خبرگزاری کتاب ايران (IBNA) 4 دی 1397 ساعت 17:51 http://www.ibna.ir/fa/doc/report/269690/اسفندیاری-اگر-این-بحث-ها-30-سال-پیش-مطرح-می-شد-شاید-تازگی -------------------------------------------------- در نشست نقد و بررسی کتاب «عاشورا چگونه و چرا؟» مطرح شد؛ عنوان : اسفندیاری:اگر این بحث‌ها 30 سال پیش مطرح می‌شد، شاید تازگی داشت سنگری: ارائه نگاه فلسفی و برهانی در کنار نگاه کلامی از حُسن‌های کتاب است -------------------------------------------------- محمد اسفندیاری در نشست نقد و بررسی کتاب «عاشورا چگونه و چرا؟»، بیان کرد: برخی مباحث مطرح شده در این کتاب، امروز جزو اطلاعات عمومی مسلمانان شده است. اگر این بحث‌ها 30 سال پیش مطرح می‌شد، شاید تازگی داشت، ولی امروز تا حدودی توضیح واضحات است. متن : به گزارش خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا)، نشست نقد و بررسی کتاب عاشورا چگونه و چرا؟ اثر آیت الله محمدعلی جاودان، پیش از ظهر امروز (سه شنبه چهارم دی ماه) با سخنرانی محمد اسفندیاری، محمدرضا سنگری و سعید طاوسی مسرور در بنیاد دعبل خزاعی برگزار شد. سنگری در معرفی اجمالی از این کتاب، گفت: این اثر حاصل سلسله مباحث مطرح شده از استاد محمدعلی جاودان بوده که چاپ ششم آن نیز در 128 صفحه در سال جاری از سوی موسسه ایمان ماندگار راهی بازار نشر شد. مباحث این کتاب در 6 فصل تنظیم شده است. چند بحث بسیار خوب درباره عاشورا در این کتاب محور قرار گرفته است. فصل نخست، به اختصار ماجرای کربلا را مطرح می کند. نویسنده در فصل دوم به این موضوع پرداخته که امام حسین (ع) در پی اقدام مسلحانه نبود. وی افزود: فصل سوم کتاب به این مبحث که نهضت کربلا حرکتی برای تشکیل حکومت نبود، اشاره دارد. در فصل چهارم، دلایل و علل قیام حضرت اباعبدالله الحسین (ع) مورد بررسی قرار گرفته و در فصل پنجم این موضوع محور قرار گرفته که هدف نهضت امام، نهی از منکر بود. فصل پایانی کتاب نیز درباره آثار و نتایج قیام حضرت اباعبدالله (ع) است. این نویسنده و پژوهشگر حوزه دین، با اشاره به برخی محاسن این کتاب، بیان کرد: یکی از ارزش های این کتاب کم حجم این است که بسیار پرمحتوا است. هندسه مجموعه این بحث ها و چینش آن ها، بسیار عالمانه و دقیق صورت گرفته است. همچنین منابع و مواخذ با یک انتظام تاریخی در حاشیه جزء به جزء بحث مطرح شده که این شیوه کاربرد می تواند به عنوان چراغی فراروی دیگران باشد. استاد جاودان بیشتر از منابع دست اول و اولیه استفاده کرده و عمدتا از منابع دست دوم و کمتر معتبر پرهیز کرده است. روان بودن نثر از دیگر نکات مثبت این کتاب به شمار می رود. سنگری در ادامه گفت: از دیگر خصوصیات ارزشمند کتاب، ارائه پاورقی ها آن هم با اِعراب گذاری است. البته برخی نام ها هم اِعراب گذاری نشده اند. نکته مهم دیگر این است که بخش های مهم و برجسته سخنان، با رنگی و شکلی متفاوت مشخص شده است. هنر بزرگ یک نویسنده، پاراگراف بندی متن است و نخستین بند هر پاراگراف باید اصلی ترین حرف را بزند. این اصل در کتاب حاضر به شکلی دیگر و با رنگی بودن نکات و جملات مهم لحاظ شده است. این استاد دانشگاه تهران ادامه داد: نویسنده هم به منابع شیعه و هم به منابع اهل سنت مراجعه و به خوبی از آن ها استفاده کرده است. در این کتاب، در کنار نگاه فلسفی و برهانی، نگاه کلامی را هم به خوبی به ویژه در بحث های اصلی می بینیم. وی در طرح چند