خبرگزاری کتاب ايران (IBNA) - پروين؛ شاعري فرا زماني

نود و ششمين نشست سراي دايمي اهل قلم، با حضور سيدمحمد برهاني، دكتر حكيمه دبيران، دكتر سيدحسن شهرستاني و حسين عليزاده، با عنوان «جهان‌بيني توحيدي در اشعار پروين» عصر ديروز در سالن كنفرانس سراي دايمي اهل قلم برگزار شد. در اين نشست، تاكيد اصلي بر ارتباط عميق انديشه پروين و مولانا، نقش پدر در شكل‌گيري شخصيت پروين و فرازماني بودن آثار او بود.

به گزارش خبرگزاري كتاب ايران (ايبنا)، در ابتداي اين نشست، حسين عليزاده با تشكر از موسسه خانه كتاب در راه‌اندازي دبيرخانه دايمي جايزه ادبي پروين، گفت: از پروين تنها يك كتاب، كه همان ديوان اوست منتشر شده. ديواني با 5600 بيت و 209 قطعه شعر كه در قطع وزيري، 270 صفحه را در بر مي‌گيرد.

نويسنده «گفت‌وگوهاي شاعرانه» ادامه داد: تاكنون بيش از 50 كتاب و پايان‌نامه و نزديك به 200 مقاله، يادنامه و ويژه‌نامه درباره پروين منتشر شده در حالي كه هنوز 70 سال از مرگ او در سال 1320 شمسي نمي‌گذرد.

وي به اثر سيدمحمد برهاني با عنوان «جهان‌بيني توحيدي در اشعار پروين اعتصامي» اشاره كرد و افزود: ابتكار ايشان كه از دبيران آموزش و پرورش هستند، در توجه به جهان‌بيني توحيدي پروين قابل توجه است. جهان‌بيني توحيدي، نخ تسبيحي است كه گوهرهاي پراكنده انديشه پروين را به هم مربوط مي‌كند.

در ادامه اين نشست دكتر حكيمه دبيران، عضو هيات علمي دانشگاه تربيت مدرس گفت: به همان اندازه كه تخيل و باريك‌انديشي در شعر پروين اهميت دارد، آراستگي به انديشه نيك و كردار درست هم شرط قبول آن است. خيال انگيز بودن شعر از كسي شايسته است كه به وظيفه و مسووليتش آگاه باشد.

نويسنده «تصاوير خيال در شعر پروين» با بيان اين كه شاعران متعهد همواره انديشه‌هاي بديع را در جهت تكميل اخلاق و مكارم اخلاقي انسان بيان داشته‌اند، يادآور شد: پروين از جمله شاعران بزرگ فارسي است كه هم از نظر تخيل و هم تعهد، مورد تاييد نقادان سخن بوده.

وي ادامه داد: شعر پروين نشانه صفاي ضمير و خلوص جان منير اوست كه كلام را به عنوان وديعه‌اي الهي بر صحيفه دل‌ها مي‌نگارد.

دبيران با اشاره به اين كه از عوامل مهم در تهذيب و تربيت پروين، شخصيت پدر و مادر و محيط فرهنگي خانواده اوست، خاطرنشان كرد: خانه پدري پروين، خانه‌اي سراسر معنويت و سعي و صفاست. ملك الشعراي بهار مي‌گويد: پروين تحت تربيت پدر دانشمند خود، مرحوم اعتصام الملك پرورش يافته.

وي تاكيد كرد: بازتاب روش هدايتمندانه پدر در انديشه و اشعار پروين به خوبي پيداست. پروين خود از پدرش با عنوان «ديده نوراني»، «گوهر پاك» و «مه گردون ادب» نام مي‌برد.

دبيران با اشاره به اين كه منشا جهان‌بيني توحيدي پروين، فطرت پاك اوست، گفت: پروين مخاطبان خود را به پويايي و پيشرفت در پرتو كوشش فرا مي‌خواند. او مخاطب خود را به پاسداري از گنج عقل و نور علم دعوت مي‌كند. او معتقد است تا دل پاك نشود، نمي‌توان به كمال معرفت رسيد؛ و از اين طريق بر نابودسازي هواهاي نفساني تاكيد مي‌كند.

