خبرگزاری کتاب ايران (IBNA) 23 اسفند 1397 ساعت 11:20 http://www.ibna.ir/fa/doc/book/273052/روشنای-خورشید-بنوش-فرا-بخوان -------------------------------------------------- مروری بر «بخوان؛ یادنامه عطا طاهری بویراحمدی» عنوان : روشنای خورشید را بنوش و فرا بخوان؛ بخوان عطا طاهری یک‌تنه کار چندین پژوهشگر مردم‌شناس و جامعه‌شناس را انجام داده است -------------------------------------------------- ناصر زرافشان معتقد است: «میراث پرارزش عطا طاهری تصویر دوره گذاری است که طی آن ساختار عشایری به تدریج از هم می‌پاشد و تا آنجا که من اطلاع دارم هیچ کس دیگری این دوره را ثبت و ضبط نکرده است.» متن : به گزارش خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا)،یادنامه عطا طاهری بویراحمدی با نام بخوان به کوشش امراله نصراللهی و مهدی فاموری از سوی انتشارات خانه کتاب، در اسفند ماه 1397 همزمان با برگزاری یادمان آن پیر فرهیخته سرزمین کهگیلویه و بویراحمد منتشر شده است. کتاب بخوان مشتمل بر سه بخش مقالات، یادداشت ها و دلنوشته ها و اشعار عطا طاهری است. در بخش مقالات، ابتدا کشواد سیاهپور در مقاله ای با نام نگاهی مختصر به حیات سیاسی، اجتماعی و فرهنگی عطا طاهری بویراحمدی، فرازهایی از زندگی او تا زمان پیروزی انقلاب اسلامی را بررسی کرده است. در این مقاله که برآمده از گفتگوهای متعدد نویسنده با طاهری است، با اطلاعات جالبی مواجه می شویم. به عنوان نمونه در زمینه تاریخ تولد طاهری می خوانیم: با وجودی که مرحوم کی عطا طاهری در کتاب کوچ، کوچ تاریخ تولد خود را خرداد ماه 1307 خورشیدی ذکر کرده، ولی با مصاحبه های متعدد این جانب با ایشان، معلوم شد که تاریخ تولد وی 22 محرم الحرام 1346 (مصادف با 30 تیر 1306) است. زیرا بنا به تصریح وی، پدرش کی مَکی در حاشیه قرآنی خانوادگی و به دست خط خودش زمان دقیق تولد پسرش را 22 محرم الحرام 1346 ضبط کرده است. (14) این سرگذشت نامه کوتاه که به صورت کورنولوژیک تهیه شده است، امکان آشنایی مخاطب با فرازهایی از زیست عشایری در دورانی که حکومت رضا شاه سیاست یکجانشینی اجباری عشایر را دنبال می کرد را فراهم می سازد و از آنجا که منبع بسیاری از اطلاعاتی که عرضه می دارد کتاب کوچ کوچ است، به واقع تلخیصی از بخش های مرتبط با زندگی نامه کی عطا در آن کتاب نیز محسوب می شود. از دیگر مقالات کتاب بخوان، مقااله کوچ، کوچ تجربه نیم قرن زندگی در کهگیلویه و بویراحمد نوشته جواد صفی نژاد پژوهشگر با سابقه جغرافیا و علوم اجتماعی و برنده کتاب سال جمهوری اسلامی ایران در سال 1397 است که به مرور کتاب کوچ، کوچ با تمرکز بر دستاوردهای آن کتاب در حوزه عشایرپژوهی می پردازد. به گفته صفی نژاد: در کتاب کوچ، کوچ آقای طاهری ضمن بیان خاطرات زندگی خود، زندگی اطرافیان، خویشان و خانوارهای عشایری را نیز مشخص می دارد و پس از ده ها سال زیستن در درون این جامعه... تعریفی از نظام ساختی عشایری به دست می دهد که با واقعیت های عینی و نوشته های میدانی دیگران انطباق داشته و مسائل تازه ای را نیز ارائه می دهد. در مجموع نویسنده دو تعریف از عشایر بویراحمد ارائه می دهد که کم و بیش بر عشایر دیگر هم صدق می نماید: الف. تعریفی از دورنمای ساخت عشایری و جایگاه رده های مختلف از خانواده تا ایل. ب. تعریفی از جایگاه سکنه در مرزبندی رده های قدرت. (33) صفی نژاد در این مقاله بسیار جاندار و مهم، بر مبنای صورت بندی اطلاعات کتاب کوچ، کوچ تصویری از ساخت سنتی ایل در ایران از دیدگاه طاهری ارائه می دهد. عزت الله سام آرام، دیگر استاد حوزه مطالعات اجتماعی نیز در مقاله ای دیگر به نقد کتاب کوچ، کوچ پرداخته است و این کتاب را مجموعه ای از تاریخ، جغرافیا، فرهنگ و مردم شناسی ایلات بویراحمد، کهگیلویه و ممسنی می نامد که بر ارزش های ایلی، هنجارهای طایفه ای و رفتارهای مردم ایل تاکید دارد. (51) به گفته سام آرام کتاب کوچ، کوچ بر خلاف سایر کتب خاطرات نویسی در عشایر جنوب که عمدتاً به تصویف رفتار ظاهری خان، ارتباطات خان با حکومت مرکزی، مراسم شکار خوانین و کاخ های محل زندگی خوانین پرداخته اند، اقدام به توصیف جنبه های پنهان زندگی ایلی، حوادث و رفتار واقعی مردم ایل کرده است. او همچنین کتاب را نمودی از هنر نویسندگی عطا طاهری می داند و جلوه هایی از این هنر را در مقاله خود مکتوب کرده است. ناصر زرافشان وکیل شناخته شده دادگستری و کاوه بیات پژوهشگر شناخته شده حوزه تاریخ معاصر از دیگر کسانی هستند که در این یادنامه به کتاب کوچ کوچ پرداخته اند. زرافشان معتقد است: میراث پرارزش عطا طاهری تصویر دوره گذاری است که طی آن ساختار عشایری به تدریج از هم می پاشد و تا آنجا که من اطلاع دارم هیچ کس دیگری این دوره را ثبت و ضبط نکرده است. اهمیت و ارزش کوچ کوچ در این موضوع نهفته است. (63) همچنین به گفته کاوه بیات: در کتاب کوچ کوچ، در کنار خاطرات پراکنده، هم داستان هایی کوچک از سرگذشت مردمان ایل جای گرفته اند و هم سلسله یادداشت هایی در توصیف مردم شناسی ایل و جامعه شناسی سیاسی آن. اگر چه گرد هم نشاندن چنین مجموعه ناهمگونی کار دشواری است و در جای هایی، از لحاظ موضوعی، از روانی و سلاست کار کاسته است، ولی در مجموع تصمیم بر ثبت و ضبط آنها بر واگذاشتنشان به فرصتی دیگر، تصمیمی درست بوده است. (71) از دیگر آثار منتشر شده مرحوم کی عطا طاهری، کتابی به نام ممیرو است که 47 قصه، داستان، شعر، مقاله، سخنرانی، نامه، خاطره و... را شامل می شود. افضل مقیمی در مقاله ای با نام ممیرو کتابی برای همه به بررسی این کتاب پرداخته است. مقیمی درباره ممیرو چنین ارزیابی ای ارائه می دهد: جهانی که در این کتاب ارائه می شود گستره ای از هنر و اندیشه است و این حقیقتی است که خواننده می تواند با ورود به ذهن و زبان نویسنده آن را دریابد و با تحسین در آن درنگ کند. (73) بن مایه هایی که مقیمی از کتاب ممیرو احصا کرده است عبارتند از: فقر، خرد، آزادی و داد، انسان دوستی، خداترسی و ایمان و اعتقاد، مبارزه با تزویر و دروغ، مبارزه با خرافات و باورهای خرافی، مبارزه با رشوه خواری و سوءاستفاده از احساسات مردم و... مقیمی در این مقاله از دو منظر صوری یا هنری و نیز محتوایی یا اندیشگانی به بررسی ممیرو پرداخته است. امراله نصراللهی هم در مطلبی که آگاهی، بن مایه ای غالب در قصه های کتاب ممیرو نام گرفته است به این کتاب پرداخته است. وی مطلب خود را با خاطره ای از دکتر شفیعی کدکنی و ذکری که آن استاد از علاقه دکتر ایرج افشار به آثار عطا طاهری داشته است آغاز می کند و می گوید: ایرج افشار به درستی می دانست که عطا طاهری یک تنه کار چندین پژوهشگر مردم شناس و جامعه شناس را انجام داده و خود از رسالتی که بر گردن خویش نهاده سربلند بیرون آمده است. (135) امراللهی به ساختار قصه نویسی طاهری پرداخته است و مروری بر آثار داستانی این نویسنده انجام داده است. دیگر مقالاتی که در بخش اول کتاب گردآمده اند از نویسندگانی چون جلیل نظری، مهدی فاموری، مهدی غفاری، خشایار کرمی، منوچهر سیف السادات، حسن بهرامی، محمدرضا شریعتی راد و روح الله عسکری هستند. در بخش دوم کتاب نیز یادداشت هایی در رسای کی عطا طاهری به قلم نویسندگانی چون هجیر تشکری، امراله نصراللهی، یعقوب غفاری، علی مندنی پور، حسن حسینی موردراز، بهمن ایزدی، سید علی سینا رخشنده مند، صدراله فرخیانی، مصطفی نامداری منفرد و فرزندگان و نوادگان آن مرحوم، سیمین طاهری، همایون طاهری، مهرداد طاهری و سپهر طاهری منتشر شده است. بخش دیگر کتاب به دل نوشته ها و اشعار عطا طاهری اختصاص دارد و در انتهای آن نیز عکس هایی از مرحوم طاهری ثبت شده است. بخشی از یکی از آخرین سروده های عطا طاهری در بستر بیمارستانی در شیراز چنین است: خیز ای خفته، تاریکی خواب را آرامش جان مدان، مدان! خیز، شادان و روشنای خورشید را بنوش و فرا بخوان، بخوان