلفظ را مشخص کردیم و کلمات دشوار حرکت‌گذاری شد. این کاری بود که ما روی متن اصلی کردیم اما به تلفظ واژه وفادار بودیم. در متن قدیمی نفت نوشته شده بود؛ «نفط». ما آن را به نفت تغییر دادیم اما در پاورقی نوشتیم که چون تلفظ یکی بود ما املای امروزی را به کار بردیم اما کالسکه در قدیم نوشته می‌شد؛ «کالسگه». ما این را به همین شیوه در متن حفظ کردیم چون مسئله تلفظ بود. یعنی جایی که تلفظ تغییر کرده بود به تلفظ‌ها دست نزدیم. در پانوشت‌ها اما معنای تمام کلمات را آوردیم و همه وقایع را شرح دادیم و سعی کردیم پانوشت‌ها طوری گسترده باشد که خواننده کتاب به خوبی روزگاری که این سفر اتفاق افتاده را بشناسد. وضعیت کشورها و موقعیت آن‌ها را بسنجد و از آن‌ها آگاه شود.   ـ به نظر خودتان، خواندن این کتاب چه تغییری در تصور عمومی ما از پرتره این پادشاه قاجار ایجاد می‌کند؟ تغییر اتفاق می‌افتد. ما در این کتاب با شاهی روبرو هستیم که نثر بسیار ساده‌ای دارد. نثر منشیانه و سنگینی نیست. نثر روشن و روانی است. در بررسی تحول نثر فارسی در دوران معاصر، می‌توان روی این سفرنامه هم کار کرد و نباید از آن غفلت کرد. از مظفرالدین شاه بیش از این تصویری ارائه شده بود که نشانگر آدمی علیل و نادان و ترسو است. حتی امضاء کردن فرمان مشروطه را هم برای مظفرالدین شاه امتیازی محسوب نمی‌کنند. این سفرنامه نشان می‌دهد که اینطورها هم نیست. شاه در این سفر به مدارس دخترانه در اروپا می‌رود و با امر آموزش دختران آشنا می‌شود. او دارالشورا را در کشورهای اروپایی می‌بیند و همین مشاهدات شاید در امضاء کردن فرمان مشروطه موثر بود. تصویر عمومی که از او ارائه شده این است که وقتی رعد‌و برق می‌زند، او می‌ترسد و به زیر عبای سید بحرینی می‌رود. در طول این سفر بارها رعد و برق می‌زند و شاه هیچ اشاره‌ای به زیر عبارفتن نمی‌کند. به نظر می‌رسد بسیاری از این موارد پرداخته شده و ساخته ذهن مردمی است که حرف زدن درباره ضعف پادشاه برایشان خوشایند بود. نمونه دیگری که در جریان سفر او اتفاق می‌افتد این است که خبری دیر به او می‌رسد و شاه می‌گوید حتی در دهات اروپا هم جاهایی هست که اخبار به وسیله تلگراف به آنجا می‌رسد و آن‌ها خبرها را روی دیواری نصب می‌کنند تا همه بخوانند. به‌هرحال مشاهده این‌ها، روی ذهن شاه تاثیر می‌گذارد. این کتاب ما را به تصویری واقعی از مظفرالدین شاه می‌رساند. مردی که خرید زیاد می‌کند. دست و پایش درد می‌کند. از رقص و آواز خوشش می‌آید، تیرانداز بسیار خوبی و از موارد مربوط به توپخانه بسیار آگاه است. کاش یک روانشناس، براساس اطلاعات داده شده در این کتاب، مظفرالدین شاه را مورد بررسی قرار دهد.   ـ جذابیت محتوای کتاب را در چه می‌بینید؟ این کتاب را می‌توان به عنوان بخشی از فرآیند آشنایی ایرانیان با اروپا در نظر گرفت و از این نظر، اهمیت بسیار دارد که شاه ایرانیان در یک دوره اروپا را چطور توصیف کرده است. در حوزه مطالعات توسعه و تاریخ معاصر هم می‌تواند بررسی شود. این کتاب را می‌توان تکه‌تکه خواند اما کاش به‌ترتیب و به مرور مانند یک داستان و رمان خوانده شود. با این تفاوت که در این روایت از منظر شاه به جهان نگریسته شده است.  ]]> علوم‌انسانی Thu, 24 May 2018 06:30:00 GMT http://www.ibna.ir/fa/doc/longint/261430/مظفرالدین-شاه-اولین-بار-روسیه-قطار-وارد-اروپا-می-شود «تفسیر خواب» فروید نقطه عطفی در تاریخ روان‌شناسی است http://www.ibna.ir/fa/doc/book/261459/تفسیر-خواب-فروید-نقطه-عطفی-تاریخ-روان-شناسی به گزارش خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا)، «تفسیر خواب» عنوان کتاب زیگموند فروید است که با ترجمه احسان لامع و زهره روزبهانی از سوی نشر نامک منتشر شده است. فروید سال‌ها به درمان اختلال‌های روانی و روان‌درمانی مراجعان، به شیوه‌های رونکاوی-که خود بنیانگذارش بود- پرداخت. این کتاب نقطه عطفی در تاریخ روان‌شناسی است که فروید در آن به کندوکاو در زمینه تفسیر خواب و رویا پرداخته است. «تفسیر خواب» حاصل تجربیات و پژوهش‌های اوست و همچنان پس از سال‌ها یکی از مهم‌ترین منابع این رشته به حساب می‌آید. فروید دانش‌آموخته پزشکی بود ولی به عنوان روانش‌شناس و روانکاوی برجسته شناخته می‌شود. دیدگاه‌های او تاثیری شگرف در روان‌شناسی و نیز پیروان مکتب روانکاوی داشت. فروید در زمینه‌های گوناگون روان‌شناسی مانند شخصیت، هشیاری و ناهشیاری، روان‌شناسی رشد، مسائل جنسی و... نظریه‌های مهم و گوناگونی را از خود به جا گذاشت. از آثار او می‌توان به توتم و تابو، تمدن و ملالت‌های آن، اتوبیوگرافی، موسی و یکتاپرستی، بررسی رفتارهای جنسی، روان‌شناسی فراموشی و... پرداخت. فروید در این کتاب نشان داد روشی روان‌شناختی وجود دارد که تعبیر رویا را میسر می‌سازد و با این شیوه، رویا به مثابه یک ساختار روانی(ساختاری مملو از معنا) جلوه می‌کند که معنی آن کاملا آشکار است و می‌توان آن را ادامه فعالیت‌های روانی عالم بیداری قلمداد کرد. همچنین تلاش می‌کند تا فرایندهایی را روشن سازد که بر غرابت و پیچیدگی‌های خواب تاکید دارد و از این فرایندها ماهیت قوای روانی‌ای را که تعارض یا تداخل آن‌ها خواب را پدید می‌آورد، استنباط می‌شود. در تلاش حل آن‌ها باید دست به دامان اطلاعات مختلفی شویم. در مقدمه کتاب آمده است: «کتاب را با گزارش کوتاهی از آثار نویسندگان پیشین درباره موضوع و وضعیت مساله رویا در علوم معاصر آغاز می‌کنم، هرچند فرصت کافی برای اشاره به هریک از آن‌ها در خلال کار نخواهد بود. با وجود هزاران سال تلاش، پیشرفتی در فهم علم رویاها صورت نگرفته است. حقیقت این است که محققان قبلی هم این موضوع را تائید کرده‌اند که ظاهر بیان نظرات و عقاید شخصی ضرورتی ندارد. خواننده در مطالب پایانی آن دسته از کتاب‌ها با مشاهده‌هایی کلی روبه‌رو خواهد شد اما، از ماهیت واقعی رویا یا حل معماهای آن چیزی نمی‌گویند. هر چند اشخاص تحصیل کرده هم چیزی از این موضوع نمی‌دانند. نویسندگان باستان پیش از ارسطو رویا را نه تنها محصول روان بیننده رویا بلکه منشا الهی می‌دانستند و در دوران باستان دو دیدگاه متضاد در تفسیر رویا رایج بود. آن‌ها بین رویاهای واقعی و باارزش تمایز قائل شده‌اند که به مثابه هشدار به رویابین یا پیش‌گویی درباره رویدادی در آینده بوده است. برخی رویاها نیز پوچ و بی معنی با محتوای فریب‌دهنده و خالی بوده‌اند که باعث سردرگمی و تخریب شخص نیز می‌شوند. نوشتن گزارشی از اطلاعات علمی مسئله رویا به شدت دشوار