خبرگزاری کتاب ايران (IBNA) 18 آذر 1398 ساعت 12:18 http://www.ibna.ir/fa/book/284096/کتابی-علمی-بودن-بی-طرفی-باستان-شناسی-چالش-می-کشد -------------------------------------------------- معرفی و بررسی کتاب «آفرینش گذشته انسان» عنوان : کتابی که علمی بودن و بی‌طرفی باستان‌شناسی را به چالش می‌کشد باورهای اشتباه درباره عصر یخبندان را دانشمندان تصحیح کردند، نه باستان‌شناسان -------------------------------------------------- رابرت بدناریک در این کتاب قصد دارد تا هر دو مدعای باستان‌شناسی یعنی هم علمی‌بودن و هم بی‌طرفانه‌بودن روایت‌های مبتنی بر زمین‌شناسی را به چالش بکشد. او معتقد است که باستان‌شناسی علم نیست. متن : خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا)- کتاب آفرینش گذشته انسان نوشته رابرت بدناریک که به تازگی با ترجمه وحید عسکرپور در نشر پگاه روزگار نو منتشر شده است، به نبرد با برخی از باورها و اسطوره های باستان شناختی تثبیت شده بشری می رود. این کتاب برای زائل کردن تمامی اسطوره هایی نگاشته شده که درباره باستان شناسی، به ویژه باستان شناسی پلئیستوسن (عصر یخبندان) وجود دارد. نحوه پیدایش انسان ها بر روی کره زمین و تاریخ این پیدایش، از سؤالات بنیادین انسان ها در تمام طول تاریخ بشر بوده است. تمام ادیان، مکاتب و اسطوره ها، فارغ از محتوایشان و محدوده جغرافیایی باورمندانشان، تلاش کرده اند که روایتی از تاریخ پیدایش بشر بر روی زمین و اساساً تاریخ جهان مادی (خلقت) ارائه دهند و به این مسئله پاسخی مناسب بدهند. روایت ادیان ابراهیمی در مورد خلقت جهان در شش روز و خلق انسان در ششمین روز و نیز خلق انسان از خاک و همچنین معرفی آدم و حوا به عنوان نخستین انسان ها، روایتی است که به گوش ما آشناتر از بقیه روایت ها بوده است. اسطوره های ملل دیگر، اعم از چینی ها، یونانی ها، بومیان آمریکا و ... نیز بعضاً با این روایت شباهت هایی دارند و بعضاً اختلافات جزئی با این روایت از آفرینش دارند. خط کلی این روایت ها خلقت ماه و ستارگان و خورشید و زمین و... توسط قدرتی ماورای قدرت بشری است و اولین انسان ها در این روایت ها موجوداتی شبیه خود ما هستند. اما مدرنیته که خود را جانشین ادیان معرفی می کرد و همچون یک دین جهانشمول در صدد فتح جهان بود، نیاز داشت تا اولاً روایتی از آفرینش ارائه کند که متناسب با ایدئولوژی مدرن بوده و ثانیاً روایت های آفرینش ادیان را ابطال کند. پیامبر این دین جدید (مدرنیته) چارلز داروین بود و ابزار توفیق این روایت از آفرینش، باستان شناسی بود که هم مجهز به تکنولوژی مدرن بود و هم با ادعای علمی و بی طرف بودن همه ادیان پیش از خود را خرافی معرفی کرد. کتاب آفرینش گذشته انسان به مجادله با باستان شناسی رفته است. این کتاب نشان می دهد چیزی به نام یک باستان شناسی جهانی واحد وجود ندارد و آنچه رایج است باستان شناسی های بسیار متفاوتی است که برای فرونشاندن نیاز به روایاتی از گذشته که معرف ملت ها و گروه های قومی باشند، جفت وجور شده اند. علاوه بر این، در کتاب آفرینش گذشته انسان دو یافته دیگر درباره باستان شناسی نیز عرضه شده است. اول اینکه در بسیاری از بخش های جهان، این رشته اشتغالی نو ـ استعماری در خدمت قدرت ها و دولت های ملی حاکم بوده و هست و دوم اینکه باستان شناسی پلئیستوسن وقتی از یک چشم انداز تاریخی در نظر آید، تا حد زیادی مجموعه اشتباهاتی است که بیشتر توسط دانشمندان مرتفع شده اند تا باستان شناسان. در حقیقت باستان شناسان مادامی که شواهد قابل اتکا نیافته باشند، به کلی در برابر این تصحیح ها و اصلاح اشتباهات مقاومت می کنند. یکی از پیام های این کتاب که به خصوص به مناطق غیراروپایی جهان نظیر ایران مربوط