مفاهيم پايه در علوم تجربي
كتابهايي كه خواننده را خسته نميكنند
8 تير 1388 ساعت 10:49
نوع نگاه اين كتابها به موضوع، با كتابهاي معمولي فرق دارد؛ اين كتابها شبيه به مجلهاند و با هر ورقي كه ميزنيد، قالبي تازه را ميبينيد؛ بنابراين هيچوقت از خواندن كتاب خسته نميشويد.
ايبنا نوجوان: برايتان پيش آمده، هنگام خواندن نوشتهاي، موضوعي ذهنتان را مشغول كند و دوست داشته باشيد درباره آن موضوع كمي بيشتر بدانيد؟
خيلي از كتابخواندنها از اينجا شروع ميشود. چنين اتفاقي، نشانه جستوجوگري و كنجكاوي شماست. از من به شما نصيحت كه قدر چنين اتفاقهايي را بدانيد و از اين فرصت، خوب استفاده كنيد.
خب، گفتم كه خيلي وقتها ممكن است شما با موضوعاتي روبهرو شويد، كه اولش برايتان كمي ناآشنا بهنظر برسند. در چنين هنگامي، بهترين كار اين است كه آن موضوع را در يك كتاب ديگر دنبال كنيم. ميدانيد كه قلم نويسندهها و نوع نگاهشان با هم تفاوت دارد. بنابراين نويسندههاي ديگر ممكن است موضوع را طوري توضيح داده باشند، كه آن را آسانتر بفهميم.
براي آنكه باور كنيد دو نوشته درباره يك موضوع چهقدر ميتوانند متفاوت باشند، حكايتي را از يك دانشمند بزرگ جهان نقل ميكنم. اين دانشمند بزرگ و نابغه جهاني، كسي نيست جز ابوعلي سيناي خودمان.
لابد شنيدهايد كه او در سنين نوجواني به چنان سطحي از دانش دست يافت كه استادانش چيز تازهاي براي ياد دادن به او نداشتند. دانشمندي با اين ويژگي، بارها كتاب «مابعدالطبيعه» نوشته ارسطو را خواند؛ طوري كه آن را ازبر كرد؛ اما آن را خوب نميفهميد. روزي در بازار كتابفروشان، از يك دستفروش، كتابي را خريد كه در شرح و توضيح اين كتاب بود. اين كتاب را ابونصر فارابي نوشته بود. وقتي آن را خواند، به يكباره همه چيز برايش روشن شد.
با اين مقدمه، ميخواهم مجموعهاي كتاب به تو معرفي كنم كه نام مشتركشان «مفاهيم علوم پايه در علوم تجربي» است. نوع نگاه اين كتابها به موضوع، با كتابهاي معمولي فرق دارد؛ چون با هر ورقي كه ميزنيد، با قالبي تازه روبهرو ميشويد. يعني نويسنده موضوع را هر بار به يك زبان ديگر و از زاويهاي ديگر براي شما بازگويي ميكند؛ طوري كه هيچوقت از خواندن كتاب خسته نميشويد. شايد بهتر است بگويم كتابي شبيه به مجله است؛ مجلهاي كه يك موضوع دارد. اين مجموعه كتاب، بهطور كلي به چهار گروه تقسيم شده است. در هر گروه، چند موضوع انتخاب شده و هر موضوع در يك جلد كتاب مورد بررسي قرار گرفته است. اين چهار گروه و موضوعات آن از اين قرارند:
ماده و تغييرات آن: شيمي، عناصر، ماده
انرژي و زندگي: الكتريسيته، انرژي هستهاي، صوت، گرما، مغناطيس، نور، نيروها و گرانش
زمين زيستگاه ما: آتشفشان، زلزله، سرگذشت زمين، سنگها و كانيها، منظومه شمسي
دنياي زنده: باكتريها، بومشناسي، تغيير گونهها، ژنتيك، سالم زيستن، سلول، گياهان، ويروسها
درباره هر كدام از اين موضوعات كه اطلاعات بيشتري لازم داشته باشيد، ميتوانيد مستقيماً به سراغ همان كتاب برويد و مطمئن باشيد كه اطلاعات جالبي درباره موضوع به دست ميآوريد.
حالا چهطور است يكي از آنها را ورق بزنيم تا با محتواي اين گروه از كتابها بيشتر آشنا شويم. من كتاب ماده را پيشنهاد ميكنم.
نگاهي به صفحات كتاب ماده
اين كتاب 32 صفحهاي تمام رنگي و پر از تصوير، با اين جملهها آغاز ميشود: «هر چه كه در روي زمين وجود دارد، حتي شما، اين كتاب و كلاس شما از ماده ساخته شده است.» سپس در بخشهاي گوناگون كتاب، موضوعات مختلفي را درباره مواد به شما ميگويد:
• در يك نگاه: تصويري بزرگ از يك شي در برابر چشم شماست كه در آن، هر چهار حالت مختلف ماده ديده ميشود. فكر ميكنيد چه چيزي ميتواند هر چهار حالت ماده را با هم داشته باشد؟
• سؤال و جواب: يك مصاحبه جالب با اكسيژن. اگر دوست داشته باشيد، در انتهاي اين نوشته چند تا از سؤال و جوابها را ميتوانيد بخوانيد.
