خبرگزاری کتاب ايران (IBNA) 22 بهمن 1397 ساعت 9:00 http://www.ibna.ir/fa/doc/note/271699/منوچهر-ستوده-روزهای-انقلاب-1357-ایران-نوشته -------------------------------------------------- روایتی از کتاب ره‌آورد ستوده عنوان : منوچهر ستوده از روزهای انقلاب 1357 ایران چه نوشته است؟ گارد جاویدان شبانه به قصر فیروزه حمله می‌کردند -------------------------------------------------- منوچهر ستوده در کتاب «رهاورد ستوده» یادداشت‌های جذاب و خواندنی از روزهای انقلاب ایران نوشته است. متن : خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا)- منوچهر ستوده، فرزند خلیل، شماره شناسنامه 285، بخش 9 تهران، متولد تهران، بازارچه سرچشمه، کوچه صدیق الدوله از بخش عودلاجان از محله های قدیم تهران، اصلا اهل مازندران هستم. پدربزرگم آقا شیخ موسی از یاسل نور که منطقه ییلاقی و کوهستانی آنجا محسوب می شود با پسر عموهایش به تهران آمد. آقای دکتر غلام حسین صدیقی که وزیر دکتر مصدق بودند، نوه عمومی من هستند. پس از آنکه در دوره رضاشاه ثبت احوال تاسیس شد و مردم صاحب نام خانوادگی شدند، پدر من در هنگام گرفتن شناسنامه اسم خانوادگی صدیقی را عوض کردند و ستوده گذاشتند و خلیل ستوده شدند. آن چه بازگو شد بخشی از زندگی نامه منوچهر ستوده است که در کتاب یادداشت های دکتر منوچهر ستوده آمده است. این استاد دانشگاه تهران عشق و علاقه بسیاری به ایران داشت و این دلبستگی را می توان در چکامه ای مشاهده کرد که ششم اسفندماه ۱۳۲۱ در بندر انزلی سرود : خون است دلم برای ایران / جان و تن من فدای ایران آن هنگامی بود که ایران زیر حملات متفقین قرار داشت و درد و رنج ناشی از اشغال میهن، ایران دوستی چون منوچهر ستوده را سخت آزرده می کرد. عشق و علاقه منوچهر ستوده به ایران را در روزهای انقلاب نیز می توان دید و با گشتی در خاطراتش یادداشت هایی را درباره روزهای انقلاب ایران مشاهده کرد. منوچهر ستوده، استاد دانشگاه تهران در یادداشت های روزانه خود می نویسد: حسب المعول به دانشگاه تهران رفتم. بسیار شلوغ بود. دو دسته نسبتا طولانی در حرکت بودند. شعارشان: مرگ بر بختیار/ نوکر جیره خوار. می کشیم ما همه انتظار تو / می کنیم جملگی جان نثار تو. بر لبم این سرود بر خمینی درود/ مرگ بر بختیار نوکر جیره . در خیابان هم گروه هایی در حرکت بودند و شعار بالا را با شدت می خواندند. مسئله تحصن اهل عمامه در مسجد دانشگاه عنوان بود و عصر هم معلوم شد تحصن اختیار کرده اند. در میدان 24 اسفند (میدان بی مجسمه) کشت و کشتار خونین بعدازظهر قابل ذکر است که منظره جمعه سیاه میدان ژاله تکرار شد. از ساختمان ژاندارمری به مردم تیراندازی کردند. در نقاط دیگر شهر هم تظاهرات بود. در میدان شهیاد که اخیرا به نام میدان آزادی خوانده شده است عده ای جمع شده اند... سر و صدای ایشان بلند است. معلوم شد نه آن ها در این میدان بلکه در مسیر تعیین شده برای امام خمینی تا بهشت زهرا خلق گرد آمده بودند. از صبح ساعت هشت تا عصر ساعت پنج صدای شلیک تفنگ بود و چنانچه رادیو لندن خبر داد بیست و پنج نفر کشته شده