خبرگزاری کتاب ايران (IBNA) 19 مهر 1399 ساعت 10:10 http://www.ibna.ir/fa/longint/296968/کاهش-شمارگان-راهکاری-بقا-نشر -------------------------------------------------- صنعت نشر در مسير تحول/3 عنوان : کاهش شمارگان؛ راهکاری برای بقا در نشر -------------------------------------------------- افزایش قیمت تولید کتاب ناشی از افزایش قیمت کاغذ، زینک، حق‌التالیف و... موجب شده‌ ناشران ایده‌های تازه‌ای برای ادامه بقا داشته‌باشند که کاهش شمارگان به‌منظور کوتاه شدن زمان بازگشت سرمایه، یکی از آن‌ها است. متن : خبرگزاری كتاب ايران (ايبنا)، افزایش قیمت تولید کتاب، رکود بازار و عوامل مختلفی که این روزها دست به دست هم داده اند، ناشران را به آزمودن ایده های تازه واداشته است. البته این مساله، فقط برای ناشران مطرح نیست و باقی اصناف هم اگر بخواهند در شرایط ایجاد شده، دوام بیاورند، مجبورند دست به اقداماتی نوآورانه بزنند. در صنعت نشر، هر اقدامی که بتواند هزینه های انتشار کتاب را کاهش بدهد، می تواند راهکاری برای بقا تلقی شود. این اقدامات،می تواند کاهش تیراژ کتاب یا حتی چاپ به ازای سفارش باشد؛ اقدامی که البته سعید دمیرچی، مدیر انتشارات هرمس وقوع و اجرایی شدن آن را در صنعت نشر ایران، بعید می داند. تیراژ کمتر = بازگشت سریع تر سرمایه افزایش هزینه های تولید کتاب و ریسک بالای بازگشت سرمایه ، از مهمترین نگرانی ها این روزهای ناشران را شامل می شود. به نظر شما در این شرایط، چه راهکارها و استراتژی هایی می تواند به کمک ناشران و البته سایر فعالان صنعت نشر بیاید؟ مجموعه مشکلات برای تجدیدچاپ کتاب، موجب شده است که ناشران حرفه ای، گزیده کارتر از قبل بشوند تا بتوانند کاغذ خود را مدیریت کنند. اگر در گذشته روال این بود که 1000 نسخه از کتابی چاپ بشود، الان ناشران به این نتیجه رسیدند که 500 نسخه کتاب چاپ بکنند. اگر این تعداد کتاب در یک ماه فروش رفت، آن عنوان را تجدید چاپ می کنند. درست است که چاپ در نسخه های پایین -به دلیل هزینه های چاپ دیجیتال- ممکن است هزینه ها را بالا ببرد، اما دوره گردش مالی ناشران را کوتاه تر می کند. برای مثال؛ اگر ناشری امروز کتابی را در شمارگان زیر 500 نسخه چاپ کند و تمام نسخه های این کتاب ظرف یک هفته به فروش برسد، ناشر هشت ماه بعد دریافتی خواهدداشت. اما اگر کتاب را در هزار یا دو هزار نسخه چاپ کند، دست کم سه یا چهار ماه طول می کشد که نسخه ها فروخته شود و ناشر هشت ماه بعد از آن چهار ماه، دریافتی خواهدداشت؛ یعنی بازگشت سرمایه حداقل یک سال طول می کشد. به همین دلیل ناشران در تعداد محدود کتاب چاپ می کنند تا بتوانند به حیاتشان ادامه دهند و از طرفی ریسک فروش کمتر شود. راهکار دیگر، تشکیل هولدینگ است؛ یعنی یک ناشر با چند مدیر نشر دیگر که در حال ورشکستگی اند، با هم توافق می کنند. من موافقم که ناشران کوچک، خوب و حرفه ای، برای حفظ حیات، وارد هولدینگ شوند؛ چراکه کاهش هزینه را به همراه خواهدداشت. باید توجه داشت، افزایش هزینه ها فقط در مسائل مرتبط با زینک، کاغذ، چسب و صحافی نیست؛ بلکه برای مثال با 21 درصد افزایش حقوق پرسنل مواجه هستیم که هزینه های جاری است و دیده نمی شود. ناشران ممکن است کمتر به هزینه های جاری توجه کنند اما هزینه صفحه آرا، گرافیست، بیمه کارکنان و .. هزینه های جدی در نشر به شمار می آیند. وقتی 10 ناشر با هم ادغام شوند، هزینه های اداری کاهش پیدا می کند و به بقای ناشران کمک می کند. احتمال زیر پا گذاشته شدن حق مولف و مترجم همین اتفاق آیا می تواند در همکاری کتاب فروشی و ناشر بیفتد؟ برای اینکه دستگاهی در فروشگاهی گذاشته شود، باید توجه داشت که کتاب به چه اندازه فروخته می شود، اگر این روش با استقبال مواجه شود، ممکن است فروشگاهی اقدام به انجام آن بکند. اینجا بحث حق مولف و مترجم مطرح می شود، باید برای انتشار کتاب با این روش، قوانینی در نظر گرفته شود تا حقوق مولف و مترجم نادیده گرفته نشود. در ایران قانون حمایت از حقوق مؤلفان و مصنفان و هنرمندان وجود دارد اما به درستی رعایت نمی شود؛ زیرا ناشری که کتابش افست شده است، اگر در دادگاه شکایت بکند، برای اثبات باید مجرم را حین ارتکاب جرم بگیرد و همچنین از او فاکتور داشته باشد. این درحالی است که پس از تمام این مراحل افراد به راحتی پس از پرداخت جریمه در میدان های تهران به فعالیت خود ادامه می دهند. نگرانی من از این است که اگر دستگاه چاپ دیجیتال وارد کتاب فروشی ها شود، حقوق مولفان و مترجمان زیر پا گذاشته شود. همچنین ممکن است از کتاب های پرفروش ناشران سوءاستفاده شود و افست کتاب ها به فروش برسد. به نظر شما ممکن است ناشران بر اثر تشدید مشکلات انتشار کتاب و افزایش قیمت مواد اولیه تولید آن بعد از همه گیری بیماری کووید19، به سمت استراتژی چاپ به ازای سفارش تمایل پیدا کنند؟ بعید می دانم ناشران در ایران مانند سیستم نشر امریکا و اروپا تجدید چاپ را بر اساس نیاز مشتری انجام دهند. حداقل می توانم بگویم این اتفاق در سال های نزدیک نخواهدافتاد! در ایران تقریبا 14 هزار ناشر داریم و ناشرانی که کتاب چاپ می کنند و در بازار با وجود مشکل کاغذ، زینک و ... به فعالیت خود ادامه می دهند، از نظر من 200 ناشر بیشتر نیستند. از این تعداد ناشر، چاپ به ازای سفارش برای آن هایی ممکن است که فروشگاه زنجیره ای دارند. مگر چند ناشر داریم که فروشگاه زنجیره ای داشته باشد؟ در مجموعه شهر کتاب ها هم که مدیریت یکپارچه دارد، اما در هر کتاب فروشی، مدیریت و سیاست های خرید و فروش مجزا است. شاید یک یا دو ناشر باشند که خرید و نصب تجهیزات لازم برای این روش توسط آن ها ممکن به نظر می رسد. اما آن ها هم بعید است چنین اقدامی انجام بدهند، چراکه آن ناشر مگر چند کتاب پرفروش دارد؟ ممکن نیست ناشران در تعامل با کتاب فروشی ها و با ثبت سفارش از سوی آن ها، نسبت به انتشار کتاب با چاپ دیجیتال اقدام کنند؟ سیستم فروش کتاب با سیستم نشر متفاوت است. شاید برای انتشاراتی های منطقی باشد که در فروشگاه های خود، برای تجدید چاپ، دستگاه دیجیتال بگذارند، اما برای باقی ناشران بعید می دانم؛ چراکه برایشان به صرفه نیست. باید توجه کرد در کتاب فروشی های بزرگ مانند شهرکتاب یا چشمه، چه تعداد از کتاب از یک ناشر به فروش می رسد. کتاب فروشی های معتبر، آخر هفته ها، لیست کتاب های پرفروش خود را ارائه می کنند و باید به این لیست ها توجه کرد؛ چراکه شاید از یک لیست که شامل 20 کتاب است، فقط دو کتاب برای یک نشر بزرگ باشد. فروشگاه بزرگ اگر به اسم یک نشر هم باشد، کتاب سایر نشرها را هم می فروشد. ناشران حرفه ای برای تجدید چاپ از بازار بازخورد می گیرند فکر نمی کنید مساله سرمایه گذاری، در این راستا عامل مضاعفی باشد؟ کتابی که ناشر در خارج از کشور چاپ می کند، با تیراژهای ایران در حوزه عمومی فاصله زیادی دارد. ممکن است در دانشگاه کمبریج یا جای دیگر یک کتاب تخصصی با تیراژ محدود منتشر شود. خیلی از ناشران و دانشگاه های معتبر هم تیراژ محدود دارند؛ چراکه مخاطب آن کتاب ها محدود است. این روش شاید در آنجا امکان پذیر باشد؛ چراکه قانون کپی رایت در آن کشورها رعایت می شود. در ایران اما ناشران، هر کتابی را که مخاطب داشته باشد، تجدید چاپ می کنند. ناشران حرفه ای از بازار بازخورد می گیرند و کتاب چاپ می کنند. برای مثال کتابی را ناشر برای نخستین بار چاپ می کند، اگر چاپ نخست آن به سرعت تمام شد، ناشر متوجه می شود، کتاب کشش تجدید چاپ دارد. نکته دیگری که باید آن در درنظر گرفت، این است که کتاب، مستقیم از ناشر به کتاب فروشی داده نمی شود؛ بلکه موزع آن را برای کتاب فروشی ها پخش می کند. در ارتباطی که بین ناشر، موزع و کتاب فروش هست، موزع همیشه درباره وضعیت فروش کتاب به ناشر هشدار می دهد و بر اساس آن ناشر برای تجدید چاپ کتاب تصمیم می گیرد. از طرفی بین کتاب فروش و موزع ارتباط برقرار است. کتاب فروش درخواست خود را به موزع می دهد و اگر موزع کتاب را نداشته باشد، به موزع های دیگر درخواست می دهد و وقتی می بیند که کتاب در انبار هیچ کدام موجود نیست، متوجه می شود چاپ کتاب تمام شده است. در این صورت اگر چرخه درست باشد، ناشر حساب می کند و می بیند که چند موزع خبر اتمام موجودی به او داده اند و برای تجدیدچاپ تصمیم می گیرد.