خبرگزاری کتاب ايران (IBNA) 19 آذر 1398 ساعت 16:40 http://www.ibna.ir/fa/report/284533/باید-اندیشیدن-مخاطب-رشد-دهیم -------------------------------------------------- معاون فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی مطرح کرد: عنوان : باید اندیشیدن را در مخاطب رشد دهیم -------------------------------------------------- محسن جوادی گفت: ما نمی‌توانیم تا آخر زندگی یک فرد به او کتاب معرفی کنیم، مخاطب باید به گونه‌ای پرورش یابد که تفکر و اندیشیدن در او رشد یابد و بداند که چه کتابی مناسب است و ارزش خواندن دارد. متن : به گزارش خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) مراسماختتامیه هفدهمین جشنواره کتاب رشد با حضور محسن جوادی، علیرضا مختارپور، مسعود فیاضی، علی ذوعلم و جمعی از مدیران و معاونان وزارت آموزش و پرورش و نویسندگان، مترجمان و ناشران ادبیات کودک عصر سه شنبه (19 آذرماه) در مدرسه تاریخی دارالفنون برگزار شد. محسن جوادی، معاون فرهنگی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در این جشنواره به عنوان جشنواره کتاب رشد اشاره کرد و گفت: از نام این جشنواره پیداست که رشد و تعالی در مفهومش جای دارد و هدف از برگزاری آن این است که رشد تحقق یابد. رشد دوسویه است یکی در جهت مهارتی، اخلاقی و عملی و دیگری در جهت افزایش دانش و معرفت و هدف این است که فهم و درکمان افزایش یابد. وی در ادامه بیان کرد: در طول تاریخ کتاب در رشد معرفت و فهم ما نقش زیادی داشته است هنوز هم کتاب همین نقش را داشته است. دانش با نوشتن نظم پیدا می کند و کتاب است که معرفت و دانش را منظم می کند اما برخی فکر می کنند ما مهارت ها را با تمرین، تقلید و آموزش از دیگران فرا می گیریم. حتی در حوزه اخلاق و سیاست هم همین فکر را می کنند اما این برداشت درستی نیست. یادگرفتن و تقویت مهارت هم نیاز به کتاب دارد. اگر تجربه های زیسته دیگران را در قالب رمان و داستان خوب بخوانید آرام آرام انگیزه و مهارت های ما افزایش می یابد. جوادی در ادامه کتاب را رمز تعالی و رشد دانش و معرفت و رشد سیاست و مهارت های فنی دانست و گفت: هدف این جشنواره این است که این مهارت ها را در دانش آموزان تقویت کنند. همچنین باید توجه داشت طبیعتا هر کتابی ارزش خواندن ندارد و خوب است که ما با این جشنواره ها کتاب های خوب را شناسایی می کنیم و به مخاطبان معرفی می کنیم. اما مسأله این است که ما نمی توانیم تا آخر زندگی یک فرد به او کتاب معرفی کنیم، مخاطب باید به گونه ای پرورش یابد که تفکر و اندیشیدن در او رشد یابد و بداند که چه کتابی مناسب است و ارزش خواندن دارد. وی در ادامه بیان کرد: هدف اصلی ما مطالعه کتاب است و باید ارتباط دانش آموزان را با کتابخانه ها افزایش دهیم و فقط به معرفی بسته به آنها اکتفا نکنیم. اگر در جشنواره هجدهم بچه ها هم بتوانند درباره کتاب هایی که در این جشنواره برایشان انتخاب شده نظر بدهند ما می توانیم بفهمیم چقدر این انتخاب ها درست بوده است. همچنین شایسته است بخشی از جشنواره به دانش آموزان و معلمانی اختصاص یابد که ذوقی برای نوشتن دارند و بخش کتاب های الکترونیک هم که ماهیت تعاملی دارند به این جشنواره اضافه شود. همچنین در این مراسم پیام وزیر آموزش و پرورش قرائت شد که متن این پیام به این شرح است: نیاز به کتاب و توسعه فرهنگ کتابخوانی، نیازی پویا و مستمر است و آموزش و پرورش به عنوان مهم ترین عنصر بسترساز آموزشی و فرهنگی جامعه، در این مسیر نقشی اساسی برعهده دارد. خواندن از مهارت های اساسی است که هر یادگیرنده ای به آن نیاز دارد، خواندن، برای برقراری ارتباط سازنده با جامعه امری ضروری است. مغز انسان نیاز به توسعه مستمر دارد و مطالعه به این توسعه کمک می کند تا قوه تخیل آدمی فعال تر شود و به سطحی از خلاقیت دست بیابد. دانش آموزان به عنوان آینده سازان کشور باید در نظام آموزش و پرورش به گونه ای پرورش یابند که ذهنی پرسشگر و نقاد داشته باشند. کتاب و کتابخوانی از جمله مقولاتی است که می تواند در طرح پرسش های مناسب و یافتن پاسخ های مربوط کمک کند و بدون تردید بستر شکوفایی ذهن نقّاد و پرسشگر در دانش آموزان از دوران کودکی و از گذر نظام تعلیم و تربیتی پویا و با مشارکت خانواده ها شکل می گیرد و این مهم، ضرورت برگزاری چنین جشنواره ای را دوچندان می کند. لازم است در این جشنواره افزون بر دعوت و تشویق دانش آموزان عزیز و معلمان گرامی به کتاب و کتاب خوانی، برنامه های خلاقانه جدیدی طراحی و اجرا شود تا کتاب نه به عنوان کالایی زینتی؛ بلکه راهگشایی باشد برای حل مسائل و مشکلات و برگزاری این جشنواره باید به سوی این هدف اصلی حرکت کند. ضمن گرامی داشت هفدهمین جشنواره کتاب رشد و آرزوی توفیق خدمت صادقانه در نظام مقدس تعلیم و تربیت، فرصت را مغتنم می شمارم و از دست اندرکاران برگزاری این جشنواره، قدردانی می نمایم. امیدوارم هر سال با برگزاری جشنواره هایی پربارتر و پویاتر، بتوانیم پیوندی عمیق تر میان دانش آموزان و کتاب برقرار کنیم. مسعود فیاضی، دبیر هفدهمین جشنواره کتاب رشد نیز این جشنواره را یکی از مهم ترین جشنواره های آموزش و پرورش با موضوع معرفی و حمایت از کتاب های خوب و مناسب عنوان کرد و گفت: آموزش و پرورش برای تدارک این دو نیاز یعنی معرفی و حمایت از کتاب های خوب 20 سال است که طرحی را اجرا می کند و جشنواره کتاب رشد نقطه عطفی در این طرح است که دو نیاز را می خواهد برطرف کند نخست اینکه خانواده ها و دانش آموزان بدانند چه کتاب های خوبی را به عنوان کتاب های آموزشی و مطابق با سلایق دانش آموزان انتخاب کنند. بر این اساس مرکزی باید ایجاد می شد که کتاب های مناسب را از آثاری که تولید و منتشر می شود شناسایی و ارزیابی و معرفی کند. دومین موضوع این است که حاکمیت باید از توان بخش خصوصی استفاده کند تا کیفیت تولیدات را افزایش دهد. براین اساس طرح ساماندهی به منابع آموزشی و تربیتی در پی پاسخ به این دو نیاز است و این وظیفه برعهده سازمان پژوهش و آموزش گذاشته شده است. وی در ادامه بیان کرد: جشنواره ای که در حال برگزاری آن هستیم دوره یک ساله ای را طی کرده است. فرایند ارزیابی و داوری کتاب ها در این جشنواره با درج نام کتاب ها در سامانه شروع می شود و کتاب ها در ارزیابی اولیه به دو دسته مناسب و نامناسب دسته بندی می شود. در ادامه کتاب های مناسب به سه دسته درجه اول، دوم و سوم تقسیم می شوند و کتاب های درجه یک برای انتخاب نهایی بررسی می شوند. وی درباره کتاب های رسیده به جشنواره توضیح داد: در مجموع 4هزار و 264 عنوان کتاب از هزار و 130 ناشر به دست ما رسید که تعداد 2هزار و 263 عنوان کتاب به عنوان کتاب مناسب تشخیص داده شد یعنی در مجموع 53 درصد کل کتاب