است زیرا با وجودی که در برخی جزئیات کارهای ارزشمندی انجام شده است ولی در کل کارهای علمی انجام شده قابل توجه نیست و پیشرفت مورد تاییدی نداشته است. موفق نشده‌اند به نتایج قابل قبولی دست یابند تا دیگر محققان بتوانند این مسیر را بر پایه آن ادامه دهند. هر نویسنده‌ای از ابتدا به تحقیق در مورد همان موضوعات قبلی می‌پردازد به طوری که اگر من می‌خواستم به ادامه کار مولفان پیشین قانع باشم و به شرح مباحث تحقیق آن‌ها بپردازم، بر من واجب می‌شد که از ارائه گزارشی کلی مربوط به اطلاعات امروز درباره مساله خواب صرف‌نظر بکنم به همین سبب ترجیح می‌دهم به افکار هدایت‌کننده بپردازم. من باید بگویم که نتوانسته‌ام به طور آشکار تصویر کاملی از حالت دانش فعلی خود را روی شخص ترسیم کنم بنابراین فقط نگاهی کلی به برخی از اساسی‌ترین و مهم‌ترین حقایق می‌اندازم و به روش بررسی خود اشاره می‌کنم نه محققان دیگر. تا همین اواخر محققان زیادی به بررسی مسائل خواب و رویاها علاقه نشان داده‌اند و همگام با این شرایط مشابه، ماهیت روانی-فیزیولوژیکی رویا را نیز بررسی کرده‌اند. به علاوه آن‌ها سایر پدیده‌های شبیه به رویا را نیز بررسی کرده‌اند؛ به طور مثال توهم و دید. از طرف دیگر در مقالات اخیر این موضوع مورد توجه بیشتری قرار گرفته و مسائل و مشکلات زندگی-رویا نیز بررسی شده است. من در این کتاب باید به خوبی به شرح این مسئله پرداخته و مسائل و مشکلات ایجاد شده و مرتبط با این موضوع را حل کنم. این امر تنها از طریق بررسی‌های تفصیلی حاصل می‌شود. چنین تحقیقات و بررسی‌هایی در زمینه روانی خاصی صورت گرفته و در صفحات بعدی شرح داده می‌شود. چیزی که مایل به ارائه آن هستم، یکی از همین پژوهش‌هاست که مربوط به روان‌شناسی تحقیق علمی در مورد رویاها باعث شده است تا به بررسی مسائل زیر پرداخته و به طور مستقل آن‌ها را ارزیابی کنیم. کتاب در هفت فصل تنظیم شده است. تاریخچه مسائل مربوط به خواب، روش تفسیر خواب، رویا تحقق خواسته‌ها و آرزوهاست، جا به جا شدن عناصر در رویا، مواد و منابع رویاها، عمل رویا و فرایند رویا بخش‌های مختلف کتاب را تشکیل می‌دهد. بسیاری از محققان برای حل این مسئله ارتباط رویا با بیداری را تائید کرده‌اند. مثلا هافنر گفته: «رویا زندگی در حالت بیداری را ادامه می‌دهد و رویاهای ما معمولا ما را به محتویاتی که در خودآگاهی ما وجود داشته‌اند، مرتبط می‌کنند. یک بررسی دقیق همیشه این موضوع را تائید می‌کند که رویاها به حوادث روی داده در روز قبل مربوط است.» محققان باستان نظر مشابهی درباره ارتباط عناصر رویا و بیداری داشته‌اند. من اینجا از زادستاک نقل می‌کنم: «خشایارشا از لشکرکشی به یونان صرف نظر کرده بود اما خواب‌ها مدام او را به این کار تشویق می‌کردند. معبران رویای ایرانیان و اوردوان، پیشگوی دانا، به او گفتند که این تصمیم صحیح است و به نفع او خواهد بود؛ زیرا معتقد بودند تصاویر رویا دربردارنده افکار هنگام بیداری‌اند.» کتاب «تفسیر خواب» در 448 صفحه، شمارگان یک هزار نسخه و بهای 39500 تومان از سوی نشر نامک منتشر شده است. ]]> علوم‌انسانی Fri, 25 May 2018 11:04:15 GMT http://www.ibna.ir/fa/doc/book/261459/تفسیر-خواب-فروید-نقطه-عطفی-تاریخ-روان-شناسی