خبرگزاری کتاب ايران (IBNA) 26 بهمن 1398 ساعت 10:19 http://www.ibna.ir/fa/longint/287143/فعالیت-52320-نفر-ساعت-داوری-کتاب-سال-سی-وهفتم -------------------------------------------------- مدیر جشنواره‌های فرهنگی موسسه خانه کتاب به ایبنا گفت: عنوان : فعالیت 52320 نفر‌ساعت برای داوری کتاب سال سی‌وهفتم ارزیابی 46254 عنوان کتاب با 165 داور -------------------------------------------------- علی‌ علیمحمدی، در تشریح جریان داوری و فعالیت دبیر‌خانه کتاب سال، به مشارکت 165 داور در مرحله نخست داوری و بررسی بیش از 46هزار کتاب اشاره کرد. متن : خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا)، جایزه کتاب سال جمهوری اسلامی ایران به عنوان بزرگترین جایزه ملی کتاب محور شناخته می شود و سی و هفتمین دوره این رویداد بهمن ماه سال جاری با حضور رئیس جمهوری در تالار وحدت برگزار شد. در جریان این رویداد تلاش می شود تا بهترین کتاب های منتشرشده در یک سال شناسایی و ارزیابی شود. در سی و هفتمین دوره به گفته علی علیمحمدی، مدیر جشنواره های فرهنگی مؤسسه خانه کتاب در مجموع 35 هزار و 500 عنوان کتاب چاپ نخست سال 1397 ارزیابی شدند. با توجه به اینکه در نهایت از این تعداد 0/16 (شانزده صدم) درصد یعنی کمتر از نیم درصد در ردیف آثار برگزیده و شایسته تقدیر قرار گرفتند، درباره جریان داوری این آثار با مدیر جشنواره های فرهنگی مؤسسه خانه کتاب به گفت و گو نشسته ایم. درباره فرآیند اجرایی کتاب سال بفرمایید. فرآیند اجرایی جایزه کتاب سال از فروردین ماه هرسال با انتشار فراخوان در تارنمای جایزه کتاب سال و تارنماهای مؤسسه خانه کتاب و همچنین ارسال پوستر به مراکز دانشگاهی، پژوهشی علمی، ادبی و حوزوی آغاز می شود؛ علاوه بر این با ارسال پیامک به پدید آورندگان عضو سایت اهل قلم و همچنین ناشران از آن ها برای مشارکت در این رویداد دعوت می شود؛ همچنین با ادارات کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان ها برای اطلاع رسانی به اهل قلم سایر استان ها نیز مکاتبه می شود. علاوه براین، فراخوان کتاب سال در فضای مجازی نیز اطلاع رسانی می شود. زمان این فراخوان تا پایان شهریورماه است. پس از آن نیز تا 15 مهر ماه، تمدید می شود. تا این زمان ناشران و پدیدآورندگان می توانند آثارشان را به دبیرخانه جایزه کتاب سال ارسال کنند. بعد از پایان فراخوان، فرآیند تفکیک و موضوع بندی نهایی کتاب ها آغاز می شود. البته در طول فراخوان این تفکیک و موضوع بندی توسط کارشناسان دبیرخانه انجام می پذیرد. در چهار دوره گذشته جایزه کتاب سال، فقط آثار ارسال شده از طریق فراخوان به دبیر خانه در چرخه داوری قرار می گرفت؛ اما با تصمیم مدیر عامل مؤسسه خانه کتاب و دبیر علمی جایزه کتاب سال مقرر شد تا از سی وهفتمین دوره مجدداً از ظرفیت مخزن این مؤسسه نیز استفاده شود تا کتابی از قلم نیفتد و داوری جامع و فراگیر باشد. در این مخزن یک نسخه از کتاب های چاپ اول سراسر کشور نگهداری می شود و امسال جملگی این کتاب ها ارزیابی و داوری شدند. کتاب های چاپ نخست، به غیر از کمک درسی و کمک آموزشی و افست در چرخه داوری قرار می گیرند و ارزیابی می شوند. بعد از جمع آوری آثار ارسالی دو اقدام از سوی کارشناسان دبیرخانه صورت می گیرد؛ نخست بررسی شرایط آثار برای ورود به مرحله اول داوری کتاب سال، شامل بررسی و تأیید موضوع، سال چاپ و تجدیدچاپ نبودن کتاب ها و همچنین ثبت آن ها در سامانه جایزه کتاب سال. سپس مرحله تفکیک و موضوع بندی در 66 گروه علمی و دعوت از داوران فرا می رسد. داوران این دوره چند نفر بودند و چگونه انتخاب می شوند؟ امسال در مرحله اول، 165 داور با دبیر خانه سی و هفتمین دوره جایزه کتاب سال همکاری داشتند. داوران با پیشنهاد دبیر علمی و تأیید اعضای هیأت علمی کتاب سال دعوت می شوند. داوری آثار تفکیک شده از ابتدای آبان ماه با حضور حداقل سه داور و دبیر علمی در محل دبیر خانه آغاز می شود. در این مرحله کتاب هایی که از شایستگی اولیه برخوردار و دارای حداقل امتیاز باشند به مرحله دوم راه می یابند و بقیه کتاب ها از فرایند داوری کنار می روند. غربال اولیه براساس چه معیار هایی انجام می شود؟ و در مجموع چند عنوان در مرحله نخست داوری شدند؟ در این دوره ابتدا 35هزار و 500 کتاب چاپ اولِ موجود در مخزن مؤسسه خانه کتاب مورد ارزیابی و داوری اولیه قرار گرفت. پس از آن 7هزار و 473 عنوان کتاب (شامل کتاب های انتخاب شده در این مرحله و کتاب های رسیده از طریق فراخوان) در مرحله اول، داوری و ارزیابی شد. در این دوره چند عنوان کتاب به مرحله دوم راه پیدا کرد و داوری در این مرحله چگونه است؟ در این دوره 213 کتاب به مرحله دوم داوری راه یافت که همه این کتاب ها از طریق روابط عمومی خانه کتاب طی حدود یک ماه در رسانه ها اعلام شدند. در مرحله دوم هر کتاب را حداقل سه تن از استادان و صاحب نظران هر رشته داوری می کنند و معمولاً در این مرحله بین 20 روز تا یک ماه زمان داوری هر کتاب به طول می انجامد. اما گاهی نیز با درخواست داوران، فرصت بیشتر و حتی دو ماه به داوران نیز داده می شود. اگر در این مرحله اختلاف نظری میان داوران محترم درباره نتایج داوری وجود داشته باشد، کتاب موردنظر توسط داوران بیشتری ارزیابی می شود و گاهی حتی پیش آمده که یک کتاب را 7 داور ارزیابی کرده اند؛ به عبارت دیگر برای دستیابی به نتیجه قطعی و ارزیابی که بدون مناقشه و بحث باشد تا این مرحله نیز پیش می رویم. داوری مرحله دوم در سامانه کتاب سال انجام می شود. هر داور در سامانه جایزه کتاب سال، دارای پروفایل اختصاصی است که با مراجعه به این سامانه، کاربرگ های ویژه داوری را پُر می کنند و پس از آن نتایج در اختیار کارشناسان مربوطه قرار می گیرد. در این مرحله، آثاری که در بخش تألیف و تصحیح امتیاز 80 و در بخش ترجمه امتیاز 85 کرده باشند، به مرحله سوم و نهایی راه می یابند. در این مرحله داوران مرحله اول و یک داور از مرحله دوم، در جلسه ای به بررسی نتایج می پردازند و آثار برگزیده و شایسته تقدیر اعلام می شود. براساس آیین نامه، آثاری که در بخش تألیف و تصحیح امتیاز 80 تا 90 و در بخش ترجمه امتیاز 85 تا 95 کسب کنند به عنوان اثر شایسته تقدیر انتخاب می شوند؛ همچنین آثاری که در بخش تألیف و تصحیح امتیاز 90 تا 100 و در بخش ترجمه 95 تا 100 کسب کنند، به عنوان اثر برگزیده انتخاب می شوند. پس از آن، آثار برگزیده و شایسته تقدیر و نتایج داوری ها در جلسه هیأت علمی که با حضور اکثریت اعضا تشکیل می شود، مجدداً ارزیابی و بعد از این جلسه است که آثار نهایی برگزیده و شایسته تقدیر اعلام می شوند. اعضای هیأت علمی چگونه انتخاب می شوند؟ اعضای هیئت علمی کتاب سال با پیشنهاد معاون امور فرهنگی و حکم وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی به مدت یک سال به عضویت هیئت علمی کتاب سال درمی آیند؛ به طور کلی وظیفه این اعضا، تدوین و بازنگری آیین نامه و معیارهای ارزیابی آثار، نظارت بر روند داوری آثار در مراحل سه گانه و تأیید آثار برگزیده و شایسته تقدیر است. داوران در مرحله اولیه، 35هزار و 500 عنوان کتاب را از نظر محتوایی چطور بررسی و به گفته شما غربال می کنند؟ یکی از شروط اصلی بررسی آثار در جایزه کتاب سال این است که اثر، سال قبل منتشر شده باشد؛ به عبارت دیگر داوران سی و هفتمین دوره جایزه کتاب سال کتاب های منتشرشده و چاپ نخست سال 1397 را بررسی کردند. داوران عموماً با این آثار آشنایی دارند و حتی ممکن است برخی از این آثار را مطالعه کرده باشند؛ بنابراین کتاب ها را می شناسند و در جلسه دوساعته، کتاب ها ارزیابی و بررسی می شوند؛ البته با توجه به اینکه تعداد کتاب های برخی گروه ها زیاد است یا در بعضی گروه ها آثار ارزشمند بیشتری وجود دارد طبیعتاً تعداد جلسه ها و همچنین ساعت بررسی نیز افزایش پیدا می کند. همچنان این پرسش باقی است؛ 165 داور با چه مکانیسیمی ارزیابی 35 هزار و 500 عنوان کتاب را دقیق انجام می دهند؟ اگر مقصود شما این است که با این تعداد داور، چطور این تعداد کتاب داوری می شوند باید اشاره کرد که اکثر این کتاب ها در اغلب گروه ها در حد و اندازه اثر برگزیده و شایسته تقدیر نیستند که جلسات داوری متعددی نیاز باشد، اما در برخی از گروه ها نیز ممکن است، با توجه به آثار موجود جلسات بیشتری برای داوری نیاز باشد. برای داوری مرحله نخست چند جلسه و یا چند ساعت وقت صرف شد؟ مجموع ساعت های داوری مرحله اول محاسبه نشده است اما در مجموعِ دو مرحله داوری 466 داور بدون تکرار با دبیرخانه کتاب سال همکاری داشتند. در مرحله نخست در 66 گروه 165 نفر، داوری را برعهده داشتند. اگر برای هر داور 80 ساعت در نظر بگیریم، در مجموع 15 هزار و 840 ساعت در این مرحله برای داوری وقت گذاشتند. در مرحله دوم داوری 213 اثر، دست کم با مشارکت 654 داور (با تکرار) ارزیابی شدند که اگر هر کتاب را هر داور طی 10 روز و هر روز 8 ساعت بررسی کرده باشد هر کتاب 80 ساعت برای داور وقت برده است؛ بنابراین میزان زمان کل مرحله اول داوری جایزه کتاب سال در سی وهفتمین دوره جایزه کتاب سال، 52 هزار و 320 نفر ـ ساعت کار کارشناسی و داوری برآورد می شود. در مجموع دو مرحله داوری نخست و دوم نیز 68 هزار و 160 نفر ساعت کارشناسی و داوری وقت صرف شده است. دبیر خانه دائمی کتاب سال در طول سال چه فعالیت هایی انجام می دهد؟ در طول سال دبیر خانه به ارزیابی کتاب ها می پردازد ارزیابی به این معناست که ناشران بعد از انتشار فراخوان جایزه کتاب سال به سامانه دسترسی دارند و مجازند اطلاعات کتاب هایشان را ثبت کنند و فعالیت دبیرخانه از اینجا آغاز می شود؛ در دبیرخانه به اطلاعات ثبت شده ناشر در سامانه اکتفا نمی کنیم، حتی از اعضای هیأت علمی و داوری نیز درباره موضوع کتاب ها، استعلام می کنیم. با توجه به اینکه سامانه در دسترس و دبیر خانه فعال است چرا داوری در طول سال و به تدریج انجام نمی شود؟ ابتدا باید کتاب ها جمع آوری و موضوع بندی شود. اوج فعالیت دبیر خانه از اواخر تیر ماه تا نیمه مهر ماه هر سال است. بنابراین در این حدوداً سه ماه که کتاب ها به دبیر خانه ارسال می شوند، نمی توان داوری ها را چندپاره کرد. در مرحله سوم چند داور حضور دارند؟ در این مرحله سه داور مرحله نخست و یک داور از مرحله دوم حضور پیدا می کنند. نتایج داوری های مرحله دوم البته همراه با بررسی موشکافانه و دقیق ارزیابی می شود. گاهی به دلیل نزدیک بودن امتیاز ها، از داوران چهارم، پنجم، ششم و یا حتی هفتم نیز نظرخواهی شده است. بعد از پایان این مرحله آثار در جلسه هیأت علمی بررسی می شوند. یکی از مباحث درباره جایزه کتاب سال، جذب مشارکت نهاد ها و وزارتخانه های دیگر در این رویداد است که از سوی موسسه خانه کتاب به عنوان مجری برگزاری جایزه کتاب سال طرح شده است. این جذب مشارکت در چه مرحله ای قرار دارد؟ مکاتباتی در این زمینه انجام شده است؛ برای مثال این موضوع مطرح شده است که جوایز برگزیدگان و شایستگان تقدیر گروه علوم پزشکی از سوی وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشکی تأمین شود. یا جوایز آثار برگزیده و شایسته تقدیر گروه کشاورزی و دامپروری و زیست شناسی را وزارت جهاد کشاورزی متقبل شود. علاوه براین داوری و ارزیابی آثار را نیز انجمن های علمی این گروه ها به عهده بگیرند. وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی نیز آثار حوزه علوم انسانی و ادبیات را عهده دار شود. البته اجرای این ایده متضمن کسب نظر مساعد معاونت امور فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و اعضای هیأت علمی جایزه کتاب سال است. بار ها شنیده می شود جایزه کتاب سال را به عنوان یک رویداد دولتی می شناسند. پاسخ به این انتقاد و ادعا چیست؟ این ادعا را که جایزه کتاب سال دولتی است، نمی توان پذیرفت. جریان داوری و ارزیابی کتاب ها را اعضای هیئت علمی مراکز علمی، دانشگاهی و پژوهشی و انجمن های علمی و ادبی عهده دار هستند که در مقام داور با دبیرخانه کتاب سال همکاری دارند. همه این داوران نیز هرساله پس از آیین پایانی اعلام می شوند. امسال نیز طبق همین رویه اعلام شدند. اگر بررسی شود، مشخص می شود این داوران از همه دانشگاه ها و مراکز و انجمن های علمی تهران و سرتاسر کشور هستند. امسال حتی تلاش و رویکرد داوران مرحله اول این بود که از استادان دانشگاه های سراسر کشور در داوری استفاده شود و می توان گفت اغلب دانشگاه های مراکز استان های کشور در امر داوری مشارکت داشتند. خانه کتاب دخالت و نقشی در امر داوری ندارد و فقط مجری است و معاونت امور فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی نیز در تأمین جوایز مشارکت دارد و این دو نهاد کوچک ترین نقشی در فرایند داوری ایفا نمی کنند.