بودند که پنج تن از ایشان نزدیک دانشگاه بود. در حالیکه مردم می خواستند جسدهای بر زمین افتاده را بردارند به ایشان شلیک کرده بودند. رادیو و تلویزیون راجع به حکومت نظامی و قوانین آن تذکری داد که خود را برای کشتن مجاز بداند و روز جمعه دوباره شروع به کشتن کرد. بگذریم شاهپور بختیار و تیمسار رحیمی که فرماندار نظامی و رئیس شهربانی است آزمایش کنند و دو سه صفحه به تاریخ سیاه و ننگین این ایام بیفزایند. از مردی مثل شاهپور بختیار که ستم کشیده و زندان دیده است بعید به نظر می رسد که اقدام به چنین اعمال شرم آوری بکند. ظاهرا آخرین روز افسران ارشد است که انشاءالله در همین یکی دو روز ریشه آن خشک خواهد شد. آمین یا رب العالمین. وی به روزهای اربعین بهمن 1357 نیز اشاره می کند و می نویسد: از روزهای قبل از اربعین حسینی قرار بود که روز اربعین و روز بیست و هشتم صفر که رحلت رسول اکرم(ص) و شهادت حضرت امام حسن(ع) است تظاهراتی باشد. از این رو مردم قبلا در فکر آمادگی برای امروز بوده اند اما دیروز رادیوی دولتی گفت که چون عده ای تقاضا کرده اند از این جهت فردا حکومت نظامی نخواهد بود، دست پیش را گرفت که پس نیفتد. با اقدس (همسرم) از خانه خارج شدیم، از خیابان یوسف آباد به چهار راه کالج و دنباله خیابان شاهرضا به طرف میدان آزادی (شهیاد) به راه افتادیم. نیمی از راه میدان بیست و چهارم اسفند تا میدان شهیاد را رفتیم ولی از این مسیر نتوانستیم برگردیم. به خیابان های جنوبی تر که شرقی غربی بودند وارد شدیم و خود را به خیابان شاه رساندیم و نزدیک ظهر به منزل رسیدیم. سر خیابان صبا بر پیاده روی شرقی خلقی جمع بودند. خود را از میان صفوف گذراندم و به جلو رسیدم. معلوم شد قتلگاه است خون زیادی بر زمین ریخته بود و گل های میخک سرخ اطراف آن گذاشته بودند. عکس خمینی را هم بالای آن قرار داده بودند. به راه خود ادامه دادیم. دوبار در پیاده رو جنوبی خیابان شاهرضا در امتداد سی چهل متر لکه های خون فراوان و گاهی لخته ای بود که دور آن ها را آجر و سنگ گذاشته و گل میخک روی آن قرار داده و کسی وسط پیاده رو ایستاده و با حرکت دست مردم را به دو طرف این قتلگاه هدایت می کرد تا خون ها پایمال نشود. کاغذهای به خون آغشته و دیوار نصب کرده زیاد بود. بالاخره به جلو دانشگاه و مجسمه پایین کشیده بیست و چهار اسفند رفتیم. از طرف خیابان سی متری دسته ای که انتهای آن معلوم نبود می آمد. از این رو دسته های خیابان شاهرضا را به راست خیابان هدایت کردند تا جا برای کسانی که از خیابان سی متری می آیند باشد. شعارها زیاد متوجه بختیار بود. از شاه و کارتر هم دست برنداشته اند. شعارهایی که طرفداری از خمینی را نشان می داد زیاد بود و مطلقا مخالفین در این صفوف دیده نمی شدند. کسی چهار پوکه فشنگ پیدا کرده بود و سر دست نگاه داشته و خلاف حرکت جمعیت می دوید. دوربین های عکاسی و فیلمبرداری و میکروفون های ضبط صوت به کار بود. در تظاهرکنندگان گروه های زن و مرد جدا بود. بیشتر زنان سیاه پوش و مقنعه به سر بودند. عرض خیابان آیزنهاور پر از مردم بوده به طوری که غیر مقدور بود حتی از