خبرگزاری کتاب ايران (IBNA) 3 فروردين 1399 ساعت 8:10 http://www.ibna.ir/fa/report/288371/درباره-تاریخ-معاصر-ایران-جهان-ایام-نوروز-کتاب-هایی-بخوانیم -------------------------------------------------- بسته پیشنهادی خبرگزاری ایبنا برای مطالعه در تعطیلات عنوان : درباره تاریخ معاصر ایران و جهان در ایام نوروز چه کتاب‌هایی بخوانیم؟ -------------------------------------------------- خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا) بسته پیشنهادی را برای مطالعه کتاب‌های تاریخی در تعطیلات نوروز تهیه کرده است. متن : به گزارش خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا)، تاریخ همیشه برای مخاطبان عام جذاب بوده و هست و یکی از موضوعاتی که همواره طی سال های گذشته برای کتابخوانان در الویت قرار داشته موضوعات تاریخی است.برای جامعه دانشگاهی و اهل قلم هم کتاب های تاریخی جایگاه والایی دارد، اما اهل تاریخ بیشتر کتاب ها ی تاریخی را می پسندند که دربردارنده پژوهشی نو و تازه باشد. تاریخ معاصر ایرانو دوره پهلوی به دلیل نزدیکی زمانی که با ما دارد، شاید بیشتر برای مخاطب جذاب باشد؛ مانند خاطرات درباریان و یا همسران شاه که بسیار مورد توجه مردم قرار می گیرد. کتاب هایی هم که در این باره منتشر می شود نام های فریبنده ای دارد و مخاطب را به سمت خود می کشد اما در بیشتر مواقع می بینیم که محتوای آن با نادرستی هایی بسیاری همراه است. بر اساس داده های بانک اطلاعات موسسه خانه کتاب، در بازه زمانی یکسال گذشته کتاب های بسیاری در حوزه تاریخ منتشر شده و برخی از آن ها بازچاپ شده است. البته شمار کتاب هایی که برپایه اسناد و مدارک تاریخی، متن های پیشینیان و شیوه های نوین پژوهش تاریخی نوشته شده باشد، اندک است و برخی از کتاب ها نیز جز تکرار چندباره نوشته های دیگران، رونویسی و چسب و قیچی کردن از کتاب های گوناگون نیست. در این گزارش به برخی از کتاب های حوزه تاریخ معاصر ایران و جهان و دوره پهلوی پرداخته شده که چاپ نخست آن ها در یکسال گذشته مورد توجه اهل تاریخ بوده است. تاریخ مجالس مشروطه: نگاهی به فراز و فرود مجلس شورای ملی از مشروطه تا انقلاب اسلامی نويسنده: اندیشکده برهان، ناشر: دیدمان کتاب تاریخ مجالس مشروطه با موضوع نگاهی به فرازوفرود مجلس شورای ملی از مشروطه تا انقلاب اسلامی منتشر شده است. این کتاب که از مجموعه کتاب های پژوهش تاریخی است در ۸۰ صفحه و در دو فصل گردآوری شده است. قانون اساسی مشروطه و مجلس قاجاری و مجلس پهلوی عناوین فصل های ۲ گانه این کتاب هستند. ایران از زمان مشروطیت تا پیروزی انقلاب شکوهمند اسلامی، فرازونشیب های فراوانی را پشت سر نهاده است. بخشی از این فرازونشیب ها مربوط به تلاش ابرقدرت های جهانی بر مقابله و نفوذ در جامعه و دولت ماست. مجلس کشور ما تا چه اندازه در این زمینه، موفق عمل کرده است؟ آیا توانسته مقابل نفوذ خارجی بایستد؟ این کتاب نشان می دهد که قانون اساسی مشروطه و به تبع آن، مجلسی که از این قانون اساسی برآمده، نتوانسته است آن گونه که بایدوشاید، ایران را در مقابل آسیب های استبدادی داخلی و خارجی، حفظ کند. جلد دوم تاریخ جمهوری ارمنستان نويسنده: ریچاردجی و هوانیسیان، مترجم: آتوسا سمیعی، ناشر: نشانه این کتاب شامل نیمه 1919 م. تا میانه 1920 م. است (از زمان امضای پیمان صلح ورسای در ژوئن 1919 م.) که بر گسترش فعالیت های داخلی و خارجی ارمنستان و نفوذ فزاینده ترکیه ناسیونالیست، روسیه شوروی و گروه های کمونیست محلی قفقاز نظر دارد. سرانجام در دومین سالگرد جمهوری، به نظر می رسید، کنفرانس صلح پاریس در قبال استقلال ارمنی ها موضعی قاطع اتخاذ کند اما از سوی دیگر، تهدیدات داخلی و خارجی که حکومت ضعیف را آماج خود قرار داده بودند، بیش از هر چیز دیگر نگران کننده بود. این جلد از کتاب تا به رسمیت شناخته شده جمهوری های ماوراء قفقاز از سوی نیروهای متفق و گشایش کنفرانس لندن در امور خاور نزدیک، در اوایل سال 1920 را مورد بررسی قرار می دهد. این مجلد شامل اوضاع داخلی قفقاز، رخدادهای ارمنستان، از زمان اعلام ارمنستان متحد در ماه مه 1919 تا آغاز دومین جلسه پارلمان به تاریخ فوریه 1920 است. دگرگونی های پدیدآمده طی آن چند ماه با اهمیت و تا حدی مؤثر بودند اما همچنان که جمهوری تحولی بنیانی می یافت، آینده ملت ارمنی بار دیگر به مخاطره افتاد، به ویژه به دلیل عدول نیروهای متفق و هم پیمان از بیانیه های مکرر خود مبنی بر جدایی کامل ایالات ارمنی از امپراتوری ترکیه و ایجاد کشور ارمنی نیرومند و متحد که ارمنستان روسیه (شرقی) و ارمنستان ترکیه (غربی) را به هم پیوند می داد. تاریخ جنگل نويسنده: صادق مهرنوش، گردآورنده: محمد کلهر، ناشر: شیرازه کتاب ما تاریخ جنگل صادق مهرنوش یکی از اولین تلاش هایی است که بعد از سقوط حکومت رضاشاه در شهریور 1320 و بازشدن فضای فکری و سیاسی کشور برای ثبت جوانبی چند از آن واقعه مهم تاریخی به عمل آمد. اما با وجود این فضل تقدم، تاریخ جنگل صادق مهرنوش در تاریخ نگارش نهضت جنگل که به تدریج یکی از حوزه های درخور توجه مباحث مطرح در تاریخ مهاجر ایران تبدیل شد، جایگاه شناخته شده ای نیافت. این کتاب در دو بخش سامان یافته است. بخش نخست شامل سهم و نقش مهرنوش در تاریخ نگاری جنبش جنگل است. در این بخش کوشش شده تا ضمن بررسی چگونگی پیدایش تاریخ نگاری جنبش جنگل، چرایی سهم و نقش اندک مهرنوش در تاریخ نگاری پیش گفته مورد بررسی و نقد قرار گیرد. از این رو ابتدا به نقد درونی راوی و سپس به نقد درونی روایت مهرنوش پرداخته شده تا ضمن آشکارشدن هدف غایی از نقل روایت مهرنوش، گفتمان اصلی موجود اما مستور در متن روایتش انکشاف یابد. بخش دوم که بر مجلدات پنج گانه تاریخ مهرنوش اشتمال دارد، به توضیحات انتقادی و ویرایش متن اختصاص یافته است. در بخش انتقادی متن یا ویرایش علمی آن، افزون بر توضیح درباره اماکن و ضبط صحیح آن، سعی شده تا اسامی نادرست اشخاص با استفاده از روش تطبیقی با سایر منابع تصحیح شده، سپس مستندات تاریخی مهرنوش از روایات داستانی اش تفکیک شود. تاریخ تبریز و آذربایجان (از ایام کهن تا سقوط قاجاریه)، نويسنده: محمد عزیزی ناشر: پژواک البرز نخستین تحول چشمگیر در تبریز و پیرامون آن، با ورود عنصار ترک سلجوقی در قرن چهارم و پنجم شکل