خبرگزاری کتاب ايران (IBNA) 23 ارديبهشت 1398 ساعت 14:13 http://www.ibna.ir/fa/doc/shortint/275621/رادیو-چگونه-مؤذن-ها-پشت-بام-ها-پائین-کشید-خانه-نشین -------------------------------------------------- گفت‌وگوی ایبنا با مؤلف کتاب «موسیقی رمضان در ایران»؛ عنوان : رادیو چگونه مؤذن‌ها را از پشت بام‌ها به پائین کشید و خانه‌نشین کرد؟ -------------------------------------------------- مولف کتاب «موسیقی رمضان در ایران» با اشاره به تاثیر رادیو در حذف جریان مردمی شب خوانی‌ها و اذان گفتن‌ها بر پشت بام‌ها در شب‌های ماه مبارک رمضان در دهه‌های اخیر، گفت: امروز رادیو یک مؤذن را در اختیار همه قرار داده است! متن : به گزارشخبرنگار خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) در گلستان، هوشنگ جاوید از هنرمندان باسابقه و نویسنده و پژوهشگر موسیقی نواحی ایران؛ چند سالی است ساکن شهرستان علی آباد کتول در استان گلستان شده است. کتاب جدید او موسیقی رمضان در ایران نام دارد. از وی، البته آثار دیگری هم مانند نقش زن در موسیقی مناطق ایران، آشنایی با موسیقی نواحی ایران، آواهای روح نواز، مناقب خوانی و میراث پهلوانی در خراسان منتشر شده است. به مناسبت حلول ماه مبارک رمضان و نیز به بهانه انتشار کتاب جدیدش موسیقی رمضان در ایران، خبرنگار ایبنا با این هنرمند باسابقه و نویسنده و پژوهشگر موسیقی نواحی ایران به گفت وگو نشست. هوشنگ جاوید، ابتدا درباره کتاب جدید خود موسیقی رمضان در ایران، گفت: این کتاب اثری پژوهشی در راستای حفظ گوشه ای از فرهنگ موسیقایی کشور یعنی موسیقی رمضان است که در سه مقدمه و شش بخش به همت انتشارات سوره مهر در 307 صفحه در سال 83 برای نخستین بار منتشرشده است. وی که صاحب آثار دیگری چون نقش زن در موسیقی مناطق ایران، آشنایی با موسیقی نواحی ایران، آواهای روح نواز، مناقب خوانی و میراث پهلوانی در خراسان است، افزود: در گذشته ایران زمین، آواز در ماه مبارک رمضان، جایگزین ترانه می شد. درواقع رمضان باعث می شد متن موضوعی آوازها تغییر کند و مضمون های ستایش و نیایش در آوازها مطرح شود، همچون رمضانیه ها و دیگر نواهایی که با صدای بسیار زیبایی خوانده می شدند. این پژوهشگر موسیقی درباره پیشینه ذهنی شکل گیری این اثر، اظهار کرد: هنگامی که کودک بودم، شب های رمضان برایم زیبا بود، چراکه شور و شوق و هیجان خاصی را در آن می دیدم. مادربزرگ، در شب های تابستانی ماه رمضان، در قوچان مرا بالای بام کاه گلی خانه یکی از اقوام می برد و در کنار خودش می نشاند و درحالی که برای متوجه ساختنم به زیبایی های شب تشویقم می کرد، به ذکرخوانی و زمزمه اش مشغول می شد. وی تصریح کرد: یک سال هم در روستای فرخان نزدیک قوچان در خانه قوم دیگری به نام خسروپور، همین متوجه ساختن را تکرار کرد. آن زمان می دیدم که زنان روستا در دل تاریکی و در جوار نور چراغ انگلیسی (فانوس) چه تلاشی دارند و در این میان صدای مرد شب خوان بلند بود که بر بام خانه اش، مشرف به امام زاده فرخان، به صدایی خوش مناجات می کرد. این هنرمند پژوهشگر، ادامه داد: سال ها گذشت و کم کم کسی به بام نرفت، مؤذن محله پیر شد و مُرد و کسی غصه نخورد؛ چرا که رادیو یک مؤذن را در اختیار همه قرار داده بود! آن اوایل هنگامی که صدای تیک تاک - که نمی دانم از روی چه ساعتی ضبط کرده بودند - شروع به پخش می شد، خیلی ها به طنز می گفتند: این هاون را چه کسی در وقت اذان می کوبد؟! مؤلف کتاب موسیقی رمضان در ایران درباره آیین های سحر و پیش خوانی ها، گفت: ایرانیان مسلمان، بنا بر یک رسم کهن عادت کرده بودند که یک تا سه روز پیش از رؤیت هلال ماه رمضان به پیشواز این ماه بروند. به همان شکل هم در هنگام سحر یک ساعت به اذان مانده به بام خانه خود رفته یا در بسیاری از جاها در گلدسته مسجد مناجات سحر را با آداب خاصی می خوانند. وی درباره آوازهای نیمه ماه رمضان، اظهار کرد: اعتقاد این بود که در شب نیمه ماه مبارک رمضان، امام حسن (ع) و امام حسین (ع) به در خانه جد بزرگوارشان رفته و سوره نود و یکم قرآن را با صدا و آهنگی خوش قرائت فرموده و بعد از خواندن سوره، جد و پدر گرامی شان و تمامی مسلمانان را دعا می فرمودند. آنگاه پیامبر (ص) و امام علی (ع) برای خوشحالی و تشویق هدایایی به صورت خوراکی به آن ها می دادند، این آیین به عنوان نشانه ای از همسویی با رفتار حسنین انجام می شد. جاوید سپس به آواها و نواهای شب قدر اشاره کرد و گفت: در این شب ها که از نوزدهم ماه رمضان تا بیست و سوم این ماه به شب های قدر و احیا معروف اند، تغییرات زیبایی در نغمات و مضمون های شعری در آوازها پدید می آید. حزن و حالت تضرع در نغمات فزونی یافته و به همین سبب، مناجات سحری بیشتر به سوی نعت و مدح و منقبت سوق یافت و گونه های آوازی که بهتر است آن را شیوه های آوازی بنامیم در اشکالی چون ذکر خوانی، دعاخوانی، نعت خوانی، نیایش خوانی و ... پدید آمد. هوشنگ جاوید در خاتمه درباره آواها و نواهای پایان ماه رمضان بخصوص روز عید فطر، افزود: در روز عید فطر مجالس شادی برپا می شد که اغلب به صورت ریزه خوانی چند تن از خوش صدایان قوم یا خانواده اشعاری را به شادیانه فرارسیدن عید فطر می خواندند که در اصطلاح به آن فطره خوانی می گفتند، هرچند که این رسم به کلی از میان رفته است. یادآوری می شود، کتابموسیقی رمضان در ایران همراه با یک لوح فشرده حاوی الحان موسیقی ماه رمضان ارائه شده است و مجموعه ای ارزشمند جهت ثبت خاطرات شب های رمضان در ایران به شمار می آید.