ها. یعنی کلا 47 درصد کتاب ها هنوز فاقد استانداردهای لازم هستند. این در حالی است که ما از 18 درصد به 53 درصد رسیده ایم و این رشد قابل توجهی بوده است. کتاب های درجه یک و دو در مجموع 959 کتاب بوده اند یعنی 22درصد کل کتاب ها که از میان 117 کتاب به عنوان کتاب های درجه یک شناخته شدند که در مجموع 5/7 درصد کل کتاب ها بوده اند. این کتاب ها براساس برنامه درسی ملی که سند مستند ما در دوره های آموزشی است در 27 گروه تقسیم بندی شده اند که از ادبیات کودک و نوجوان شروع می شود تا ریاضی و فیزیک و ... و این تنوع یکی از امتیازهای مهم این جشنواره است و برای هر گروه یک گروه داوری تخصصی پیش بینی شد و در مجموع 86 استاد داوری آثار را برعهده گرفتند. همچنین به جهت دستیابی به وحدت رویه در ارزیابی هنری امسال یک گروه هنری تخصصی برای جنبه های گرافیکی کل کتاب ها در نظر گرفته شد. در مجموع در هفدهمین جشنواره کتاب رشد 14 اثر برگزیده درجه اول داشتیم و 38 اثر درجه دوم یا تقدیری. فیاضی در ادامه بیان کرد: طبق قانون 828 شورای عالی آموزش و پرورش ارزیابی، تشویق و حمایت از کتاب های بخش خصوصی باید از سوی وزارت آموزش و پرورش انجام شود و جشنواره کتاب رشد رویداد اصلی طرح ساماندهی منابع آموزشی و تربیتی براساس مصوبه 828 شورای عالی آموزش و پرورش در طول یک سال است. این جشنواره یک حلقه از یک زنجیره است و اگر همه حلقه ها را کامل کنیم به موفقیت دست می یابیم. در این زمینه باید به سه مرحله دقت کنیم. نخست شناسایی کتاب های مناسب، دوم معرفی کتاب ها به مخاطبان و سوم حمایت از این آثار که باید در موارد دوم و سوم بیشتر تلاش کنیم. باید توجه داشت که اگر ما اقدام به تولید بازار مصرف کتاب مناسب نکنیم بازارهای نامناسب ایجاد می شود و ما به عنوان مجریان این قانون در جهت شکل دادن به این بازار مصمم هستیم و در این راستا ارتباط های خوبی با سایر معاونت های آموزش و پرورش و همچنین ناشران برقرار کردیم. علیرضا مختارپور، دبیرکل نهاد کتابخانه های عمومی کشور در این جشنواره به طرح پرسش هایی درمورد کتاب و مطالعه پرداخت و گفت: اگر بخواهیم بدانیم کتاب چیست می توانیم بگوییم که مجموعه ای از اوراق به هم الصاق شده است که با مقداری مرکب سطوری بر آن کاغذها نقش بسته و احیانا تصاویری نیز در اوراق ثبت شده است و یا مجموعه ای از ستون به هم مرتبط و منسجم است که محصول اندیشه و تفکر فرد یا افرادی بوده و با داشتن ترتیب مطالب هدف مشخصی را دنبال کرده و در نهایت خواننده را به معرفت منظم و منسجمی از یک موضوع نائل می کند و باید ببینیم این تعاریف چه نسبتی با شمارگان و عناوین کتاب های منتشر شده دارد. وی در ادامه با طرح این پرسش که مطالعه چیست گفت: ما چه تعریفی از مطالعه داریم؟ نگریستن به اوراق کاغذی یا الکترونیکی حاوی خطوط و نقوش مختلف و گاه بی ارتباط با یکدیگر است و یا خواندن متون اداری آموزشی فنی حرفه ای که انسان را دربرآورده ساختن نیازهای روزمره فردی و اجتماعی یاری می دهد یا ناشی از شغل افراد است یا اینکه بگوییم مطالعه تجلی انوار کتاب بر جان آدمی و طلوع جان آدمی بر کتاب است. این تعاریف چه تاثیری در محاسبه سرانه مطالعه دارد؟ وی در ادامه بیان کرد: برخی معتقدند در سرانه مطالعه کتب درسی دانش آموزان و دانشجویان را هم محاسبه کنیم برخی هم معتقدند در سرانه مطالعه خواندن پیامک، زیرنویس برنامه های تلویزیونی، تابلوهای راهنما یا اطلاع رسانی در خیابان ها را هم محاسبه کنید. مختارپور در ادامه به هدف از مطالعه اشاره کرد و گفت: هدف ما از مطالعه چیست؟ آیا پرکردن اوقات فراغت است یا رفع نیازهای شخصی، شغلی، فنی، حرفه ای یا ارتقای سطح معرفت برای تکامل فردی و اجتماعی و رسیدن به سعادت دنیوی و اخروی است. حجت الاسلام علی ذوعلم، نیز در این جشنواره گفت: این جشنواره پیونددهنده امروز و دیروز ماست و اگر افرادی نبودند که در راه ارتقای دانش در این کشور جانشان را فدا کنند امروز این مجال برای ما فراهم نمی شد. معاون وزیر و رئیس سازمان پژوهش و برنامه ریزی آموزشی در ادامه به داوری های جشنواره کتاب رشد اشاره کرد و گفت: ما در فرآیند داوری ها باید بتوانیم منطق و چهارچوب روشن و شفاف و مستندی داشته باشیم تا تصور اینکه اعمال سلیقه ای در انتخاب ها اعمال شده، به وجود نیاید. ما به دنبال رشد فکر و خلاقیت، رشد ایمان و باور عمیق در نسل نوجوان و جوان، رشد معرفت، اخلاق و روحیه کار و تلاش در نسل جوان و نوجوان هستیم و برخی آثاری که در این جشنواره انتخاب شدند با همین نگاه بوده و به نقش انگیزه بخشی کتاب در جوانان و نوجوانان نیز توجه شده است. به گفته ذوعلم، واقعیت این است که تمدن سازی نوین اسلامی بدون داشتن نسل جوان و پویا و مطالبه گر و خودباور ممکن نیست و باید از نویسندگان و ناشران تشکر کرد که با وجود مشکلات همچنان در این عرصه حضور دارند. وی در ادامه بیان کرد: اصلاحات ساختاری سازمان پژوهش و برنامه ریزی آموزشی برای بستر سازی مشارکت جامعه در همه ابعاد، به تولید بسته های یادگیری، جدا کردن مقوله پژوهش و برنامه ریزی و تعیین استاندارد های تولید بسته یادگیری وابسته است. ما تا وقتی که این دو را از هم جدا نکنیم، همواره دچار نوعی سردرگمی و نوعی نگاه بسته و غیرکارامد به بسته آموزشی خواهیم بود. برای خروج از انحصار در کتاب درسی، باید بتوانیم بقیه شرکای کتاب درسی را هم وارد بسته یادگیری کنیم که در این میان یکی از مهم ترین شرکای این بسته، کتاب های غیر درسی هستند. کتاب های درسی حتما باید بخشی از کتاب های آموزشی قرار بگیرند و بخش هایی از محتوای آموزشی در قالب مطالعات آزاد دانش آموزان و تأمل و تفکر آنان محقق شود. به خصوص بحث فکر محوری در این بین بسیار مهم و نقش آفرین است. معاون وزیر آموزش و پرورش همچنین مباحثه دانش آ موزان در کلاس های درس و پویا شدن اندیشه دانش آموز و معلم در کشف و دستیابی به مفاهیم و یافته های تربیتی را مهم دانست و در تشریح چگونگی تحقق این هدف بیان کرد: اینکه ما در کتاب درسی، فهرستی از کتاب های غیردرسی را ارائه کنیم، لازم است ولی به تنهایی کافی نیست و نهایتاً کارساز و مفید نخواهد بود. در حال حاضر وقتی کتاب های درسی را باز می کنیم، اسامی یک سلسله کتاب غیردرسی در پایان کتاب ذکر شده است، اما با کمی تأمل مشخص می شود که برای تدوین این فهرست کار عمیق، تخصصی، همه جانبه و یا حداقل در حد کفایت، صورت نگرفته است. ما باید متناسب با مناطق جغرافیایی مختلف، متناسب با فرهنگ ها و تفاوت های فرهنگی، متناسب با سطوح مختلف دانش آموزان، گروه هایی از کتاب ها را در هر درسی و هر حوزه تربیتی و یادگیری معرفی کنیم. ذوعلم تاکید کرد آموزش و پرورش باید بتواند بخشی از محتوا را در قالب مطالعه کتاب غیردرسی