گرفت و از این مسیر بود که ترکان مسلمان، دین اسلام را تا قلب اروپا گسترش دادند و بدینسان پایه های تشکیل امپراتوری عثمانی در ادوار بعدی نهاده شد. تبریز در مقاطعی از تاریخ، مانند دوره حکومت ایلخانان به اوج شکوه و رونق خود رسیده بود به طوری که برخی از صحب نظران با توجه به دوره قرون وسطی و سلطه تاریکی بر جهان غرب در قرن سیزدهم میلادی از این شهر به عنوان قلب فرهنگ و تمدن دنیای آن روز یاد کرده اند. مطالب این کتاب با توجه به نقش محوری و انکارناپذیر شهر تبریز در تحولات تاریخی آذربایجان، در شعبه بنیاد ایران شناسی مطالعه و گردآوری شده و مشتمل بر رویدادها، حوادث تاریخی و شرحی بر پیدایش و تکوین حکومت ها و شخصیت های تاثیرگذار در تحولات منطقه، از دوران باستان تا اواخر دوره قاجار است که از 211 منبع و ماخذ معتبر و کمیاب گردآوری شده است. تاریخ اروپای مدرن نويسنده: تی. سی. دبلیو بلنینگ، مترجم: ابراهیم عامل محرابی، ناشر: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی این کتاب در یازده فصل به قلم یازده نویسنده و مورخ برجسته به رشته تحریر درآمده است، شرحی خواندنی و معتبر از تاریخ پرتلاطم اروپا از انقلاب فرانسه در اواخر سده هجدهم تا زمان معاصر فراهم می آورد. در هریک از فصل های کتاب، بعدی از ابعاد سیاسی، اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و نظامی اروپای مدرن از دیدگاه تغییرات و پیوستگی و نیز از منظر انقلابی گری و ثبات به تصویر کشیده شده است. سوژه گرایی انقلاب رمانتیک به عنوان بخشی از یک فرایند بزرگ تر که شامل فروپاشی کلی بدیهیات مسلم اروپای لیبرال می شد، در اواخر قرن، جانی دوباره یافت و تاریخ سیاسی تاسف بار اروپا در فاصله میان دو جنگ با طالع اقتصادی اش که به همان اندازه آشفته بود، ارتباطی تنگاتنگ داشت. اروپاییان مدرن نه تنها قاره خود بلکه جهان را دگرگون ساختند، پای پیروزمندی در میان نیست بلکه عکس آن صادق است. ایشان آنچه نمی توانستند مستقیما زیر سلطه خود درآورند، به شیوه های اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی به بند می کشیدند چیزی که گاه به عنوان آمریکایی شدن جهان توصیف می شود، به دست اروپاییانی محقق شد که آمریکای شمالی را به تسخیر خویش درآورده و اکثر بومیان آن را از بین برده بودند. ریشه اروپایی فرهنگی که بعد با موفقیتی خیره کننده در قرن بیستم از آمریکا به خارج صادر شد. تاریخ آریستاکس (سده ی یازدهم میلادی)، نويسنده: آریستاکس لاستی ورتسی، مترجم: گارون سارکسیان، ناشر: نائیری آریستاکس لاستیورتسی تاریخ نگار و روحانی برجسته ارمنی سده یازدهم میلادی است. این سده برای تاریخ ایران، ارمنستان و خاور میانه اهمیتی ویژه دارد. زیرا رویدادهای این سده چهره قومی و سیاسی منطقه را به سود ترکان مهاجر دگرگون کرد. این کتاب به شماری از این رویدادهای مهم می پردازد. لاستیورتسی تنها مورخ ارمنی است که بسیاری از رویدادها را به چشم خود دیده است. اهمیت آریستاکس در همین موضوع است. تاریخ آریستاکس دارای چاپ ها و ترجمه های گوناگون است. متن اصلی ارمنی آن نخستین بار در سال 1844 در ونیز به چاپ رسید. این متن دوبار پس از آن در سال های 1911 در ونیز و 1912 در تفلیس بازچاپ شد. متن انتقادی و اصلاح شده این اثر به کوشش کارن یوزباشیان با مقایسه و برابری 10 نسخه قدیمی در سال 1963 در ایروان به چاپ رسید. این کتاب دوبار به زبان ارمنی نوین ترجمه شده است، یک بار در سال 1893 به دست کشیش میناس طرپتروسیان که در شهر آلکساندرپل ارمنستان چاپ شد و باری دیگر در سال 1971 به دست وارگن گئورگیان در شهر ایروان به چاپ رسید. تاریخ آریستاکس تاکنون به زبان های فرانسه، روسی، انگلیسی و گرجی ترجمه شده است. برگ هایی از تاریخ مناسبات روسیه و ایران (پایان سده ی نوزدهم و آغاز سده ی بیستم: روایتی از تاریخ نگاری شوروی)، نويسنده: بهرام الدین منانف، مترجملن: تورج اتابکی، نجم کاویانی، خلیل وداد، ويراستار:حسن مرتضوی، ناشر: چشمه پیوستگی استعماری آسیای میانه در نیمه دوم قرن نوزدهم به امپراتوری روسیه، به معنای پایان طمع سیری ناپذیر این امپراتوری برای گسترش سلطه سیاسی و اقتصادی اش بر سرزمین های دیگر نبود. سرمایه داری روی به گسترش تزاری، با بهره بری بی حد و مرز از منابع طبیعی غنی آسیای میانه، به شمال ایران و افغانستان روی نهاد تا این سرزمین ها را به سپهر نفوذ اقتصادی و سیاسی خود بکشاند. در پی اشغال قازان در سال 1552 م بیش از 200 سالی به درازا کشید تا امپراتوری تزاری بتواند به گسترش سرزمینی اش در شرق و غرب دریای خزر برسد. جنگ های ایران و روسیه در نیمه اول قرن نوزدهم میلادی که به امضای دو قرارداد گلستان و ترکمنچای انجامید، غرب دریای خزر را یکسره از دست ایران به در آورد. شرق دریای خزر با سه خانات خوقند و خیوه و بخارا، اما همچنان از سلطه امپراتوری تزاری بیرون بود تا نیمه دوم قرن نوزدهم رسید. پیوست استعماری آسیای میانه به امپراتوری روسیه اما پایان طمع سیری ناپذیر این امپراتوری برای گسترش سلطه سیاسی و اقتصادی اش بر سرزمین های دیگر نبود. در جنوب آسیای میانه، اینک این شمال ایران و افغانستان بود که قرار بود به قلمرو منفعت اقتصادی و سیاسی امپراتوری روسیه بپیوندد. بهرام الدین صلاح الدینویچ منانف در پژوهشی که اینک ترجمه اش ارائه می شود، کارنامه ای از تلاش آرام اما پیوسته امپراتوری تزاری برای نفوذ اقتصادی و سیاسی در جنوب مرزهای استعماری اش را به دست می دهد. آموزش و پرورش اقلیت های دینی از مشروطه تا پایان حکومت پهلوی اول نوشته: آمنه شاهمرادی، ناشر: مورخان تاریخ ایران همواره شاهد حضور گروه های مختلف در کنار اکثریت مسلمان بوده است. برجسته ترین آنها زرتشتی ها، ارمنیان و یهودی ها بودند. این گروه ها در جامعه اسلامی که همواره دین یکی از عناصر مهم سیاست و اجتماع بوده است، در اقلیت بودند. همچنین در تاریخ ایران اسلامی، تحولات زیادی را پشت سر گذاشته اند. با برقراری نظام مشروطه، تمام افراد جامعه ـ صرف نظر از مذهب ـ در برابر قانون اساسی برابر شمرده شدند. این آغازی برای تحول زندگی اقلیت ها در ایران بود. با وجود اینکه اقلیت های ایرانی جمعیت کمی داشتند، اما به عنوان شهروندان ایرانی در نظر گرفته می شدند و نقش مهمی را در تحولات فرهنگی و آموزشی ایفا