خبرگزاری کتاب ايران (IBNA) 27 بهمن 1393 ساعت 9:34 http://www.ibna.ir/fa/report/218127/یاحقی-بخش-عمده-ای-تاریخ-بیهقی-خاطره-نگاری-کتابی-چشم-تاریخ-پژوهان-دور-ماند -------------------------------------------------- همایش «نگاهی تازه به تاریخ بیهقی»/1 عنوان : یاحقی: بخش عمده‌ای از تاریخ بیهقی «خاطره‌نگاری» است/ کتابی که از چشم تاریخ‌پژوهان دور ماند -------------------------------------------------- دکتر محمد جواد یاحقی، استاد دانشگاه فردوسی مشهد و مصحح کتاب تاریخ بیهقی با اشاره به دسته‌بندی سه‌گانه اطلاعات موجود در کتاب تاریخ بیهقی گفت: دسته اول شامل اطلاعات تاریخی است که از گذشته به بیهقی رسیده، دسته دوم اطلاعاتی از وقایعی است که بیهقی در آنها حضور داشته و دسته سوم نیز منقولات بیهقی از افراد موثق است که می‌توانیم ادعا کنیم که دو بخش اخیر از اطلاعات تاریخ بیهقی «خاطره‌نگاری» است. متن : به گزارش خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) همایش نگاهی تازه به تاریخ بیهقی عصر یکشنبه 26 بهمن ماه با حضور محمد جعفر یاحقی، کوروش صفوی، حسین پاینده، عباسعلی وفایی، اسماعیل تاج بخش، امیر نصری، بتول واعظ، مهدی دادخواه تهرانی، محمدرضا حاج بابایی و جمعی از استادان دانشگاه علامه طباطبایی در محل این دانشکده برگزار شد. ضرورت بازنگری در میراث مکتوب برای ایجاد فهم های تازه محمدرضا حاجی بابایی دبیر همایش نگاهی تازه به تاریخ بیهقی در ابتدای این مراسم طی سخنانی گفت: همان طور که می دانید در سالیان اخیر تحولات بسیاری در حوزه نقد و پژوهش ادبی رخ داده، به ویژه در تحلیل متن. بر همین اساس لازم است نگاه تازه ای به میراث ادبی و متون ادبی که از گذشته به ما رسیده داشته باشیم و قطعا این نگاه تازه منجر به فهم های تازه ای از متن خواهد شد و از این رو برپایی چنین همایش هایی یک ضرورت به حساب می آید. وی ادامه داد: کتاب تاریخ بیهقی یکی از متون گرانسنگ ادب فارسی است و شاید جزو سه-چهار متن ارزشمند در حوزه نثر فارسی به شمار بیاید و سعی ما در این همایش این است که از زوایای تازه ای به این متن بنگریم و قطعا ابعاد تازه تری برای از این متن شکل خواهد گرفت و آن موضوع به پویایی فهم ما از متن کمک خواهد کرد. حاجی بابایی تغییر نگرش ما به یک متن منجر به ایجاد فهم های تازه از آن متن می شود و این فهم های تازه گاهی اوقات در تقبل فهم های گذشته برمی آیند و حتی آنها را به چالش می کشند اما چیزی که مهم است تکیه بر متن و تعهد به فهم و درک و دانش است. بخش عمده ای از تاریخ بیهقی خاطره نویسی است در ادامه این همایش محمد جواد یاحقی، استاد دانشگاه فردوسی مشهد و مصحح کتاب تاریخ بیهقی با اشاره به ضرورت برگزاری و فراگیر شدن این گونه همایش های تخصصی، اظهار کرد: همیشه این بحث مطرح بوده که تاریخ بیهقی یک متن تاریخی است یا یک متن ادبی؟ و هنوز در این موضوع به نتیجه نرسیده ایم که تاریخ بیهقی باید در رشته تاریخ تدریس شود یا در درس ادبیات؟ این عضو فرهنگستان زبان و ادب فارسی درباره حوزه تخصصی کتاب تاریخ بیهقی گفت: ما همیشه درباره بیهقی مطرح کرده ایم که او یا کار ادبی کرده یا کار تاریخی کرده اما هیچ گاه اشاره نکردیم که آیا شیوه نگارش او در دسته دیگری غیر از این دسته های مطرح شده جای می گیرد یا خیر. البته خود بیهقی آن گونه که در این اثر آورده کار خود را تاریخ نگاری می داند و خود را خادم تاریخ معرفی می کند. یاحقی افزود: خوشبختانه دوستان ما در حوزه تاریخ علاقه زیادی به تاریخ بیهقی نشان نداده اند به دلیل این که کمتر ذوق ادبی