نقد بر محتوای این کتاب نیز اظهار کرد: در مورد بحث مربوط به فصل سوم کتاب مبنی بر این که نهضت کربلا حرکتی برای تشکیل حکومت نبود، اتفاقا نکته ای که نشان می دهد امام در پی تشکیل حکومت بود، فحوای کلام خودِ امام است. معتقدم که امام در هر مرحله از مسیر در پی یک هدف بود. هدف را باید در موقعیت های مختلف تبیین کرد. اگر هم بگوییم وظیفه امام تحقق دین است، حکومت شرط تحقق دین است. اصلا دین بدون تشکیل حکومت تحقق پیدا نمی کند. سنگری در نقد کتاب افزود: در بحث مربوط به تبدیل جایگاه خلافت به ربوبیت هم باید گفت که این بحث از مبنا غلط است. یکی از مواردی که غلط است در صفحه 29 کتاب آمده که مسلم بن عقیل را نخستین شهید نهضت امام حسین (ع) معرفی کرده در حالی که اولین شهید سلیمان بن رزین بوده است. بسیاری از دلایل مطرح شده در کتاب ناقص هستند که دلایل قیام امام حسین (ع) از آن جمله است. بحث تبدیل جایگاه خلافت به ربوبیت از نقاط درخشان کتاب است محمد اسفندیاری؛ سرپرست دانشنامه امامت، دیگر سخنران این نشست، در طرح نظر کلی خود درباره کتاب عاشورا چگونه و چرا؟، گفت: برخی مباحث مطرح شده در این کتاب، امروز جزو اطلاعات عمومی مسلمانان شده است. اگر این بحث ها 30 سال پیش مطرح می شد، شاید تازگی داشت، ولی امروز تا حدودی توضیح واضحات است. برخی از مطالب خارج از موضوع هم در کتاب یافت می شود. یک نکته مهم اینکه، سخنرانی ها ارزنده تر از معمول سخنرانی های کشور است. وی ادامه داد: درباره دلایل و علل قیام امام حسین (ع) که در فصل چهارم کتاب مطرح شده، تاکنون بحث های زیادی صورت گرفته است، ولی به نظرم درباره این موضوع نباید بحث شود. اگر امام قیام نمی کرد، باید دلیل می آوردیم، نه برای قیام امام که یک چیز طبیعی است. باید باب دلایل و علل کشتن امام به جای دلایل و علل قیام امام مطرح می شد. این نویسنده و پژوهشگر حوزه دین، بیان کرد: در فصل چهارم بحث تبدیل جایگاه خلافت به ربوبیت وجود دارد که استاد جاودان خیلی خوب آن را طرح کرده که از نقاط درخشان کتاب به شمار می رود. کتاب ضمن روایت وقایع، وارد تحلیل و تاریخ نگاری شده و فصل های آخر کتاب، بحث های تحلیلی است. پاورقی های توضیحی کتاب نیز از نقاط قوت آن است. همچنین لفظ و معنا در این کتاب برابر است و علیرغم بسیاری از کتاب های عاشورایی، اِطناب در آن دیده نمی شود. اسفندیاری در ادامه بحث نقدهایی را نیز به کتاب وارد کرد. وی گفت: ازجمله اشکالات متعددی که می توان به کتاب وارد کرد این است که نویسنده به دو حدیث نامعتبرِ مشیت و وصیت امام به محمد حنفیه استناد کرده است. ایشان در صفحات 17 و 84 کتاب نیز به حدیث غیرمعتبر دیگری اشاره که بخش نخست آن در همه منابع آمده و مورد قبول است و بخش دوم آن درالفتوح ابن حسن که منبع معتبری نیست آمده است. نکته مهم درباره حدیث این بوده که در آن وضعیت، امکان صدور چنین سخنی از امام محال است، چراکه تا جایی که من از تاریخ می دانم، یزید تا آن زمان قاتل النفس المحرمه نبوده است. سرپرست دانشنامه امامت افزود: در کتاب آمده که قیام امام برای تشکیل حکومت نبود و در ادامه هم این بحث تکرار شده، اما در صفحات 76 و 77 کتاب جمله ای کاملا در تعارض با این گفته بیان شده و آن این است که وظیفه ای برای امام به وجود آمده بود و آن وظیفه تشکیل حکومت بود. چنین تناقض آشکاری آن هم از سوی نویسنده ای چون آیت الله جاودان بعید به نظر می رسد و احتمالا