کنار دیوار خلاف جمعیت حرکت کنیم. تعداد کشته شدگان بر دیوارها هشتاد و نه نفر و بر پلاکارت هایی که دست مردم بود صد و پنجاه و سه نفر خوانده می شد. بر کنج جنوبی غربی خیابان پهلوی و شاهرضا این اعلان به خط خوش خوانده شد: منصور ورحانی؛ وزیر زندانی گلوریا روحانی؛ خواننده محبوب هویدا انوشیروان روحانی؛ آهنگ ساز مردمی فواد روحانی؛ عامل شرکت نفت انگلیس تقی روحانی؛ جغد استعمار سپهبد روحانی؛ رئیس بازرسی نخست وزیری وکلی روحانی؛ نماینده مجلس رسواخیزی سرتیپ روحانی؛ دژخیم ساواک مرحوم میرزا فشنگ خان روحانی؛ جهنم مکان خاطرات ساوده در روزهای 20، 21 و 22 بهمن 1357 جمعه بیستم بهمن ماه هزار و سیصد و پنجاه و هفت: صبح دکتر مهدی بازرگان درباره برنامه و هدف خود در میدان فوتبال دانشگاه سخنرانی داشت. شب شنبه همافران آموزشگاه در فرح آباد بعد از دیدن فیلم آیت الله خمینی به شعار دادن پرداخته و در نتیجه دو گروه شدند و به جان هم افتادند. سربازان گارد به کمک ایشان یعنی طرفداران شاه آمده از جنگ مغلوبه شده و مردم هم در دل شب به خیابان ها ریخته اند و به طرفداری همافران پرداخته اند. تا صبح صدای تیر و تفنگ و نارنجک بود که از شرق تهران به گوش می رسید. شنبه بیست و یکم بهمن ماه هزار و سیصد و پنجاه و هفت: صبح سر چهارراه اسلامبول واویلا بود. چپ و راست آمبولانس می آمد و جسد و زخمی می آورد. مردم ملافه بار کرده بودند و به بیمارستان ها می رساندند. ماشین ها پر از پنبه بود که به طرف بیمارستان ها سرازیر می شد. مردم خود سر چهارراه را اداره می کردند و از پلیس نشانی نبود. عصر هم به همین وضع گذشت. در خرید روزنامه کیهان ششصد و چهل تومان از جیب مخلص زدند و بالاخره روزنامه پاره ای به دست بنده رسید و دوباره همین شماره را سر چهارراه اسلامبول خریدم. تا میدان ژاله را سنگربندی کرده اند و مردم به سربازان و همافران طرفدار [امام] خمینی کمک می رسانند. مسلسل سازی هم به دست قیام کنندگان افتاد. یک شنبه بیست و دوم بهمن ماه هزار و سیصد و پنجاه و هفت: دیشب تا صبح صدای گلوله بود و مسلسل ها به کار بودند و بنا بود به دستور فرمانداری نظامی تا ظهر در خانه باشیم و بیرون نیائیم و حکومت نظامی اعلان کرده بودند. دیروز هم ساعت دو و نیم خبر دادند که از ساعت چهار و نیم حکومت نظامی است ولی آیت الله خمینی آن را لغو کرد. امروز هم از صبح که بیرون رفتم خیابان آمد و رفت داشت و مردم مشغول خریدن نان بودند و ماشین ها در خیابان نادری عبور می کرد. بعد از صرف صبحانه با مازیار و ماکان به راه افتادیم، از خیابان پهلوی که بسیار شلوغ بود به خیابان شاهرضا آمدیم. دیدیم مردم وسط خیابان آمد و رفت دارند و تا میدان مجسمه آدم ایستاده است. از طرف چهارراه کالج موتورسوار می آمد و اسلحه های چپاولی را سر دست بلند می کردند و به طرف دانشگاه می رفتند. مردم هم ایستاده و کف می زدند و هورا می کشیدند و شعار می دادند. تا حدود دانشگاه رفتیم، خبر رسید کلانتری شش سقوط کرد. دیشب هم خبر آوردند کلانتری نه تسخیر شده، پادگان عشرت آباد را هم گرفتند و فرستندة رادیو هم اشغال شد. از مردم کمک