خبرگزاری کتاب ايران (IBNA) 2 بهمن 1397 ساعت 11:32 http://www.ibna.ir/fa/doc/report/270961/فاضلی-چهارچوب-مفهومی-طرح-پیمایش-ارزش-ها-نگرش-های-ایرانیان-قبای-گشادی-سراج-زاده-این-طرح-ها-نظریه-محور-نیستند -------------------------------------------------- نشست نقد و بررسی پیمایش ارزش‌ها و نگرش‌های ایرانیان برگزار شد عنوان : فاضلی: چهارچوب مفهومی طرح پیمایش ارزش‌ها و نگرش‌های ایرانیان قبای گشادی برای آن است/ سراج زاده: این طرح‌ها نظریه محور نیستند آزاد ارمکی: اراده سازمانی نباید بر ساحت علمی سیره داشته باشد -------------------------------------------------- محمد فاضلی گفت: چهارچوب مفهومی طرح پیمایش ارزش‌ها و نگرش‌های ایرانیان قبای گشادی برای آن است چون سوال این است که آیا نظریه جامعه می‌تواند مبنای ارزش‌ها و سنجش‌هایی شود كه تنها موجودیت كوچكی از جامعه است و آیا نتایج آن می‌تواند برای داوری درباره سیطره سیاست بر اقتصاد و فرهنگ كافی باشد؟ متن : ​به گزارش خبرگزاری كتاب ایران (ایبنا) نشست نقد و بررسی پیمایش ارزش ها و نگرش های ایرانیان (چارچوب مفهومی) که تاکنون کتاب هایی مبتنی بر آن نیز به چاپ رسیده، با حضور تقی آزاد ارمکی، سید حسین سراج زاده و محمد فاضلی در پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات برگزار شد. علیرضا کرمانی مدیر دفتر طرحهای ملی پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات در ابتدای این نشست گزارشی از این پژوهش ارائه كرد و گفت: تاكنون سه موج از این گزارش انجام شده و موج سوم در سال ٩٤ بعد از ١٢ سال وقفه انجام شده است. قرار است در سال ٩٨ موج چهارم نیز انجام شود. البته تغییر ساختار این گزارش مد نظر نیست ولی به دنبال این هستیم كه گام بعدی را با مشكلات كمتری ادامه دهیم. برای موج چهارم گزارش ارزش ها و نگرشها، سه بعد محتوایی، روش و كاربرد نظریه ها مورد توجه قرار می گیرد. تقی آزاد ارمكی نیز در این نشست با بیان اینکه این پروژه با هر خطایی باید استمرار یابد عنوان کرد: در جهان هم با كمترین تغییرات ممكن این گونه طرح ها ادامه می یابد تا اینكه روند تغییرات را پی بگیرند اما می شود از نقد این كار آثار جدید تولید كرد. وی با بیان اینكه یك اراده سازمانی برای این كار بوده تا علمی افزود: وقتی اراده علمی عنصر تابعی باشد مداخلات سیاسی به وجود می آید و به همین دلیل می بینیم که اراده سیاسی موجب شد تا سال ها این طرح متوقف شود. پس اراده سازمانی ساحت علمی را تابعی كرده و باعث شده این طرح در آكادمی و در نظام سیاست گذاری هم نیاید و از این جهت نشان می دهد مشكلی دارد. این استاد دانشگاه تاكید كرد: این كار به عنوان كار سازمانی باقی مانده و ما باید جایگاه تاریخی آن را مشخص می كردیم. پس از آن می توانست كارهای بیشتری تولید شود و دید كه ترندهای جامعه ایران چیست؟ اما این اتفاق نیافتاده چون منطق این كار بوروكراتیك است. به گفته آزاد ارمكی، مفهوم دولت در این كتاب ها برجسته شده است و از پیمایش ارزش ها و نگرش های ایرانیان به عدم رضایت، افت اعتماد اجتماعی و اختلالات نظام اجتماعی می رسیم. بنابراین گفتمان استبداد ایرانی در نتایج این پژوهش بازتولید می شود و مجموعه ای از اطلاعات برای فربه شدن نظام سلطه گر ایرانی به ما می دهد. در این اثر به دلیل برجسته شدن دولت، جسم نحیف نظام اجتماعی در ایران و نظام سلطه گری كه در بدترین شرایط هنوز باقی می ماند را مشاهده می کنیم. وی با بیان اینكه این طرح با مجموعه كارهای ایسپا تفاوتی نمی كند و تفاوتش با سنجش افکار عمومی مورد سوال است یادآور شد: اگر پیمایش ارزش ها و نگرش های ایرانیان پژوهش است باید فهم تاریخی از جامعه ایران باشد و وامدار پژوهش های قبلی باشد چون در غیر این صورت، این كار می تواند در دام یك سنجش افكار بزرگ بیافتد. پس تفاوت آن باید مشخص شود. در پژوهش هایی كه در ادامه این كار هم انجام شده این تفاوت با سنجش افكار معلوم نیست. آزاد ارمكی در پایان گفت: دادن تصویر از فرهنگ در ایران گرفتاری دارد چون فرهنگ را بیش از حد آنچه كه در جامعه ایران مهم است مهم كردیم. در جامعه ایرانی ما تصویر پارسونزی از فرهنگ نداریم كه از آن فرهنگ را دربیاید. فاضلی نیز در ادامه این نشست نكاتی را درباره این طرح مطرح كرد و گفت: در دو مقطع با این طرح مواجه شدم یكی حدود ١٧ سال پیش و دیگری در زمان كنونی. آنچه كه مسعود چلبی در این پیمایش به عنوان مولف طرح كرده، نقشه مفهومی جامعه است. نقشه