كتابهاي كمكدرسي، كتابهاي آموزشي
2 خرداد 1388 ساعت 8:00
بهروز كهريز، نويسنده و روزنامهنگار:هر ناشري، خصوصاً از نوع ايرانياش، يك ناشر آموزشي است؛ چون ميتوان گفت هر كتابي كه منتشر ميشود، بهنوعي يك كتاب آموزشي است و درسهايي از زندگي براي ما دارد...
خبرگزاري كتاب ايران (ايبنا)، بنا به شغل تازهام، سر و كاري با كار دهساله واحد «سامانبخشي كتابهاي آموزشي رشد» پيدا كردهام. به سبب كار قبليام، دورادور خبرهايي از اين فعاليت داشتم؛ اما حالا كه به آن نزديكتر شدهام، آشناييام با آن بيشتر شده است. هدف اصلي مجريان اين طرح، شناسايي كتابهاي مناسب آموزشي و معرفي اين كتابها در فهرستهاي سالانهاي به نام «كتابنامه رشد» به خانوادهها و مدارس (براي تجهيز كتابخانههاي مدارس) است. آنها البته هر از گاهي، جشنوارهاي هم برگزار ميكنند و از مناسبترينها و بهترين كتابها، تقديري به عمل ميآورند. اين يادداشت را تحت تأثير اين فضاي تازه نوشتهام.
اگر عميقتر به ماجرا نگاه كنيم، هر ناشري، خصوصاً از نوع ايرانياش، يك ناشر آموزشي است؛ چون هر كتابي كه منتشر ميشود، ميشود گفت بهنوعي يك كتاب آموزشي است و درسهايي از زندگي براي ما دارد. ولي خواهشم از شما اين است كه اينقدر عميق نشويد؛ اما لطفاً آنقدر هم از اعماق فاصله نگيريد كه تصور كنيد منظور از كتابهاي آموزشي، كتابهاي كمكدرسي چهارگزينهاي يا حلالمسائل است.
مهمترين ويژگي كتابهاي آموزشي، موضوع آنهاست. موضوع اين كتابها، اغلب غيرداستاني است و با هدف آموختن نوشته ميشوند. طبيعي است كه بحث آموختن در بين كودكان و نوجوانان، پررنگتر است.
كتابهاي درسي، طبعاً در عداد كتابهاي آموزشي قرار ميگيرند؛ ولي به اين دليل كه خواندنشان براي همه كودكان ضرورت دارد، از بقيه كتابها جدا ميشوند. كتابهاي درسي كاملاً متناسب با اهداف آموزش و پرورش و منطبق بر برنامه درسي ملي و متناسب با كودكان تمام كشور نوشته ميشوند؛ اما كتابهاي آموزشي ميتوانند ميزان اين انطباق را كم و زياد كنند.
با يك نگاه كلي، ميتوان كتابهاي آموزشي (غيردرسي) را به دو بخش كرد: در سطح پايينتر كتابهاي تمرين و كتابهاي كار درسي قرار ميگيرند؛ كتابهايي كه كاملاً و مستقيماً به دنبال آموختن كتابهاي درسياند و حداكثر كاراييشان ـ گرچه با جذابيت و خلاقيت فراوان نوشته شده باشند ـ آن است كه خواننده دانشآموز را با نمرهها ي خوب راهي پايه بالاتر كنند. ما اين كتابها را در قفسه «كتابهاي درسي» ميگنجانيم.
سطح دوم ولي شامل كتابهايي است كه هدف و ساختار آموزشي دارند؛ اما قصدشان آموختن كتاب درسي نيست. قصدشان آموختن چيزهايي است كه فيالمثل يك كودك يا نوجوان لازم است بداند؛ چيزهايي كه ممكن است در كتاب درسي آمده باشد يا نيامده باشد.
هدف كتابهاي آموزشي، آموختن كتاب درسي نيست؛ ولي چه بسا ممكن است مربوط به موضوعي باشند كه در كتابهاي درسي هم به آن پرداخته شده است. براي نمونه كتابي كه موضوعش منظومه شمسي است، با فصلي از كتاب علوم سال چهارم ابتدايي، در موضوع مشترك است؛ اما احتمالاً ميتواند بسيار كاملتر و بهتر از كتاب درسي (كه براي تمام كودكان 10 ساله ايراني و در چند صفحه محدود نوشته شده است) موضوع را به شكلي جذاب طرح كند و تشنگي يك دانشآموز جستوجوگر و علاقهمند به نجوم را فروبنشاند و به پرسشهاي او پاسخ دهد و حتي رغبت به جستوجوگري بيشتر را در او دامن بزند.
چنانكه گفته شد، گاه نيز ممكن است از موضوع آن، هيچ رد پايي در كتاب درسي بچهها نباشد. نمونه بارز آن كتابهاي فراواني است كه با موضوع آشنايي با رايانه و اينترنت نوشته ميشود. كار با رايانه هنوز در كتابهاي درسي كودكان جايي ندارد؛ اما كتابهاي فراواني نوشته شدهاند كه قصدشان آشنا كردن خواننده كودك با اين پديده شگفتانگيز است. نمونه ديگر، كتابهاي مرجعاند. آنها اغلب ساختار آموزشي دارند و به پرسشها و نيازهاي آموزشي بچهها پاسخ ميدهند، اما اين نام، مشابهتي با عنوان هيچيك از كتابهاي درسي در دوره ابتدايي، راهنمايي يا متوسطه ندارد.
براي شناختن كتابهاي كمكدرسي (كتابهاي تمرين يا كار) از كتابهاي آموزشي يك راه ساده وجود دارد. اينكتابها دقيقاً از چهارچوب و فصلبندي كتابهاي درسي تبعيت ميكنند و فصلهاي كتاب يا موضوعات آن دقيقاً همسان و همانند كتابهاي درسي است. از همينرو بهشدت وابسته به زمان هستند و بهسرعت كهنه ميشوند؛ منظورم از اين «بهسرعت»، يعني با كوچكترين تغييري كه در كتاب درسي راه پيدا ميكند. اما كتابهاي آموزشي، از قواعد عمومي كتابها تبعيت ميكنند. تا زماني كه موضوعشان تازگي دارد و تغييراتي كه در موضوع آنها رخ ميدهد، شگرف و عميق نيست يا كتابهاي تازهتر و جذابتر و بهتري در ويترين كتابفروشيها ننشستهاند و كار آنها را از سكه نينداختهاند، ميتوان آنها را خواند و خواند و از خواندنشان لذت برد.
كتابهاي آموزشي، به جز موضوع، تفاوتهاي ديگري هم با كتابهاي غيرآموزشي دارند؛ اين كتابها چون هدفشان آموزش است، زبانشان ساده، روان و گوياست؛ حروفشان چشم را خسته نميكند، صفحهآراييشان شلوغ و درهم وبرهم نيست، معمولاً براي تبيين بهتر و كاملتر موضوع از تصوير ياري ميجويند و پر پيداست كه تصاويرشان غيرتزييني است.
کد مطلب: 41074
آدرس مطلب: http://www.ibna.ir/vdcfjxdj.w6dyeagiiw.html