می خواستند که برای گرفتن تلویزیون به کمک بشتابند. مردم از خیابان کاخ بالا می رفتند تا کلانتری این خیابان را هم بگیرند. قرارگاه پلیس مقابل دبیرستان البرز به دست مردم افتاده بود و از طبقات بالا پرونده و کاغذ هائی بود که به زمین می ریختند. دو وانت از لوازم قرارگاه پر کردند و به راه افتادند کجا می برند و کی بودند نفهمیدیم. مردم پرونده ها و اوراق را برداشتند با خود می بردند تا به دیگران نشان دهند. این اوراق تا داخل کوچه نوبهار رسیده بود. فعلاً یک بعدازظهر است و از اطراف یعنی باشگاه افسران و وزارت جنگ و طرف بانک ملی مرکز صدای تیر مرتب می آید. معلوم نیست این تیرها به دست چه کسانی رها می شود. تاکنون برد با قیام کنندگان است. ظاهرا صدای تیر و تفنگ ایشان است. معلوم شد شهربانی و اداره کارپردازی آرتش یعنی ساختمان قدیمی مقابل سر در باغ ملی سابق و باشگاه افسران و وزارت جنگ سابق که معلوم نبود این اواخر چه کاری در آنجا انجام می شد و کاخ گلستان و وزارت صنایع و معادن و وزارت اطلاعات و جهانگردی و بناهای مقابر آن که محله تاریخی آرتش هم در آنجا بود به دست مردم افتاده است و عصر یعنی بعد از صرف ناهار به دیدن هر یک از آنها رفتیم. آن چه مال و منال در شهربانی و اداره اطلاعات بود و ادارة راهنمائی یعنی قرارگاه شماره یک پلیس در میدان سپه بود همه را برده بودند. از کارپردازی اسلحه به دست آورده بودند و غیر از میز و صندلی آنچه یافته بودند بیرون کشیده بودند. ساختمان قرارگاه شماره یک را هم به آتش کشیده بودند. پرونده های شهربانی مرکز داخل حیاط ریخته شده بود و ما از روی کاغذ عبور می کردیم. از در جنوبی که خواستیم بیرون بروند ما را بازدید بدنی کردند که چیزی بیرون نبریم. نزدیک همین در خروجی مقداری اثاث روی هم انباشته بودند تا به کمیته انقلاب در خیابان ایران ببرند ولی مالی نبود که به کار آید. اطاق ها را یکی یکی خالی کرده بودند و شیشه ها را مرتب می شکستند. چند نفری با چماق جلو وزارت اطلاعات ایستاده بودند و پاس می دادند و مردم را از دخول مانع می شدند. حین برگشت از خیابان بوذرجمهری به خیابان ناصرخسرو از پشت، خلقی شروع به دویدن کردند، ما هم سه نفری دویدیم تا سر کوچه تکیه دولت ولی معلوم شد خبری نیست و ارتشی باقی نمانده تا ما را دنبال کنند. باغ شاه هم سقوط کرد و شبانه زندان اوین هم سقوط کرد. هویدا و نصیری قصد فرار داشته اند که مردم ایشان را گرفته اند. سپهبد رحیمی دستگیر شده و به جرم قتل محاکمه خواهد شد. قره باغی عقل کرده و همبستگی خود را اعلام کرده و گفته است بی طرف خواهد ماند و وارد سیاست نخواهد شد. گارد جاویدان شبانه به قصر فیروزه حمله می کردند تا خانواده های افسران هوایی را مورد تهاجم قرار دهند. رادیو خواست تا مردم مسلح به آنجا بروند و جلوگیری کنند. دبیرستان نظام، پادگان جمشیدیه و هفت هشت کلانتری تسلیم شده اند. سفارت اسرائیل نیز به دست مردم افتاد. منبع: (ستوده، منوچهر- ره آورد ستوده: یادداشت های دکتر منوچهر ستوده، به کوشش مصطفی نوری-تهران-کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی-1390)