کردند. در این دوره، آموزش سنتی پاسخگوی جامعه نبود؛ بنابراین بسیاری از گروه های دینی و ملی به فراگیری آموزش نوین توجه نمودند. برهه زمانی مشروطه تا پایان حکومت پهلوی اول، از این رو برای این موضوع انتخاب شده که دوره حساسی در تاریخ ایران محسوب می شود. در این دوران، ایران به تدریح از سنت فاصله گرفت و به مدرنیته نزدیک شد. اندیشه و سیاست در ایران قاجار (دو جلدی) نوشته: غلامحسین زرگری نژاد، ناشر: نگارستان اندیشه کوشش عمده غلامحسین زرگری نژاد در اندیشه و سیاست در ایران قاجار بر آن بوده است تا در پرتو مراجعه به دست اول ترین مدارک و آثار خطی و چاپ سنگی، بخشی از تاریخ اندیشه سیاسی عصر قاجار و تحولات آن معرفی شود. این دفتر شامل آراء و اندیشه های سیاسی در دوره قاجار از روزگار عباس میرزا تا عصر مشروطه است. جلد نخست کتاب پس از مقدمه درآمدی بر برخی موانع توسعه سیاسی و اجتماعی در تاریخ ایران آمده است. سپس بخش اول با نام دولتمردان اصلاح طلب در چهار فصل به عباس میرزا و تلاش برای بنای نظام جدید، میرزا بزرگ بانی خیالات ترقی خواهی عباس میرزا، امیرکبیر و تجدید خیالات مکتب ترقی خواه تبریز و تحولات ساخت قدرت، اعمال حاکمیت و تکوین نهادهای سیاسی و حکومت جدید پرداخته شده است. بخش دوم کتاب نیز با نام اندرزنامه نویسان دوره قاجار در 12 فصل روضه الانوار عباسی، اندرزها و اندیشه های سیاسی سیدجعفر کشفی دارابی، اندیشه ها، عقاید و اندرزهای سیاسی رستم الحکماء، اندیشه ها و اندرزهای سیاسی در خصایل الملوک شهرخواستی، اندیشه ها و اندرزهای سیاسی حاج نصرالله دماوندی، ساوجی تأکید بر سلطنت دینی و عدالت برای حصول به اعتدال تمدنی، حکیم ذوفنون و نکوهش از وزارت منفرده خان نوری، اندیشه ها و اندرزهای سیاسی در احکام المدن کرمانشاهی، میرزا محمد نائینی و اندیشه وجوب مشروعیت سلطنت ناصری، رساله در منافع وجود سلطان و مقصود از آزادی و حریت، ذوالریاستین، اعتقاد به وجوب و ضرورت دعای شاهنشاه و موسوی و تفسیر اجازه داری از جمهوریت آمده است. بخش سوم کتاب نیز با عنوان اندیشه های سیاسی علمای دوره قاجار در 10 فصل به اندیشه ها و آراء میرزای قمی در فقه سیاسی او، اندیشه ها و آراء سیاسی کاشف الغطاء، اندیشه ها و عقاید سیاسی ملااحمد نراقی، شفتی منازعه با محمدشاه و هوشیاری در مقابل تهدیدات خارجی، صاحب جواهر، تأکید بر ولایت قضا، شیخ مرتضی انصاری وارستگی در زندگی و تنزه طلبی در سیاست، اندیشه ها و آراء سیاسی میرزای شیرازی، سیدجمال الدین اسدآبادی تلاش برای اقتدار مسلمانان با وحدت اسلامی، اندیشه های سیاسی شیخ الرئیس و نظام العلماء تبریزی در دلهره هرج و مرج و تذبذب میان حقوق سلطنت و فلسفه سیاسی شریعت پرداخته شده است. آذربایجان در موج خیز تاریخ (نگاهی به مباحث ملیون ایران و جراید باکو در تغییر نام اران به آذربایجان 1298-1296 شمسی، مقدمه: کاوه بیات، ناشر: شیرازه کتاب ما یکی از تحولات مهم و جالب این دوره رشد و توسعه سریع گرایی و تحت الشعاع قرار گرفتن آذریسم بود. از نظر ایلچی بیگ رهبر جبهه خلق، که در فاصله تابستان 1371 تا پاییز 1372 حکومت باکو را در دست داشت، ترکیسم می