مفهومی جامعه این است كه تمام فرضیات نظریه پردازی مولف در آن است و از این جهت درگیر شدن با این كتاب كار دشواری است و از كم خوان ترین آثار در این حوزه است. وی ادامه داد: اگر این كتاب پیمایش ارزش ها و نگرش های ایرانیان را با کتاب صدایی كه شنیده نشد مقایسه كنید می بینید كه در آنجا مولفان مساله اشان را صریح گفتند و خواستند پیامدهای مدرنیزاسیون در ایران را ببینند. چلبی اما در این کتاب نظریه اجتماعی داشته كه ابعاد مختلف را در بر می گیرد اما وقتی به بخش داده می رسد تئوری جامعه ایران هم هست. چلبی از تئوری توسعه ای می گوید كه در آن زیر نظام ها باید با هم نفوذ متقابل داشته باشند. حال باید دید که شما اگر بخواهید این نظریه را تست كنید، پیمایش آن را ممكن می كند و می توانیم بفهمیم كه چگونه نظام هایی مانند اقتصاد و فرهنگ زیر سلطه سیاست قرار گرفته است؟ فاضلی در پاسخ گفت: شما با بله و خیر مردم نمی توانید بفهمید كه دولت رانت دارد یا خیر! من حرفم این است كه ما یك نظریه جامعه در این طرح داریم كه در جای خودش بسیار عالی است اما این را برای پژوهش این چنینی به كار گرفتیم كه ارزش ها و سنجش ها تنها یك گزاره كوچك آن هستند. شما یك دولت، چیستی، پیدایش و كاركرد آن را دارید و بعد ارزش ها و نگرش های مردم را در برابر دولت می خواهید بسنجید! اینجاست که چهارچوب مفهومی قبای گشادی برای این پژوهش است چون سوال این است که آیا نظریه جامعه می تواند مبنای ارزش ها و سنجش هایی شود كه تنها موجودیت كوچكی از جامعه است و آیا نتایج آن می تواند برای داوری درباره سیطره سیاست بر اقتصاد و فرهنگ كافی باشد؟ به گفته این مدرس دانشگاه، از سوی دیگر ارزش افزوده چهارچوب مفهومی چلبی برای این پژوهش چیست و ما اساسا چه سوالی را تست می كنیم؟ نتیجه این كار این بود كه همه شورای علمی این طرح برای طراحی پرسشنامه خودشان را ملزم به چهارچوب مفهومی نكردند و تنها به مساله پرداختند. فاضلی در پایان یادآور شد: پیمایش ها مولفه دولت مدرن هستند و دولت مدرن در مسیر جلو رفتنش درباره جامعه داده تولید کرده و اساسا این ایراد نیست که بگوییم این پیمایش ها از موضع قدرت هستند! فقط می شود گفت این پیمایش ها بی طرف تر تولید شوند. اساسا داده به گونه ای طراحی می شود که بتواند در نظریه های مختلف استفاده شود. از سوی دیگر روند پژوهی در این پیمایش ها بسیار مهم است و مهم این است که این پارامترها گاهی سوال هایشان ساده است اما هر سه سال یکبار پرسیده می شوند و شما می توانید تغییر آن را ببینید. بنابراین در این پژوهش ها روند مهم است. سراج زاده نیز در بخش دیگری از این نشست با بیان اینكه این پیمایش ها نمی توانند نظریه بنیان و وفادار به آن باشند عنوان كرد: اگر به كارهای مطرح دنیا رجوع كنیم می بینیم كه به طور مثال در پیمایش ملی در انگلستان اساسا چهارچوب مفهومی وجود ندارد. ما در پیمایش به دنبال چه هستیم؟ بر اساس مطالعه ای که می شود انجام داد باید گفت بر اساس زمینه اجتماعی و فرهنگی و پرسش هایی که باعث شده این پروژه در ایران شکل بگیرد باید عنوان کرد گویی مجموعه ای از پرسش های درباره جامعه و مردم است که تصویری ارائه می کند که نشان می دهد جامعه در دوره خاص چگونه، فکر و رفتار می کند. شما در پیمایش های کشورهای دیگر هم دقیقا چنین چیزی را می بینید. یعنی نیاز مشترکی در بین مدیران اجرایی و دانشگاهیان شکل گرفته که چه افکار و رفتارهایی در جامعه است. پس پژوهش های این چنینی در کشورها مساله محورند. پس استفاده از نظریه در پژوهش های این چنینی مشکل آور می شود. وی ادامه داد: در علوم اجتماعی نظریه واحدی وجود ندارد و هر کدام تعریفی از واقعیت اجتماعی برای ما دارند و هر کدام مفاهیمی تولید می کنند که متفاوت است و اینجا نظریه یه رویکرد ویژه به واقعیت اجتماعی می شود و به همین دلیل بسیاری از واقعیت های اجتماعی را به دلیل سیطره نظریه بر آن کنار می زند. سراج زاده یادآور شد: پس این گونه پیمایش ها نظریه به نظریه ندارند و نیاز به پرسش هایی دارند که اتفاقا می تواند بر آمده از نظریه هایی باشد که حساسیت هایی را برای پرسش از مردم ایجاد کند و در نهایت نتایج آن بتواند برای بحث و گفت وگو درباره جامعه ایران مورد استفاده قرار گیرد. این استاد دانشگاه در پایان سخنانش گفت: باید برای انجام این پژوهش ها با مساله شامل مسایل دانشگاهیان و مدیران و در مجموع اجماع نخبگانی به سراغ مفاهیم، مسایل و پرسش های مرتبط به این پژوهش ها برویم.