• در مسير زمان: مردم در زمانهاي قديم چه تصوري از ماده داشتند و چگونه دانش ما در اين موضوع كامل شده است؟
• توصيف و تصوير: موادي در حالتهاي مختلف؛ بستني، غذاهاي فضايي، ماشين بخار و كيك شكلاتي.
• بيشتر بدانيد: در اين دو صفحه چنين اطلاعاتي را پيدا ميكنيد: ويژگي مواد در حالتهاي مختلف، نقطه جوش و انجماد، گذر از مايعات، آب يك مايع شگفتانگيز و هوايي كه تنفس ميكنيم
• توضيح شاهدان عيني: داستان هواي خوب؛ شرح يك آزمايش از يك دانشمند.
• بريده نشريات: دانستنيهايي جالب كه تكهتكه است و از نشريات گوناگون انتخاب شده است.
• نقشه: نمونههايي از مواد مختلفي مانند نفت، گاز، نمك، الماس، يخ، باران، مواد مذاب و ... را روي نقشه كره زمين نشان داده است.
• سفر مَجازي: سفري خيالي به درون بدن و ديدن سلولها و موادي كه بدن را تشكيل دادهاند.
• دفترچه يادداشت دانشمند: نقل يك نكته جالب درباره مواد از ارشميدس.
• عجيب، ولي واقعي: اطلاعاتي جالب از اسرار مواد. فكر كنم خيلي اسرار آميز نشد. حالا براي آنكه بدانيد در اين صفحه چه نوشته شده است، فوري بگوييد شيشه جامد است يا مايع؟ كدام ماده جامد است كه ميتوانيد آن را به شكلهاي گوناگون درآوريد؟ استفاده از يك ماده بازيافتي چهقدر با صرفهتر از مواد تازه است؟
• معمايي براي شما: در واقع موضوع اين صفحه معماهاي پليسي است. در اين كتاب ماجراي دزديده شدن يك پنجره قديمي و پيدا شدن آنها و سپس آزمايشهايي آورده شده است كه كارگاه براي اصيل يا تقلبي بودن آنها انجام ميدهد.
• قهرمانان: در اين صفحه دانشمندي معرفي شده است كه روي حالت چهارم ماده پژوهشهاي جالبي انجام داده است.
• سرگرمي: در اين صفحه بخشي از يك داستان بامزه، علت لرزان بودن ژله، يك مسابقه 20 سؤالي، و علت اينكه چرا يخهاي خانگي مانند يخهاي تبليغاتي شفاف نيستند، آورده شده است.
• دنياي شما، نوبت شما: آخرين صفحه متعلق به شماست. حالا كه مطالب زيادي درباره مواد ميدانيد، بايد فكر كنيد كه تغيير حالتهاي مواد بر روي كره زمين چه نقشي در زندگي موجودات زنده دارد.
عنوان صفحهها در تمام كتابها مشترك است و موضوعاتي كه نام بردم، در اين قالبها به خواننده گفته ميشود. ضمناً در هر صفحه، متناسب با بحث، يك فعاليت هم به خواننده پيشنهاد ميشود.
يك نكته مهم كه داشت يادم ميرفت. اين كتاب ترجمه خانم شهلا مهدوي بود. تا آنجا كه من ديدهام، سيدعلي آلمحمد، حسين دانشفر، حسن سالاري، محمود سالك، شاهده سعيدي و فروغ فرجود از ديگر مترجمان اين كتابها هستند. تازهترين چاپ اين كتابها با قيمت 1950 تومان عرضه شده است.
گفتوگو با اكسيژن
حالا براي آشنايي با متن كتاب، قطعهاي از گفتوگو با اكسيژن را بخوانيد.
• سلام اكسيژن. كاش ميتونستم تو را ببينم. ميدوني كه چي ميخوام بگم. ممنون از اينكه درباره مواد ميخواي با ما صحبت كني.
ـ خوشحالم كه كنار شما هستم. اما يادت باشه كه من همه جا هستم. اكسيژن حدود يك پنجم هواي اطراف زمين را ميسازه.
• خيلي جالبه. با اين همه باز هم هيچكي نميتونه تو رو ببينه!
ـ درسته. گازها ديده نميشن؛ چون رنگ ندارن. بجز بعضي، بقيه بو هم ندارن.
• آهان فهميدم. شما دلتون ميخواست شكل يا رنگ مشخصي داشته باشين؛ مثل يه مايع يا جامد باشين؟
ـ نه اصلاً. بيشكلي ما رو گاز ميكنه. من هيچ وقت نميدونم كجام... چه شكلي دارم. من ميتونم بادكنكهاي جشن تولد را پر كنم. توي يه تاير برم. برم توي يه قايق نجات... فكر كن دنياي بدون گازها چهقدر خسته كننده و بيروحه. يه تيكه بزرگ جامد نميتونه مثل يه گاز شكلهاي مختلفي داشته باشه...
کد مطلب: 43759
آدرس مطلب: http://www.ibna.ir/vdchwqnk.23nxmdftt2.html