خبرگزاری کتاب ايران (IBNA) 4 خرداد 1398 ساعت 15:19 http://www.ibna.ir/fa/doc/note/276144/خواندن-شنیدن -------------------------------------------------- محمد زینالی اُناری در یادداشتی نوشت: عنوان : ​خواندن شنیدن است! -------------------------------------------------- کتاب خواندن، شنیدن رازی است که نویسنده و در واقع گوینده در پیام‌های خود نهفته و باید بتوان این معنا را بر معنای کلاسیک خواندن و فهمیدن افزود. متن : خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا) محمد زینالی اُناری پژوهشگر فرهنگ عامه:بسیاری همواره فکر می کنند کتاب خواندن با آن دشواری های خاصش، یک امر متعالی و ناب است و دری به سوی فهمیدن، باسواد شدن و کمال. این نگاه کلاسیک به کتاب خواندن موجب شده کتاب معنا و مفهومی بسیار مدرسه ای داشته، همزاد و همراه درس خواندن، فهمیدن و آشنایی با دنیای تازه و بدیع دانسته شود. البته این معنا و این سنخ نگاه به کتاب، هیچ ایراد و اشکالی ندارد و سال های سال است که دریچه ای افلاطونی نسبت به کتاب را پیش ذهن ما گشوده است. در نگاه افلاطونی، هر چیزی صورت نابی دارد و ما برای رسیدن به صورت ناب، نیاز به حقیقت و شناخت صورت های نامرئی داریم تا راهی برای فهمیدن مثال های آرمانی پیدا کنیم و این فیلسوف راهی را هم پیش روی فهم ما می گذارد که از دریچه گفت و گو می گذرد. حال، آن نگاه ما به کتاب، در همان چشم انداز راه یافتن به حقیقت ایستاده و به این معنای گفت و گو که مورد توجه فلاسفه اخیر قرار گرفته، کمتر پرداخته است. در واقع می توان نگاه انسانی تری نیز به کتاب داشت و آن را جریان یافتن همین گفت و گو دانست. برای انسانی کردن مفهوم گفت و گو، باید روش چهره به چهره و شفاهی آن را تجسم کنیم. در تصور چنین حالتی در تعامل متنی و کتاب یا روزنامه خواندن، لازم است میان واژه ها یک ارتباط تناظر برقرار کرده و نویسنده را به مثابه گوینده بدانیم تا خواننده با پذیرش ارتباط حضوری با نویسنده، جایگاه شنونده را به خود اختصاص بدهد. در این صورت، ما از تعامل با نشانه نوشتاری به مواجهه با نشانه شنیداری منعطف می شویم. همان طور که هانا آرنت وجدان اخلاقی را راهی برای ارتباط انسانی و گریز از خشونت می داند، در حین خواندن به وجدانی برای نویسنده تبدیل می شویم تا یک گفت و گوی انسانی با وی برقرار کرده و از خواننده کلاسیک که باید مرارت و سختی های خواندن را تحمل کند به مقام شنونده ای فعال منتقل شویم. در چنین حالتی، ما دیگر خواننده سخت کوش و کم حوصله ای که سر هر سطر خوابش می برد، نیستیم. بلکه به کسی تبدیل شده ایم که در موقع خواندن به جای اکتفا به دیدن و تصور کردن، از چشمی بینا به گوشی شنوا تبدیل می شویم. ویتگنشتاین به صداهای درون ما توجه کرده، می گوید می توانیم در سکوت باشیم، اما فریادی در درون ما در حال شکل گیری باشد. شنیدن صدای درونی که از نویسنده در مال شکل می گیرد، مانند غوغای رعدی است که از لب پنجره شاهد آن هستیم، نجوای نیایشی است که هر شب چون طوفانی در درون ما می خروشد یا زمزمه ای که در کودکی و در آغوش مادر تجربه کرده ایم. شنیدنی عمیق و پرهیجان می تواند به ما تمرکزی بدهد که با روحیه ای باز و خستگی ناپذیر متن را بنوشیم. اما چرا به شنیدن به جای خواندن نیازمندیم؟ شاید به این دلیل است که بسیاری از کتاب ها بیش از آن که یافته های علمی نویسنده باشد، سخن او با ما است. نویسنده ها در پارادایم های مختلف نسبت به موضوعی مشترک نگاه می کنند و به جای فهمیده و درونی شدن به شنیده و پذیرفته شدن نیاز دارند. عصر ما، نویسنده هایی دارد که از زاویه های مختلفی صحبت می کنند و خوانندگان تصور می کنند که باید همه این زوایا را بفهمند، در حالی که در بسیاری از موارد موضوع ها برای آن ها پیشاپیش فهمیده شده و فقط نیازمند شنیدن دیدگاه های دیگران است. بسیاری از مردم روزنامه و کتاب ها را به قصد فهمیدن و نواندیشیدن می خوانند، در حالی که مطبوعات و کتاب ها غالبا به عنوان درس و بحث نبوده و کارکرد ارتباطی دارند. نویسنده در عرصه عمومی به دنبال ارتباط و رساندن سخن خود به گوش دیگری است و برای آن به جای دو چشم تنها به همراهی آن ها با گوش ها و مشارکت خواننده در زمزمه مطلب در درون خود دارد. در این حالت، معنای کتاب و متن، از حالت کلاسیک و مدرسه به شکلی متفاوت و با قصد ارتباط در عرصه عمومی تغییر می کند. وقتی کتاب ها را می نگریم، در واقع به سخن نویسنده گوش می دهیم و ضرورتی برای فهمیدن و پذیرفتن آن نیست، بلکه لازم است که در فعالیت شنیدن، سخن وی را بنیوشیم و پیام را برای تعقل های بعدی خود دریافت کنیم. هر کتابی، فهمی به صورت دریافت نظر نویسنده دارد که پس از تحقق، این سخن او است که شنیده می شود و در کنار سایر پیام های مشابه یا متفاوت مورد مقایسه قرار می گیرد. کتاب هایی که شنیده می شوند، سرشار از سخن های تکراری و حرف های گفته شده، موضوعات پیشاپیش معلوم اند، اما سری که دارند، در زاویه های دید و بحث هایی است که سر این تکرارها دارند. تفاوت اساسی فهمیدن کتاب و شنیدن آن، در نامعلوم بودن و معلوم بودن موضوعاتی است که طرح می کنند. بسیاری از کتابها، چون نقد خرد ناب کانت، از چیزی صحبت می کنند که ما در زندگی خود با آن زیسته و تجربه کرده ایم، اما راز این اتفاقات و تفاوت های عوالم درونی و بیرونی خود را مورد تأمل قرار نداده ایم، او فقط این تأملات را به ما گوشزد و یادآوری می کند. کتاب خواندن، شنیدن رازی است که نویسنده و در واقع گوینده در پیام های خود نهفته و باید بتوان این معنا را بر معنای کلاسیک خواندن و فهمیدن افزود. شنیدن، درک واژه ها و فرا رفتن از متن نمادین به دنیای زیسته، پیش از تبدیل آن به متن های قراردادی است. از این رو باید تا می توان به جهان زیسته نویسنده یا گوینده نزدیک شده و به بیان او توجه کرد. برای گفتن یا شنیدن هر پیامی نیاز به همدلی و همراهی با مخاطب و حضور در جهان زیسته او داریم. بدون ورود به چنین دنیایی نمی توان از شنیدن سخن گفت. شنیدن، بر خلاف خواندن که انتزاعی است، ارتباطی انسانی است. شنیدن، نه آمیزش افق ها که ایستادن در مسیر تجربه گوینده از مراد و منظور خود است. شنیدن گوش فرادادن به ندای وجود و اندریافت گوینده(نویسنده) از مراد و منظوری است که تلاش کرده آن را به صورت مکتوب به دست ما برساند. بدون فرایند شنیدن، یعنی فرارفتن از خوانش کلاسیک، باور به گفت و گو برای رسیدن به حقیقت، تبدیل کردن نویسنده به وجدان درونی، فراخواندن صدای خواننده، ایستادن در مسیر تجربه او و همراهی با او برای دیدن غایاتی از معنا که فرایافته است، کتابی، مقاله ای و حتی جمله ای خوانده و سخنی دریافت نمی شود. پس از طی این مراحل است که می توان نسبت به سخن نویسنده آگاه شده، درباره آن بررسی و سنجشگری نمود و با احتیاط گفت که من می دانم که بازرگان، سروش، ملکیان، عبدالکریمی و ... تقریبا چه می گویند.