خبرگزاری کتاب ايران (IBNA) 10 ارديبهشت 1392 ساعت 10:04 http://www.ibna.ir/fa/doc/report/166800/رحمانیان-نقد-غلوآمیز-کتاب-های-تاریخ-معاصر-آسیب-می-زند -------------------------------------------------- «خواب آشفته نفت» نقد و بررسی شد عنوان : رحمانیان: نقد غلوآمیز به کتاب‌های تاریخ معاصر آسیب می‌زند -------------------------------------------------- داریوش رحمانیان، استادیار گروه تاریخ دانشگاه تهران در نشست نقد و بررسی کتاب «خواب آشفته نفت (دکتر مصدق و نهضت ملی ایران)» گفت: این کتاب در حوزه تاریخ نفت و شناخت ساختارهای جامعه ایرانی از بااهمیت‌ترین کتاب‌هاست اما متاسفانه به دلیل نقدهای غلوآمیز و افراط و تفریط در حوزه تاریخ معاصر به‌درستی بررسی نمی‌شوند.- متن : به گزارش خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا)، نشست نقد و بررسی کتاب خواب آشفته نفت (دکتر مصدق و نهضت ملی ایران) با حضور محمدعلی موحد، نویسنده کتاب، حمید احمدی، عضو هیات علمی و دانشیار دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، داریوش رحمانیان، استادیار گروه تاریخ دانشگاه تهران و گروه بسیاری از پژوهشگران و دانشجویان حوزه تاریخ، دوشنبه (9 اردیبهشت ماه) از سوی انجمن علمی دانشجویان تاریخ دانشگاه تهران در تالار باستانی پاریزی این دانشگاه برگزار شد. داریوش رحمانیان با اشاره به نقد هایی که درباره کتاب شده است، اظهار کرد: تاکنون نقد درستی از این کتاب نشده و غلو کردن در تاریخ معاصر که نوعی افراط و تفریط است به این حوزه آسیب می رساند. این کتاب بسیار بااهمیت است و نمی توان تاریخ معاصر را بدون مساله نفت مطالعه کرد، همچنین برای شناخت ساختارهای سیاسی، اقتصادی و دیگر حوزه ها باید به تاثیر نفت بر آن ها نیز آگاهی داشت. استادیار گروه تاریخ دانشگاه تهران افزود: در کتاب چند موضوع وجود دارد که با نوع بیان و تحلیلی که بر آن ها نوشته شده، مخالفم. نخست، نوع استفاده از یادداشت های کاظم حسیبی از بنیانگذاران جبهه ملی و از مشاوران مصدق، همچنین ارجاع های بسیاری در متن که به آن ها شده است. مساله دیگر درباره موضوع 30 تیرماه و این که چه اطمینانی به آمدن قوام بود و اصولا آیا در آن برهه تفاوتی میان مصدق و قوام وجود داشت؟ رحمانیان بیان کرد: رفراندومی که برای مجلس هفدهم انجام شد، خسارت بسیاری به روند دموکراسی و جامعه مدنی ایران زد. از دیگر مسایلی که در کتاب مطرح شده، آخرین پیشنهاد نفتی انگلیس و آمریکا به مصدق و رد آن از سوی وی است. همچنین مساله انتصاب پسرعموی مصدق، سرتیپ دفتری به ریاست شهربانی تهران که بسیار عجیب به نظر می رسد. خواب آشفته نفت منبع مهمی درباره ملی شدن صنعت نفت است حمید احمدی نیز در این نشست گفت: خواب آشفته نفت از آن جهت که موحد از همان روزهای نخست در خرمشهر و آبادان درگیر بحث های مطبوعاتی و حقوقی نفت بوده، از منابع بسیار بااهمیت در حوزه تاریخ نفت ایران به شمار می رود. کتاب جدید و به روز و جامع است و نکته های تازه ای به دست می دهد. به لحاظ نگرش، توازنی میان نظرهای موافق و مخالف ایجاد کرده و تحلیلی انتقادی براساس مدارک و مستندات است. وی افزود: سازماندهی چنین برنامه ای مانند کودتا کاملا سازماندهی شده بود و در منابع مختلفاز تقسیم پول هایی صحبت می شود که از سوی برادران رشیدیان در میان افرادی توزیع شده کهبه خیابان ها ریخته اند ودر ایجاد اغتشاش و دادن شعار بر ضد مصدق روی آورده اند. این که گفته می شود چرا مصدق مقاومت نکرد؟ یا سوال هایی مانند دلیل مشارکت نکردن حزب توده، به این دلیل است که مصدق می دانست مقاومت بی فایده است و جبهه ملی نیز از هم پاشیده شده بود. از سوی دیگر مصدق در شهربانی و ارتش نیز نفوذی نداشت تا بتواند کاری از پیش ببرد. همچنین حزب توده در آن دوران قدرتی برای مقابله نداشت. دانشیار دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران در پایان سخنانش گفت: انتقاد از هر کتابی اجتناب ناپذیر است اما تحلیل متوازن همان چیزی به شمار می رود که نسل جدید چشم به آن دوخته تا سوال هایش را پاسخ دهد. به هر حال به نظر می رسد نداشتن کتابنامه و فهرست منابع در کتاب از ایرادهایی است که امیدوارم در چاپ های بعدی به آن افزوده شود. این کتاب تحلیل هایم از جریان ملی