خبرگزاری کتاب ايران (IBNA) 29 فروردين 1398 ساعت 0:37 http://www.ibna.ir/fa/doc/tolidi/274203/نخستین-سرشماری-علمی-قم-دوره-ناصرالدین-شاه-رونمایی -------------------------------------------------- با حضور استاندار و مسئولان استانی در قم؛ عنوان : نخستین سرشماری علمی قم در دوره ناصرالدین شاه رونمایی شد -------------------------------------------------- مراسم رونمایی از نخستین سرشماری علمی و دقیق شهر قم (دوره ناصرالدین شاه)، با حضور استاندار و جمعی دیگر از مدیران استانی و نیز قم‌پژوهان و مصححان کتاب، برگزار شد. متن : به گزارش خبرنگار خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) در قم، مراسم رونمایی از کتاب نخستین سرشماری علمی و دقیق شهر قم (دوره ناصرالدین شاه) با حضور بهرام سرمست استاندار قم، محمود نوربخش رئیس سازمان مدیریت و برنامه ریزی استان، مرتضی حیدری فرماندار قم، سیدموسی حسینی کاشانی مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی قم، حجت الاسلام والمسلمین عطاءالله جباری رئیس نهاد کتابخانه های عمومی قم و جمعی از قم پژوهان و مصححان کتاب شامگاه سه شنبه (27 فروردین ماه) در موسسه طلوع مهر در قم برگزار شد. بهرام سرمست در این مراسم اهمیت پرداختن به تاریخ و به ویژه تاریخ سرزمینمان را مورد تاکید قرار داد و گفت: با وجود اینکه سرزمین ما ایران، دارای تاریخی غنی است اما توجه چندانی به آن توجه نمی شود، در صورتی که با مطالعه تاریخ و جغرافیای سرزمینمان می توانیم جامعه مطلوبی بسازیم، اگرچه ماندن و اسیر شدن در گذشته با ادبیات حسرت نگارانه درست نیست؛ و ما باید با هویت بخشی و ارزشگذاری درست گذشته، جامعه بهتری را برای نسل امروز و آینده سرزمینمان رقم بزنیم. استاندار قم، نبود مطالعه علمی و دقیق و بنیادی از گذشته تاریخی سرزمینمان را مورد انتقاد قرار داد و افزود: خوشبختانه در کتاب اعداد نفوس اهالی دارالایمان قم یک مطالعه دقیق و اساسی از تاریخ ایران صورت گرفته است و از جایگاه علمی بالایی برخوردار است. وی با بیان اینکه پرداختن به جغرافیا در کنار تاریخ می تواند راهگشای مسائل و مشکلات پیش روی جامعه امروزی باشد، تصریح کرد: کشور ما در دوره های مختلف تاریخی، مورد حمله و تاخت و تاز دشمنان قرار گرفته است و نوعی گسست و پارگی در جغرافیای این سرزمین ایجاد شده است، بدین جهت توجه به جغرافیای سرزمینمان در مطالعه تاریخ باعث ایجاد تعلق می شود. یادآوری می شود در این کتاب علمی ترین و دقیق ترین سرشماری قم نخست بار در سال 1284-1285 ق. در دوران ناصرالدین شاه صورت گرفته است. این سرشماری در قالب رساله ای با عنوان کتابچه اَعداد نفوس اهالی دارالایمان قم جزو رسائلی است که در دوره ناصری به منظور تدوین مرآت البلدان (دانشنامه کشوری به دستور و با مراقبت اعتمادالسلطنه) فراهم آمده و نسخه آن در مجموعه ای است که در کاخ گلستان نگهداری می شود. این کتابچه به صورت عکسی در سال 1364 در کتاب قم نامه (مجموعه مقالات و متون درباره قم) به کوشش مدرسی طباطبایی چاپ شده بود. تصویر این نسخه خطی چاپ شده بسیار کدر و ناخوانا است. مدرسی مرقوم کرده است که این اثر نوشته محمدتقی بیگ ارباب است. به این دلیل که او در رساله حاضر ذیل سخن از قنات ناصری، از خود به همان گونه که در تاریخ دارالایمان قم دیده می شود یاد نموده است. (ص ۶)، اما با رجوع به این موضوع، چنین چیزی دیده نمی شود. با وجود این، نظر ایشان او است و با اینکه در آن روزگار شهر قم دو تاریخ نگار نامدار داشته است (فیض و افضل الملک)، شخص معتمد دیگری که بتواند چنین کار دقیقی را با حوصله به سرانجام برساند، وجود نداشته است. ارباب با رجوع به تک تک خانه ها در شهر و با ذکر نام صاحب خانه، تعداد ذکور و اناث (مرد و زن) خانه ها را و اینکه در کدام محله قرار دارند، به دست داده است. همچنین او با مراجعه حضوری و دانه به دانه اماکن، تعداد خانات و کاروان سراها و بازارها و حمام ها و گذرها و دکاکین با ذکر شغل و باغات و طواحین (آسیاها) با ذکر نام و صاحبان آنها و قنات ها و طوایف شهر و تعداد آنها و قراء (روستاها) را با توضیح مختصری درباره آنها و با دقتی بی نظیر آورده است. بدین ترتیب یکی از علمی ترین و دقیق ترین سرشماری های قم در دوره ناصری در دست است. این رساله از حیث نام شناسی و لقب شناسی آن دوران، شغل شناسی، جمعیت شناسی، جغرافیای تاریخی، تاریخ اقتصادی و تاریخ کشاورزی درخور توجه و اهمیت بسیار است و آگاهی های ارزشمندی از آن روزگار به دست می دهد و محلی است برای تحقیق پژوهشگران. بر اساس همین گزارش، حسین احمدی رهبریان به عنوان رساله دانشگاهی با نظارت استاد محسن روستایی این کتابچه را تصحیح کرده اند. این اثر هم اکنون به کوشش بنیاد قم پژوهی و همکاری سازمان مدیریت و برنامه ریزی استان و کتابخانه آیت الله مرعشی نجفی منتشر شده است و طی مراسمی در این نشست رونمایی شد.