وي در بخش ديگري از سخنانش يادآور شد: قطعه عارفانه «ذره»، بيان مقطعي از حيات يك سالك است. داستان ذره‌اي كه با شوقي مدام به ميهماني چشمه خورشيد مي‌رود و درگير گردباد و توفان حوادث مي‌شود. بعيد نيست كه او در اين تمثيل، توجهي به معراج پيامبر اكرم اسلام(ص) داشته باشد.

در ادامه اين نشست، دكتر سيدحسن شهرستاني با موضوع «حضور مولانا در شعر پروين» به بيان نكاتي درباره تاثيرپذيري‌هاي پروين از مثنوي معنوي پرداخت.

وي گفت: بهره‌مندي معنوي پروين از مولانا، هم در قالب و هم در مضمون قابل مشاهده است. پروين با تاثيرپذيري از شيوه بيان سبك خراساني و شعر ناصرخسرو، به عنوان شاعري از دوره بازگشت، از صلابت سبك خراساني در بيان بهره مي‌برد.

نويسنده «طبيعت در نگاه مولانا» ادامه داد: شعر مشروطه مشهور به افول بود، چون به مسايل روزمره و اجتماعيات مي‌پرداخت. ولي تك ستاره‌هايي چون پروين و بهار نشان دادند كه مي‌توان بين معرفت و مسايل روزمره سياسي را جمع كرد.

وي افزود: تفاوتي است در نگاه اجتماعي و نگاه عرفاني. عرفاي بزرگ ما در گذشته تمام پديده‌هاي طبيعي و اجتماعي را در خدمت پيام عرفاني قرار مي‌دادند و شاعران بزرگ مشروطه، درست عكس اين روند را طي مي‌كردند. ولي شعر پروين بين اين دو را جمع كرده است.

شهرستاني با بيان اين كه پروين در حدود 25 قطعه شعر با تاثيرپذيري كاملا آشكار از مولانا دارد، يادآور شد: اين موضوع، نشان دهنده توجه او به شاعري حقيقت‌جو، چون مولاناست، آن هم در دوره‌اي كه ادبيات روز، توجه به ترجمه و ادبيات غرب و تحولات اجتماعي روز در اروپا دارد.

وي تاكيد كرد: پروين نيز چون مولانا از ساده‌ترين پديده‌هاي روزمره مي‌تواند استفاده هنري ببرد. از سوي ديگر، پس از «ابن يمين» در قرن 8، ديگر تا زمان پروين، قطعه‌سرايي با اين قدرت و مناعت طبع نداريم.

در بخش ديگري از اين نشست، سيدمحمد برهاني، نويسنده «جهان بيني توحيدي در اشعار پروين» با بيان اين كه براساس مثنوي «لطف حق» به اين موضوع رهبري شده است، گفت: من چه در قصايد و چه در قطعات پروين، نوعي ژرف‌انديشي و خلاقيت ذهني بسيار قوي مي‌بينم. از سوي ديگر، اگرچه او درس حوزوي نخوانده و ادعاي مذهبي ندارد، ولي در بسياري از اشعارش، از نوعي الهام بهره مي‌برد.

وي در ادامه به وجود مثلثي در انديشه پروين اشاره كرد و گفت: مثلث ميمون زندگي و انديشه پروين، تشكيل شده از مهر و عاطفه، اخلاق حسنه و تهذيب نفس؛ و در قلب اين مثلث، خلاقيت ذهني جاي دارد. جوهره شعر و انديشه پروين، طي مراحل تقوا و تهذيب نفس است.

برهاني با بيان اين كه مناظره‌هاي پروين نشان دهنده خلاقيت‌هاي ذهني اوست، خاطرنشان كرد: پروين در مثنوي «لطف حق»، بدون پيچيدگي و تعقيد، با بياني بسيار شيوا، مراحل توحيد را از نظرگاهي فلسفي شرح مي‌دهد. سبك اين شعر، برگرفته از اسلوب قرآني است كه با وجود تغيير تمثيلات، سرنخ كه همان مساله توحيد است گم نمي‌شود و كل شعر بر اساس همين مساله شكل مي‌گيرد.

وي به مناظره‌هاي پروين اشاره كرد و افزود: پروين چون مولانا تمام جهان را حياتمند مي‌داند و به همين دليل، مناظره‌هايي بين پديده‌هاي طبيعي چون دو قطره خون يا سير و پياز ترتيب مي دهد. راه پروين فرا زماني است.