ارائه کند و گفت: باید از تک ابزاری بودن آموزش در قالب کتاب درسی خارج شویم و به سمت عملیاتی شدن بسته یادگیری برویم. در بعضی حوزه های تربیتی، مانند تفکر و حکمت، قرآن و معارف اسلامی، زبان و ادبیات فارسی، آداب و مهارت های زندگی، سلامت و تربیت بدنی و حتی حوزه هایی مانند ریاضیات و فنی و یا علوم تجربی، می توانیم درصدی از محتوای آموزشی را براساس آنچه که حوزه تربیت و یادگیری مشخص کرده است، با همان استاندارد محتوایی و مفهومی در قالب مطالعه کتاب های مربوط به آن مفهوم، مباحثه دانش آموزان، ارائه مطلب در کلاس درس، و نوعی خودآموزی و اندیشه ورزی در آن باب ارائه کنیم. به گفته ذوعلم، تولید و تألیف کتاب ها ی آموزشی غیردرسی تلاشی جدی و مستمر را می طلبد که باید دستگاه های فرهنگی، فکری و دانشگاهی و مراکز پژوهشی، حوزه های علمیه، و انجمن های علمی غیر دولتی در این زمینه همکاری کنند. با توجه به تجاربی که وجود دارد، به طرحی نو برای مدیریت کتابخانه دانش آموزی نیاز داریم تا کتابخانه دانش آموزان توسط خودشان تجهیز، مدیریت و اداره شود. ضمناً باید دسترسی دانش آموزان به کتاب را در محیط مدرسه تسهیل کنیم و شرایطی را فراهم آوریم که به راحتی بتوانند به کتاب های مورد نیاز و دلخواهشان دست پیدا کنند. وی با بیان اینکه فضای کتابخانه در مدرسه باید برای دانش آموزان فضایی شوق انگیز و دوست داشتنی باشد و فعالیت های کتابخانه ای باید به صورتی جدی و مؤثر شکل بگیرد، افزود: یکی از شاخص های ارزشیابی مدیران باید موضوع میزان توجه به کتابخانه مدرسه باشد و در بازدید از مدرسه ها باید سرکشی به کتابخانه مدرسه و ارزیابی وضعیت آن جزو اولویت ها باشد و فعالیت های کتابخانه مدرسه، مانند تلخیص کتاب، مباحثه درباره کتاب، نقد کتاب و اموری از این دست، به دقت مورد توجه قرار گیرد. باید نقد علمی کتاب را در حد سطح شناختی دانش آموزان باب کنیم و توسعه دهیم. دانش آموزان ما کتاب نمی خوانند تا از آن تقلید کنند، بلکه کتاب می خوانند تا به قدرت تفکر و اندیشه آنان کمک شود. معاون وزیر آموزش و پرورش ادامه داد: همچنین باید انجمن های ادبی، انجمن شعر و انجمن حفظ شعر تشکیل دهیم و از وجود دانش آموزان مستعد و علاقه مند در این انجمن ها بهره بگیریم. ارتباط کتابخانه با چهره های ادبی و شعرا و نویسندگان منطقه و استان هم باید مورد توجه قرار گیرد و برای برآورده شدن چنین هدفی باید الگوسازی و نمونه سازی کرد. یعنی دفتر انتشارات و فناوری آموزشی باید با همفکری و همکاری همه بخش های آموزش و پرورش برنامه ای زمان بندی شده داشته باشد تا براساس آن بتوانند، چشم اندازهای پنج یا هفت سال آینده را مشخص و راه های رسیدن به آن ها را هم تعیین کنند و به وضعیتی قابل قبول در وضعیت کتابخانه های مدارس برسند. معاون وزیر آموزش و پرورش گفت: برای تحقق چنین هدفی می توان از برخی استان ها و مدارسی که خودشان دارای انگیزه و شوق بیشتری هستند، شروع کرد تا بتوانند پیشتاز چنین جریانی شوند. در این کار بزرگ حتماً باید از ظرفیت و همکاری نهاد کتابخانه های عمومی کشور بهره بگیریم. توجه داشته باشیم که امروز بیش از ۱۵ میلیون دانش آموز در مدارس ما تحصیل می کنند. این ظرفیت بزرگ، برای نهاد کتابخانه های عمومی، فرصتی ارزشمند است و اگر این همکاری ها شکل بگیرند، در امر توسعه کتاب خوانی خیلی مؤثر خواهد بود.