شدن صنعت نفت است محمدعلی موحد در آغاز این نشست با اشاره به روز نهم اردیبهشت ماه که سالروز تصویب قانون اجرایی ملی شدن صنعت نفت به شمار می رود، گفت: نهضت ملی نفت از دو نظر برای ایرانیان بااهمیت است. از یک سو به عنوان صنعتی جدید، پنج سال پس از نخستین اکتشاف نفت در سال 1859 در پنسیلوانیای آمریکا، در ایران نیز نخستین امتیازها به غربیان داده شد. تا اوایل قرن بیستم هنوز خبری از اثر و نفوذ نفت در جامعه جهانی خبری نبود. پس از جنگ جهانی اول درگیری بشر بر سر نفت آغاز شد و تاکنون ادامه دارد. نویسنده کتاب خواب آشفته نفت ادامه داد: از سال 1901 که امتیاز دارسی امضا شد تا قرارداد 1919، کودتا، آمدن و رفتن رضاشاه، نهضت ملی صنعت نفت ایران، کودتای 28 مردادماه 1332 و بسیاری وقایع که در ایران رخ می دهد همگی تاثیر گرفته از نفت است. ایران علاوه بر گرفتاری های داخلی مانند گستردگی بسیار دستگاه های دولتی و اقتصاد دولتی، همچنین نفوذی که در دستگاه های دیگر دارد باعث آشفتگی بسیار می شود. نفت در خارج از ایران و دیگر کشورهای نفت خیز نیز در تمام ساحت های زندگی مردم نفوذ کرده و مشکلاتی به وجود آورده است. موحد بیان کرد: کتاب خواب آشفته نفت به دلیل این که روایت یکی از حساس ترین مقاطع تاریخ ایران است با نظرهای مخالف و موافق بسیاری روبه رو شد. از سوی دیگر روایت تاریخ و تحلیل آن در نظر هر فرد با دیگری متفاوت است. من در این کتاب دیدگاهم را تشریح کردم. در ایران ملی شدن صنعت نفت تنها راهی بود که کشور را از چنبره قراردادی که دولت، مجلس و شاه امضا کرده بودند و به استناد آن دست خارجیان بر تمام عرصه های مملکت دراز بود، نجات می داد. این پژوهشگر تاریخ اظهار کرد: در سال های اخیر شبهه هایی به بحث کودتای 1332 وارد کرده اند که با انتشار اسناد سازمان جاسوسی آمریکا (سیا) و خاطرات دو مامور اطلاعاتی درباره این کودتا برطرف شده اند. از سوی دیگر شاه در کتاب های ماموریت برای وطنم و در پاسخ به تاریخ درباره جریان این کودتا به گونه ای می نویسد که براندازی دولت مصدق جز با اعمال قدرت راه دیگری ندارد. باید از خواب آشفته نفت درس بگیریم در پایان این نشست، مجید تفرشی، تاریخ نگار وسندپژوه به بیان سخنانی پرداخت و گفت: امسال در شصتمین سالگرد کودتای 28 مردادماه کتابی از یرواند آبراهامیان منتشر شده که در تقابل با نوشته های موحد است. در هر حال دولت مصدق خواه ناخواه، سقوط می کرد چرا که قدرت های غربی درصدد براندازی وی بودند. این پژوهشگر تاریخ افزود: دوره مجلس هفدهم شورای ملی از بدترین دوره های انتخابات به شمار می رود و در این دوره تنها یک صدم درصد رای مخالف داده شد و در طول تاریخ هیچ رفراندومی در روزهای مختلف و متفاوت در شهرهای دیگر و تهران برگزار نشده بود. اسناد و گزارش های بسیاری این انتخابات را مردود دانسته اند. از سوی دیگر، نقش دبیران شرقی سفارت در این پژوهش نادیده گرفته شده اما آن ها نقش بسیاری در فراهم کردن بسترهای اجتماعی و مردم برای کودتا 28 مردادماه 1332 ایفا کردند. این پژوهشگر مطالعات معاصر ایرانبیان کرد: در آن دوره سه رویداد بزرگ جهانی رخ داد. نخست درگذشت استالین و درگیر شدن داخلی در شوروی که باعث شد این قدرت از مسایل ایران در آن برهه دور بماند. در انگلیس، روی کارآمدن چرچیل و در آمریکا نیز به قدرت رسیدن آیزنهاور، تغییراتی در سیاست های این سه به وجود آورد. تفرشی در پایان سخنانش گفت: در 60 سال گذشته آیا توجه شده که مصدق اپوزیسیون قانونی و معقولی داشته است؟ و شاخصه های یک اپوزیسیون سالم چیست؟ درباره اسناد تاریخی بدون منبع نباید نظری داد و این در برخی مطالعات و مقاله ها حتی در خارج از ایران نیز دیده شده است. به هر حال کتاب محمدعلی موحد یک نکته بسیار مهم دارد واین که در مناقشه و چالشی بین المللی، دولت مصدق نباید راه های مذاکره را می بست تا طرف های مذاکره ایران را غیرقابل مذاکره معرفی نکنند و این دولت با چنین کودتایی و به خواست قدرت و پول سرنگون شود. در پایان نشست نقد و بررسی کتاب خواب آشفته نفت (دکتر مصدق و نهضت ملی ایران) لوح تقدیری از سوی انجمن علمی دانشجویان تاریخ دانشگاه تهران به پاس تلاش های خستگی ناپذیر در عرصه های تاریخ، حقوق و فرهنگستان زبان و ادب فارسی به محمدعلی موحد اهدا شد.