می شود، آن است که ایدئولوژی استعماری در بطن باستان شناسی است. شیوه پیشرفت این رشته در طول دو سده گذشته با نفوذ استعمارگری نشان خورده است. این رشته در این مناطق همواره زیر نفوذ ایدئولوژی اروپایی و این اواخر آمریکایی قرار داشته است. باوری غیررسمی اما گسترده وجود دارد که دانشگاه های خاصی در اروپا (به خصوص بریتانیا) و آمریکا و نشریات حامی مد آنها داوران و حاکمان نهایی در باستان شناسی هستند. حالا اگر تاریخ نشان می داد که این مکاتب فکری به واقع متولیان شایسته صحت و درستی در این رشته هستند، دلیلی وجود نداشت رهبری آنها را به چالش کشیم. اما تاریخ می گوید که این مکاتب مشارکت نسبتاً اندکی در این رشته داشته اند و به واسطه رواج مدل های غلط، غالباً سد راه پیشرفت و فهم بهتر در آن شده اند... خودتبلیغ گری کورکننده رشته های باستان شناسی و دیرین انسان شناسی شبیه شرکت هایی است که مدیریتی ضعیف و با این حال تبلیغاتی گسترده دارند.... باستان شناسان در مستعمره های پیشین لازم است بدانند که بخش عمده ای از آنچه به عنوان باستان شناسی به آنها عرضه می شود، تبلیغات ناسیونالیستی است و بخش دیگر آن هم طراحی شده تا مشاغل محققان فردی یا مکاتب ترویج و ترفیع یابد، نه آنکه فهم بهتری از گذشته حاصل شود. رابرت بدناریک در این کتاب قصد دارد تا هر دو مدعای باستان شناسی یعنی هم علمی بودن و هم بی طرفانه بودن روایت های مبتنی بر زمین شناسی را به چالش بکشد. او معتقد است که باستان شناسی علم نیست، چرا که علم نیازمند گزاره هایی است که معیارهای والای اثبات و از آن مهم تر ابطال پذیری یا آزمون پذیری داشته باشند. در حالی که روایت های باستان شناسان از فرهنگ و تمدن های گذشته بر شواهدی بسیار سست بنا شده و همچنین چنین روایت هایی به هیچ وجه قابل آزمون یا ابطال پذیر نیستند و از این رو نمی توان ادعا کرد که باستان شناسی علم است یا روایت های باستان شناسان از جوامعی که دیگر وجود ندارند، علمی است. همچنین به عقیده بدناریک، باستان شناسی بی طرف نیست. او معتقد است که امروز، باستان شناسی به رشته ای استعماری و در جهت تأمین منافع قدرت ها و دولت های ملی سلطه گر تبدیل شده است. او معتقد است که بیشتر باستان شناسان زیر بار منت دولتی هستند که در خدمت آن قرار دارند و از این جهت گزارش ها و حتی مشاهدات آنان تحت تأثیر ملاحظات سیاسی بوده و عمدتاً در خدمت اهداف استعماری و یا ناسیونالیستی در می آید. این بدان معناست که باستان شناسان متهم اند که در کاوش اقوام انقراض یافته، در پی ارائه تبیینی هستند که با جهان شناسی (ایدئولوژی) آنها سازگار باشد. بدناریک در این کتاب تمرکز خود را بر نقد معرفت شناسانه روایت های باستان شناسی از دوره پلئیستوسن قرار داده است. در ادبیات رایج زمین شناسی و باستان شناسی، این دوره از حدود ۲.۵ میلیون سال پیش شروع شده و تا حدود ۱۰ هزار سال پیش ادامه می یابد. بر مبنای روایت رایج باستان شناسی مدرن از تاریخ آفرینش، در ابتدای دوره پلئیستوسن اجداد انسان ها به طرز معجزه گون در جنوب صحرای آفریقا سر بر می آورند و تا پایان این دوره سایر گونه های شبیه انسان، همچون نئاندرتال ها و سایرین را منقرض کرده و به حاکم بی چون وچرای کره زمین تبدیل می شود. نویسنده در این کتاب با نقد این روایت ها و با طرح شواهدی برای نشان دادن نادرستی ادعاهای باستان شناسان در مورد این دوره، و نیز آشناکردن مخاطبان با انواع دیگری از باستان شناسی می کوشد تا هژمونی باستان شناسی استعماری و اروپامحور را بشکند. انتشارات پگاه روزگار نو کتاب آفرینش گذشته انسان نوشته رابرت بدناریک را با ترجمه وحید عسکرپور، در 320 صفحه با تیراژ 500 نسخه و قیمت 39 هزار تومان در سال 1398 منتشر شده است.