به نحوی به کتاب اضافه شده است. اما اینکه چرا قیام هدف امام نبود، باید مراحل قیام امام را بررسی کنیم: 1- هدف امام از مدینه به مکه، امتناع از قیام بود. 2- از مکه تا دریافت نامه ها، هدف امام تشکیل حومت بود. 3- در کربلا، هدف امام جلوگیری از جنگ بود. وی تصریح کرد: نگاهی به سیر قیام امام در کتاب های تاریخی بسیاری از ابهامات را روشن می کند: 1- مردم کوفه امام را دعوت کردند تا پیشوای آن ها شود. 2- امام به مردم کوفه نامه نوشت که رفتن به آن شهر، مشروط به فرستادن نماینده و راستی آزمایی صدق سخن مردم کوفه است. 3- نماینده امام به کوفه می رود و از بیش از 18 هزار نفر بیعت می گیرد و به امام می نویسد که همه مردم کوفه با تو همراهند، هنگامی که نوشته مرا می خوانی سریع به اینجا بیا. 4- امام به مردم کوفه می نویسد نامه مسلم آمده و از همراهی شما گفت... من همین روزها به سوی شما می آیم. اسفندیاری با اشاره به موانع پذیرش نظریه حکومت نیز گفت: گروهی امام را از رفتن به کوفه نهی می کردند، با این استدلال که کوفیان مردمانی سست عنصر و پیمان شکن هستند. همچنین این نظریه را با علم مطلق امام در منافات می دانند. اگر این نظریه را بپذیریم لازمه آن این است که امام شکست خورده است. متن کتاب در سطح بیان وقایع نمانده است سعید طاوسی مسرور نیز در ادامه مباحث این نشست، در بیان برخی از محسنات کتاب اظهار کرد: ششمین چاپ این کتاب، پاییز سال جاری با صفحه آرایی و طراحی زیبا همراه با ارجاعات و استنادات در حاشیه صفحات و توضیحات در پاورقی، منتشر شده است. در این کتاب برخلاف بسیاری از آثار این گونه، با استناد به منابع متقدم توضیحات مربوط به اعلام و رجال و ... در پاورقی آمده است. از چاپ های متعدد و منابع معتبر در فهرست منابع کتاب استفاده شده و تنوع منابع نیز قابل توجه است. جانِ کتاب و حرف های اصلی در مقدمه 72 صفحه ای به خواننده منتقل می شود. اینکه متن در سطح بیان وقایع نمانده و تحلیل های قابل توجهی مطرح شده، از محاسن دیگر کتاب است. وی در نقد کتاب نیز افزود: هم اشکالات شکلی و هم اشکالات محتوایی به کتاب دارم. در چندین مورد این اشکالات را برای نویسنده نوشتم که چندان ترتیب اثری داده نشد. همانقدر که زیبایی کتاب مهم است، دقت در آن هم مهم است. در فهرست منابع، اشکالات متعدد دیده می شود ازجمله عدم نظم الفبایی و ذکر نشدن اسم اشهر مولف. نکته دیگر اینکه چه اشکالی دارد در هر سطحی هستیم به تحقیقات و نوشته های معاصرین هم استناد و ارجاع داشته باشیم. معمول ایشان نیست که به جز علامه عسکری و باقر شریف قریشی، به معاصرین ارجاع دهند. همچنین در بیشتر موارد، ترتیب ارجاعات رعایت نشده است. این پژوهشگر گفت: مباحث مناقشه برانگیز کتاب در فصل های 5 و 6 آمده است. اینکه هدف امام، امر به معروف و نهی از منکر معرفی شده، خالی از اشکال نیست، چون امام در همه زندگی این کار را انجام می داد. باید ابتدا تعریف درستی از امر به معروف و نهی از منکر ارائه شود. در یکی دیگر از فصل های کتاب، نویسنده در بحث تبدیل خلافت به ربوبیت، آورده که امام حسین (ع) خلافت را رسوا کرد که این حرف جای مناقشه است. نباید حرکت امام را به رسوایی تقلیل داد. هدف قیام امام، رسوایی دستگاه خلافت نبوده، بلکه هدف قیام، اّبطال حکومت باطل و تاسیس حکومت حق بوده است. نویسنده در بیان هدف امام و استراتژی امام و تبیین سیاست امام در موضوع رسوایی، موفق نبوده است.