دارند و کمتر با صنعت های ادبی آشنا هستند، وقتی به این اثر مراجعه می کنند، مطالب زیادی دست گیرشان نمی شود. و خود به خود این متن به ما ادبیاتی ها رسیده است و ما هم بیشتر به عنوان یک متن ادبی با آن برخورد کرده ایم. وی با اشاره به زاویه دید پنهان مانده ای از این کتاب گفت: موضوع مهمی که من در اینجا می خواهم به آن اشاره کنم، موضوعی است که خودم هم تابه حال آن را جایی ننوشته و نگفته ام و آن، برخورد بیهقی با مسائل به عنوان خاطرات است؛ به طوری که وقتی با دقت به این اثر می نگریم می بینیم بخش عمده ای از این اثر خاطره نگاری است. این استاد دانشگاه فردوسی مشهد در تشریح چگونگی نگارش این کتاب توسط بیهقی، یادآور شد: بیهقی سال های زیادی و تقریبا از دوران جوانی به دستگاه حکومت غزنویان می پیوندد و تقریبا 10 سال در حکومت محمود غزنوی و 11 سال هم در کنار مسعود غزنوی سپری کرده و پس از چندی بازنشسته شد؛ او در طول این مدت یادداشت هایی می نوشته، اما این کتاب را در دوران بازنشستگی خود بر اساس خاطرات و یادداشت های موجود خود نگاشته است. یاحقی با اشاره به دسته بندی سه گانه اطلاعات در کتاب تاریخ بیهقی گفت: دسته اول اطلاعات تاریخی و اطلاعاتی که از گذشته به او رسیده است. به طوری که از زمان اردشیر بابکان تا اسکندر، انوشیروان، بوذرجمهر، ابونصر سامانی، یعقوب لیث و حتی از امام حسین (ع) و امام رضا (ع) در این کتاب اطلاعاتی ارائه شده که همه اینها از کتاب های دیگر برداشت شده که با سبک نقالی و روایی خودش این مطالب را آورده است. عضو فرهنگستان زبان و ادب فارسی افزود: دسته دوم اطلاعاتی از وقایعی است که خودش در آنها حضور داشته. از آنجا که بیهقی در دستگاه دیوان رسالت غزنویان بوده، تمام گفت وگوها، مراودات و مذاکراتی که در آنجا می گذشته، نامه ها و انتصابات و مشورت های صورت گرفته با خبر بود. چراکه بیهقی خط زیبایی داشته تمام نامه ها و احکامی که برای نقاط مختلف ارسال می شده توسط او نگاشته می شده است. مصحح کتاب تاریخ بیهقی عنوان کرد: بیهقی همچنین در صحنه های جنگ نیز حضور داشته و اطلاعاتی از سپاه سلجوقیان و غزنویان را ره زیبایی تصویر کرده بود و این بخش همان بخشی عمده ای است که سراسر خاطره نگاری است. وی در تشریح دسته سوم نیز گفت: دسته سوم نیز منقولات بیهقی از از قول افراد ثقه و راویان موثق است که به نظر من این بخش از تاریخ بیهقی هم خاطره نگاری است. وی در نقل قول از افراد دیگر اثبات و تأکید می کند شخصی که این موضوع را از او نقل می کنم چنین است و چنان و از کسانی هستند که مورد وثوق او هستند. یعنی در واقع خاطره در خاطره است. یاحقی در ادامه بر تفکیک خاطره نگاری و تاریخ نگاری تأکید کرد و گفت: از آنجایی که خاطره نگاری از زاویه دید شخصی مطرح و روایت می شود، استناد تاریخی به آن خطرناک است و اگر مورخان نسبت به تاریخ بیهقی بی عنایت هستند به این دلیل است که این کتاب خواننده را با خودش می برد، مانند یک داستان، رمان و درام و شما را در صحنه ها شریک می کند. تاریخ باید صرفا اطلاعات خشک و بی طرف ارائه دهد، اما تاریخ بیهقی اصلا این گونه نیست. مصحح کتاب تاریخ بیهقی در پایان سخنان خود توضیح داد: به این ترتیب به رغم این که تا به حال کسی این موضوع را مطرح نکرده است، می توانیم ادعا کنیم که بخش عمده ای از تاریخ بیهقی خاطره نویسی است. شاید ما خاطره نویس معروفی هم در آن روزگار نداشتیم و شاید در دوران بعد افرادی به خاطره نویسی پرداخته باشند، مثل سفرنامه ناصر خسرو که تقریبا همزمان با بیهقی است اما به خاطرات و یادداشت های سفر پرداخته است.