بایست در کنار اسلامیسم و مدرنیته سه رکن عمده جهان بینی جمهوری آذربایجان را تشکیل دهد و اقداماتی چون ترکی خواندن زبان رایج به جای آذر که در زمان او به تصویب رسید، گامی بود در این جهت. یکی از نخستین نتایج این دگرگونی بروز موج وسیعی از تنش های قومی و ملی بود. موضوع اين کتاب، بررسي علل تغيير نام مناطق جنوبی قفقاز به جمهوری آذربايجان است. کتاب حاضر، تلاشی است در راستای تبيين و بررسی علت تغيير نام مناطق جنوبی قفقاز که از ديرباز به آلبانيای قفقاز، ارّان و بعدها خان نشين های گنجه و باکو و شيروان شهرت به جمهوری آذربايجان داشته اند. نگارنده، همچنين به تشريح واکنش ميليون ايراني در قبال اين رخداد پرداخته و برخی اهداف سياسی نهفته در اين امر را برشمرده است. ازجمله عناوين مباحث مندرج در کتاب، مي توان به اين موارد اشاره کرد: مختاريت آذربايجان يا ماليخوليای کميته مساوات قفقاز؛ حق شکنی کميته مساوات قفقاز؛ جريان سياسی بين مسلمانان؛ آذربايجان و ايران؛ قضاوت تاريخی ايران آذربايجان؛ و پان نورانيزم، آذربايجان قفقاز، يا راه ترکستان. اقلیت و اکثریت (تاریخ شفاهی، زندگی و آثار فرهنگ مهر)گردآورنده: محمدحسین منظورالاجداد، به اهتمام: حسین دهباشی، مترجم: علیرضا شکوهی، ناشر: سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران کتاب اقلیت و اکثریت پنجمین عنوان از مجموعه تاریخ شفاهی است که به حیات روزمره، اندیشه ای و اجتماعی دکتر فرهنگ مهر (1302 ـ 1396) استاد بازنشسته روابط بین الملل دانشگاه بوستون، معاون اقتصادی در زمان نخست وزیری امیرعباس هویدا، از افراد مؤثر در وزارت نفت و وزارت دارائی، رئیس دانشگاه شیراز (پهلوی سابق) و رئیس انجمن زرتشتیان ایران اختصاص دارد. اين كتاب مشتمل بر خاطرات دكتر فرهنگ مهر، استاد بازنشسته روابط بين الملل دانشگاه بوستون، معاون اسبق نخست وزيري و رئيس دانشگاه پهلوي سابق است كه در قالب مصاحبه ارائه شده است. در اين خاطرات به مباحثي چون وضعيت زرتشتيان در ايران، تفاوت هاي سلطنت محمدرضا شاه و رضا شاه، همكاري برخي از وزراي ايران با دولت امريكا، تشكيل حزب رستاخيز، فساد دستگاه شاهنشاهي، شرايط فروپاشي نظام شاهنشاهي و وقوع انقلاب اسلامی و... پرداخته شده است. این کتاب روایت دست اولی از وضعیت زرتشتیان در ایران، تفاوت سلطنت محمدرضا و پدرش، تصمیمات خلق الساعه شاه و طرح های فرمایشی و خارج از برنامه او به دولت، فساد دستگاه شاهنشاهی در سطوح بالا، وضعیت آموزش عالی کشور و دانشگاه پهلوی و... ارائه می دهد و در کل به تجزیه و تحلیل شرایطی که به فروپاشی نظام شاهنشاهی و وقوع انقلاب اسلامی انجامید می پردازد. فرهنگ مهر یکی از شناخته شده ترین زرتشتیان ایران است که سوابقی همچون نمایندگی ایران در سازمان اوپک، معاون نخست وزیر، رئیس دانشگاه شیراز و البته ریاست انجمن زرتشتیان تهران را بر عهده داشت. او که در سن ۹۴ سالگی و بر اثر بیماری در کالیفرنیا آمریکا درگذشت، فرزند مهربان مهر و متولد ۱۳۰۲ بود. برادرش بوذرجمهر مهر آخرین نماینده زرتشتیان در مجلس شورای ملی بود و پدرش مهربان مهر نیز دستیار ارباب کیخسرو شاهرخ بوده است.