خبرگزاری کتاب ايران (IBNA) 21 تير 1399 ساعت 10:00 http://www.ibna.ir/fa/longint/292756/سرودن-شعر-سپید-به-دشواری-ماهیگیری-رودخانه-بدون-استفاده-ق-لاب -------------------------------------------------- روایت شاعر تالشی از تاثیرپذیری شعرش از اقلیم جنوب؛ عنوان : سرودن شعر سپید به‌دشواریِ ماهیگیری از رودخانه بدون استفاده از قُلاب است -------------------------------------------------- «حسین علی‌اکبری‌هره‌دشت» شاعر تالشی ساکن بوشهر می‌گوید: سرودن شعر سپید مانند آن است که بدون قُلاب و نخ و چوبِ ماهیگیری و با دست‌های خالی از رودخانه ماهی بگیرید؛ این، اصلا کار راحتی نیست. متن : به گزارش خبرنگار خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) در بوشهر، شعر دنیای ژرفی دارد که شاعر در آن غرق می شود و با غور در انبوه واژگان، ترکیباتی آهنگین و شاعرانه می آفریند و تصویرهایی زیبا از زندگی و هستی ارائه می کند. حسین علی اکبری هره دشت شاعری از دیار سرسبز شمال است که سال هاست به دلیل شغلش ساکن بوشهر است. او متولد شهرستان تالش (هشتپر طوالش) و دانش آموخته رشته زبان و ادبیات انگلیسی در مقطع دکتری از دانشگاه شیراز است. علی اکبری هم اکنون در دانشگاه خلیج فارس به عنوان استادیار مشغول به خدمت است. وی قریب به سه دهه است که با شعر همنشین و همزاد است و با سکونت در بندر کهن بوشهر با دیار شرجی و دریا و مردمانی خونگرم عجین شده است و عمق آشنایی وی با اقلیم جنوب و اهالی اش را می توان در سروده های مخیل و مصورش به وضوح دید. علی اکبری سروده های خود را در چهار دفتر شعری مجزا به نام های پلنگ و ماه (شعر کلاسیک- نشر مایا)، بی ماه، بهداشت در دوزخ و قایق های وارونه (مجموعه شعرهای سپید- نشر فصل پنجم) راهی بازار نشر کرده است. به بهانه انتشار این چهار اثر، با این شاعر و استاد دانشگاه به گفت وگو نشستیم که در ادامه از نظر مخاطبان می گذرد. به عنوان نخستین سوال، بفرمایید چطور شد سیر خود را در وادی شعر آغاز کردید؟ علاقه مندی من به شعر در کلاس پنجم ابتدایی آغاز شد، آن هم با خواندن شعر پریای احمد شاملو؛ لحن ساده و ریتم روان این شعر با بیانی کودکانه من را به سرعت به خود جذب کرد و بارها و بارها آن را خواندم و تکرار کردم؛ اما برای نوجوانی که اوقاتش را بیش از آنکه در محیط خانه و مدرسه بگذراند، در کنار رودخانه ها و در دل جنگل و میان شالیزارها به همراه دوستانِ گریزان از درس و مشق می گذراند، شعر خیلی زود به ورطه فراموشی سپرده شد؛ ولی ظاهرا این احساس علاقه به شعر جایی در روحم پنهان بوده و بعد از ورود به دانشگاه در رشته ادبیات انگلیسی دانشگاه شیراز یعنی سال 1372 و به تدریج با آشنایی با شعر و داستان مجددا آشکار شد. در کنار خواندن متون ادبی انگلیسی، علاقه به خواندن شعر و داستان فارسی نیز در من قوت گرفت و از همان سال ها به نوشتن شعر و داستان روی آوردم. آن زمان بیشتر کدام قالب شعری را برای سروده های خود انتخاب می کردید؟ در واقع من با شعر سپید، سرودن شعر را آغاز کردم. در آن سال ها که به مطالعه ادبیات پرداختم و به خواندن اشعار شاملو و سهراب و فروغ و اخوان و برخی دیگر از شعرای معاصر سپیدسرا و نوپرداز علاقه خاصی نشان دادم. نوشتن شعر کلاسیک را در توان خود نمی دیدم. حتی سرودن شعر نو نیز امری دور از دست به نظر می رسید. آشنایی چندانی هم با وزن های شعر فارسی نداشتم. تنها به تقلید از شعرایی که نام بردم، سطرهایی نوشتم و تمرین شاعری کردم؛ اما علاقه به خواندن اشعار کلاسیک و خواندن مداوم آنها در کنار آموختن موسیقی و آشنایی با ریتم سبب شد به مرور بتوانم در قالب های شعری مختلف و با رعایت وزن و قافیه اشعار سنتی و نیمه سنتی هم بنویسم. شعر پلنگ و ماه را که اولین و بلندترین شعرِ مجموعه ای به همین نام است، در سال 1388 در قالب چهارپاره سرودم در حالی که اشعار سپید بسیاری پیش از این شعر سروده بودم. شما در ادامه و در سال های اخیر، شعر سپید را قالبی مناسب برای الهامات و درونیات خود یافیتد، دلیل این انتخاب چه بود؟ علاقه به نوشتن شعر سپید در همان سال های اولیه تحصیل در دانشگاه؛ یعنی سال های 73 و 74 با خواندن اشعار شاملو در من آغاز شد؛ اما در آن زمان بیشتر مشق شاعری بود تا خلق اثری ارزشمند. این دوره مشق شاعری بیش از یک دهه به طول انجامید. حدود سال های 83- 84 بالاخره توانستم خودم را متقاعد کنم که می توان این نوشته ها را با دیگران نیز سهیم شد؛ اما فقط به دوستان و آشنایان نشان می دادم و از آن ها نظرخواهی می کردم. در نهایت نوشته هایی از سال 1385 بالاخره نظر مثبت من را جلب کردند و برخی از آنها را در وبلاگ شخصی ام به نام قایق های وارونه منتشر کردم. بیشتر آنها اکنون در مجموعه قایق های وارونه چاپ شده اند. شما بعد از دو دهه به یک باره تصمیم گرفتید همه مجموعه شعرهایتان را یک جا منتشر کنید. دلیل تعلل تان در چاپ شعرهایتان چه بود؟ دو دلیل عمده برای این تعلل وجود دارد: یکی دور بودن از تهران و ناشران تخصصی شعر، چون همواره فکر می کردم باید به صورت حضوری شعرها را به ناشر بدهم و سفر به تهران صرفا برای چاپ اشعار همواره به دلایلی اتفاق نمی افتاد. شاید هم دنبال بهانه ای بودم که زمان بیشتری برای خواندن و نوشتن و ویرایش شعرها داشته باشم و باور قلبی خودم هم این بود که باید از سرودن شعرها مدت زمانی بگذرد. دیگر اینکه اطمینان خاطر لازم برای چاپ و انتشار اشعار را هنوز به دست نیاورده بودم. در سرودن اشعارتان چقدر تلاش کردید مکانسیم های شعری (تخیل، ادراک هنری، تناسبات درونی و...) در آنها رعایت شود؟ به هنگام سرودن شعر، به ویژه شعر سپید، برای به کارگیری هیچ مکانیسمی تلاش چندانی نمی کنم. حداقل برای من این گونه به نظر می رسد. اجازه می دهم کلمات در ذهنم کار خودشان را انجام دهند. پس از آن وقتی که شعر به طور کامل روی کاغذ ثبت شد، برای ایجاد تناسب لازم دست به کار می شوم. شعرهای شما در عین سادگی لبریز از تصویرهای زنده و جاندار است که می تواند مخاطب را جذب خود کند؟ این تصویرها چگونه در کلامتان جان گرفتند؟ در حالت عادی حافظه تصویری چندان قدرتمندی ندارم؛ اما در هنگام سرودن شعر، تصاویر خود به خود شکل می گیرند. البته من تماشاگر نسبتا خوبی هستم و بیشتر اوقات تصویرها را از دنیای واقعی دور و برم به دست می آورم. همواره چه در محیط بیرون و چه در محیط های بسته، چه در دل طبیعت و چه در داخل شهر چیزهایی برای دیدن وجود دارد. شما، زاده شمال هستید ولی سال ها سکونت در بندر بوشهر، ظاهراً شما را با دریا و شرجی و المان های اقلیم جنوب عجین ساخته است؛ چون نمود آن ها در شعرهایتان پرفروغ است. چطور شد که جنوب در سروده هایتان این گونه رسوخ کرد؟ بله من اصالتا گیلانی هستم و دریا و ساحل و هوای شرجی و درخت و پرنده و غیره نخستین بار در آنجا درون ذهن من رسوخ کرده است؛ اما بدون اغراق باید بگویم بیش از نیمی از عمرم را در جنوب گذرانده ام و همان گونه که در پاسخ به پرسش قبلی نیز اشاره کردم، عناصر طبیعت همواره و در هر کجا که باشم بلافاصله مرا به خود جلب می کنند. به ویژه زندگی در شهر زیبا و آرام و بندری بوشهر و تماشای هر روزه دریا و ساحل و مرغ های دریایی و قایق و کشتی ها در تصویرسازی و ایجاد فضاهای احساسی و بیان اندیشه های ژرف به من کمک کرده اند. در شعر شما طبیعت و سادگی نمود پُررنگی دارد. آیا می توان گفت که طبیعت یکی از سرچشمه های تراوش شعری شماست؟ بله همین طور هست. طبیعت نقش پررنگی در اشعار من دارد. عناصر طبیعت برای ملموس تر کردن تجربه ای شخصی و گاه انتزاعی به کمکم می آیند و یک تجربه انسانی را لطافت و تجسم می بخشند. یعنی طبیعت همواره پیرو تجربه ای انسانی است و نه پایه آن، متاخر است و نه متقدم. البته به نظر من این گونه است و می تواند اشتباه باشد؛ به ویژه اینکه در این مجموعه ها می توان اشعاری یافت که در آن طبیعت بر تجربه انسانی تقدم یافته است و الهام بخش شاعر است. اما درباره سادگی و بی تکلف بودن باید اشاره کنم که سادگی دشوارترین بخش کار یک شاعر است؛ به این معنا که بیان احساس و اندیشه ای ژرف و تاثیرگذار در زبانی ساده و بی تکلف آن کوه هشتم سرایش شعر است که رسیدن به آن مستلزم گذشتن از کوه های پیش از آن است. توصیفات شعری شما ساده اما در عین حال مخیّل است که خواه ناخواه مخاطب را با عاطفه کلامتان همراه می کند. چرا اصراری برای کاربرد توصیفات پیچیده نداشتید؟ شعر الزاما نوشته ای با توصیفات پیچیده نیست. البته قصد ندارم تعریفی واحد از شعر ارائه کنم؛ چراکه چنین کاری محال است. بهتر است بگویم شعری که من می پسندم عاری از توصیفات پیچیده اما سرشار از پیچیدگی ساده است، شعری که در من احساسی از نوع غم یا شادی ایجاد می کند و می تواند در پایان من را در فکر فرو برد و حیرت زده ام کند، بدون آنکه ساختاری پیچیده و کلامی ناآشنا داشته باشد. انتظار یکی از موتیف هایی است که در شعرتان دیده می شود، فکر می کنید این انتظار چقدر شما را در ساختن دنیای عاطفی شعرتان کمک می کند؟ انتظار به عنوان موتیف در شعرهای من جدا از فلسفه عشق نیست. انتظارهای طولانی، حسرت، نیاز به رسیدن و امکان بالقوه و بالفعل نرسیدن همه و همه در عشق مستتر است و شعر، زبان گویای این عشق انتظارآلود است. به قول حافظ شیرین سخن: ماجرای من و معشوق مرا پایان نیست / آنچه آغاز ندارد نپذیرد انجام. شاعرِ عاشق نیز نمی خواهد که این ماجرا پایان بپذیرد. ساختار شعر وابسته این انتظار و نرسیدن ها است و زمانی که این نرسیدن در شعر آغاز می شود و به سمت پایان خود حرکت می کند، شعر ساخته می شود. حرکت همواره از نرسیدن به سمت رسیدنی نامحتمل است و خاصیت عشق این است. برخی معتقدند که سرودن شعر سپید، بسیار ساده است در حالی که در عمل این گونه نیست. نظر شما در این باره چیست؟ شاید برای برخی این گونه است و می تواند درست باشد. باید دید چه انتظاراتی از شعر دارند. دشواری و سهولت سرودن شعر سپید با میزان انتظار ما از شعر مرتبط است. برای من سرودن شعر سپید دشوارتر از شعر سنتی و نیمه سنتی است؛ چون در سرودن آن، دیگر، ابزارهای قدرتمند تولید موسیقی چون وزن و قافیه و حتی بسیاری از آرایه های شعری را که به شعر کلاسیک عمق و زیبایی می بخشند در اختیار ندارم. باید کلامی نسبتا عاری از آرایه ها و کاملا محروم از وزن و قافیه را به نحوی به خواننده ارائه کنم که همان اندازه جذاب و تاثیرگذار باشد. سرودن شعر سپید مانند آن است که بی قُلاب و نخ و چوبِ ماهیگیری به رودخانه بروید و بخواهید با دست های خالی از رودخانه ماهی بگیرید؛ این اصلا کار راحتی نیست. از شما در دانشگاه به عنوان یک استاد شعرشناس و شعردوست یاد می شود که نقش زیادی در جذب دانشجویان به دنیای شعر دارد. خوانش شعر در کلاس چقدر به تلطیف فضای درس تان کمک می کند؟ خوشحالم که حضورم در دانشگاه مفید بوده و توانسته ام مشوق دانشجویان باشم. برای اینکه فضای کلاس قدری تغییر یابد و تدریس صرف، دانشجوها را از درس و کلاس خسته نکند، خواندن غزلی از شعرای بزرگی چون حافظ و سعدی و گاه شعرای معاصر می تواند روح تازه ای به کالبد نیمه جان کلاس بدمد. من در حد توان و به میزان زمانی که دارم، گاه در کلاس از قدرت و هنر شعف انگیزی شعر بهره می برم و دانشجویان از این کار من همواره احساس رضایت کرده اند. چرا نسل امروز آن گونه که باید با ادبیات به ویژه شعر مانوس نیستند؟ پاسخ به این سوال آسان نیست و نیاز به پژوهش و مطالعه دقیق دارد. تا آنجایی که من اطلاع دارم، این روزها بسیاری از افراد بیش از آنکه کتاب های ادبی بخوانند، فیلم و سریال تماشا می کنند. به نظر می رسد این ژانرها بیشتر نیازهای آنان را برآورده می کنند؛ چراکه فیلم و سریال با سرعتی بیشتر و مدت زمانی کمتر اطلاعات و سرگرمی لازم را برای آنها مهیا می سازند. همچنین، نیاز به فراموشی که به علت مشکلات متنوع زندگی افراد، روز به روز شدت گرفته است، می تواند دلیل دیگر جذب شدن به فیلم و سریال باشد درحالی که ادبیات و به خصوص شعر اساسا دعوت به فراموش نکردن و اندیشیدن می کند. البته من فقط به دو نمونه از فعالیت هایی که امروزه بر خواندن ادبیات ارجحیت یافته اند، اشاره کرده ام. مسلما موارد مشابه دیگر بسیارند. عموما نسل امروز از داستان بیشتر از شعر استقبال می کنند. نظر شما در این باره چیست؟ شعر به واسطه موجز بودن و پیچیدگی ساختاری، ذهن را بیشتر از داستان به چالش می کشد. به همین سبب خواننده هایی که تمایلی به چالش ندارند به سمت داستان جذب می شوند. همچنین، داستان کاری شبیه فیلم را انجام می دهد و شباهت بسیاری بین فیلم و داستان است. فقط وسیله انتقال داستان و روایت واقعه در هر کدام متفاوت است، در یکی کلام و در دیگری تصویر متحرک و کلام. پس طبیعی است که داستان طرفداران بیشتری نسبت به شعر داشته باشد. شعر جنبه سرگرمی کمتری نسبت به داستان و فیلم دارد و از نظر نقشی که ایفا می کند، به فلسفه نزدیک تر است. کمی برویم به حوزه نشر کتاب و مسائل خاص آن؛ آیا آثارتان برای کسب مجوز با ممیزی هم روبه رو شده است؟ از دید شما این ممیزی های چقدر می تواند به شاکله شعر لطمه بزند؟ بله؛ فقط یک شعر از قایق های وارونه به دلیل استفاده از کلماتی که تابو تلقی می شوند، مشمول ممیزی شد. البته من هم به همین دلیل آن را در مجموعه قرار ندادم؛ چراکه با حذف آن کلمات از توان تاثیرگذاری شعر به شدت کاسته می شد. ممیزی ها بسیار لطمه زننده هستند و هنر، چه شعر و چه اشکال دیگر آن، در محدودیت ها بسیار آسیب می بیند؛ اگرچه از حرکت نمی ایستد. درحقیقت شعر شکلی از ادبیات است که ساختاری موجز و فشرده دارد و گاه بود و نبود یک کلمه می تواند تمام هنرمندی و اعتبار ادبی آن را به شدت تحت تاثیر قرار دهد. از این رو، ممیزی بر شعر تاثیری مخرب تر از انواع دیگر ادبی می گذارد. در جریان چاپ کتاب چه موضوعی بیش از همه شما را به چالش کشید؟ از نظر فرایند ارسال و ارتباط با ناشر و انجام مرحله به مرحله آماده سازی برای چاپ آنها خوشبختانه چالش زیادی نداشتم و همه کارها از طریق ارتباط اینترنتی به راحتی انجام شد. آیا با برگزاری مراسم رونمایی کتاب و جشن امضا موافق هستید؟ بله. کاملا موافقم. اتفاقا عده زیادی از کسانی که با من در ارتباط هستند، تاسف می خورند از اینکه چاپ کتاب ها همزمان با شیوع کرونا بوده و از یک دورهمی ادبی و شعرخوانی محروم شده اند و نمی توانند در چنین مراسمی این آثار را با امضا نویسنده تهیه کنند.