خبرگزاری کتاب ايران (IBNA) 18 خرداد 1398 ساعت 8:00 http://www.ibna.ir/fa/doc/mizgerd/276530/آیا-بحران-باعث-پالایش-صنعت-نشر-می-شود -------------------------------------------------- میزگرد «اقتصاد نشر در بحران»؛ بخش نخست: عنوان : آیا بحران باعث پالایش صنعت نشر می‌شود؟ -------------------------------------------------- در مواجهه با بحران، واحدهای ضعیف‌تر پیش از همه آسیب می‌بینند و از گردونه حذف می‌شوند اما آیا این یک فرایند طبیعی است که موجب پالایش صنعت نشر، حذف ناشران وابسته و ماندگاری حرفه‌ای‌ها می‌شود؟ متن : خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا): فعالان و کارشناسان نشر ایجاد عوامل مختلفی همچون گرانی کاغذ و سایر اقلام مصرفی در تولید کتاب طی یک سال اخیر، عواملی می دانند که اقتصاد نشر را با بحران مواجه کرده است؛ بحرانی که البته هنوز نتایج و اثرات آن در صنعت نشر به طور کامل خود را نشان نداده است. با علی حاجی تقی، مدیر انتشارات ارمغان طوبی؛ نیایش سرامی، مدیر انتشارات باد و امیر سمامی، مدیر انتشارات هنر پارینه در میزگرد مجازی اقتصاد نشر در بحران به بررسی شرایط موجود و اثرات تنش های اقتصادی در بازار کتاب به گفت وگو پرداختیم که بخش نخست آن را در ادامه می خوانید: شرایط صنعت از یک سال پیش تحت تاثیر نوسانات ارزی و تورم در بازار مواد اولیه، با مشکلات متعدد مواجه شد؛ تا جایی که برخی شرایط موجود را بحران در اقتصاد نشر عنوان کردند. به عنوان نخستین سوال و برای ورود به بحث، به نظر شما تعبیر بحران در این حوزه، تعبیر درستی است؟ حاجی تقی: بحران واژه ناآشنایی با صنعت نشر نیست و این صنعت به خصوص در دو دهه اخیر با بحران های زیادی روبه رو بوده اما شرایط خاص اقتصادی کشور در حال حاضر، شرایطی است که هیچگاه تجربه نکرده ایم؛ بنابراین صنعت نشر هم متاثر از همین بحران اقتصادی است. رشد قیمت بیش از 400 درصدی قیمت کاغذ در یک سال، سه برابر شدن قیمت زینک طی یک هفته، افزایش بهای بی سابقه خدمات چاپ و صحافی، چند برابر شدن قیمت کاغذ گلاسه، سلفون و... طی چند ماه، در کنار کاهش قدرت خرید مردم و خارج شدن تدریجی کتاب از سبد خرید خانوار و مسائلی دیگر چون تشدید احتکار و رانت خواری در اقلام مصرفی ناشران... می تواند دلیل خوبی برای درستی واژه بحران در صنعت نشر باشد. سمامی: در تولید هر چیزی که موجب رکود و فاصله بین عرضه و تقاضا بشود، قطعا بحران محسوب می شود. مشکل در تهیه آسان مواد اولیه برای تولید؛ چه به دلیل موجود نبودن متریال در بازار و چه به خاطر گرانی، می تواند بحران باشد. سرامی: این روزها نوک کوه یخی مشکلات صنعت نشر، گرانی کاغذ و زینک شده است و این ها بیشتر به چشم می آید اما تقلیل مسائل و مشکلات این صنعت صرفاٌ به مقوله افزایش قیمت نهاده های تولید نادرست است. وقتی اقتصاد نشر را برمی رسیم، باید برهم کنش تمامی متغیرهای موثر بر کار نشر را درنظر داشته باشیم. واقعاً اگر قیمت نهاده های تولید از کاغذ و زینک و گلاسه نه به اندازه امروز اما متناسب با متوسط نرخ رشد تورم در سال ۹۷ افزایش می یافت، می توانستیم اوضاع صنعت نشر را مطلوب گزارش کنیم؟ اگر عوامل موثر بر کسب و کار نشر را بررسیم، شاید وابستگی مطلق به مواد خام وارداتی، وزن کمتری در پدید آمدن وضع موجود داشته باشد. نبود سند چشم انداز و برنامه کلان برای صنعت نشر، سیاست های حمایتی نادرست و توزیع غلط یارانه طی دهه های گذشته، سیاست های محدودکننده نظارتی در عصر انقلاب دانایی، نپیوستن به معاهدات جهانی حقوق نشر، شبکه نابسامان توزیع کتاب در گستره جغرافیایی کشور و... را نباید در تحلیل ها از نظر دور داشت. امروز صنعت نشر ایران گرفتار مشکلات ساختاری، پیچیده و چندوجهی بسیاری است؛ مشکلاتی که بسیار شان با کاربست تصمیم گیری ها و برنامه ریزی های نادرست طی چند دهه بروز یافته و انباشته شده اند و حالا همایندی و هم افزایی شان این صنعت فرهنگی را تا مرز بحران پیش برده است. البته واژه بحران در تعریف خود معمولاً ناگهانی و غیرقابل پیش بینی است اما تمام نارسایی های موجود قابل پیش بینی بوده است و اصلاً هنر مدیریت در همین هاست. متاسفانه سوء مدیریت ها موجد اصلی وضع موجود است. به نظر می رسد با وجود عوامل و مشکلاتی که به آن ها اشاره کردید، هنوز تاثیرات جدی شرایط موجود در پیکره نشر نمود نیافته؛ حالا یا به دلیل تکاپوهای نشر برای بقا یا به دلیل تمهیداتی نظیر توزیع کاغذ دولتی. آیا این مقاومت ها در درازمدت، اثربخش خواهند بود؟ و اگر نه؛ چه آینده ای را برای صنعت نشر متصور هستید؟ حاجی تقی: بله دقیقا همین گونه است و هنوز تاثیر جدی شرایط در نشر نمود نیافته. علت در چند چیز است: نخست اینکه ناشران سعی می کنند با کاهش هزینه های دیگر از سویی و قبول کاهش سود از سوی دیگر، وضعیت خود را در بازار حفظ کنند تا ببینند اوضاع چگونه می شود. دوم اینکه، حرفه نشر از سویی درگیر حساب و کتاب اقتصادی است و از سویی حرفه ای فرهنگی است و قطعا ناشران به این بعد حرفه خود توجه دارند و سعی می کنند تمام فشار هزینه ها را روی دوش خواننده کتاب که اکثرا از اقشار فرهیخته با درآمد متوسط اند، نگذارند. در این میان سیاست های یارانه ای تاثیراتی در مهار قیمت ها و امکان حیات برخی ناشران داشته، اما این سیاست ها در صورت تداوم با رخنه کردن جریان های رانت و بوروکراسی و سودجویی، مطمنا ضربه سختی به فعالیت ناشران حرفه ای خواهد زد؛ پس فقط می توان به صورت مسکن و موقت به آن نگاه کرد. امید به بهبود شرایط وقتی می تواند وجود داشته باشد که وضع اقتصادی کشور بهبود یابد و با اوضاع فعلی سیاسی و اقتصادی کشور دور از دسترس است،؛پس قطعا می توان گفت اگر این اوضاع اصلاح نشود، در آینده کوتاه شاهد تعطیلی یا حداقلی شدن فعالیت ناشران زیادی خواهیم بود و قیمت کتاب هم رشد زیادی خواهد داشت. سرامی: پیش تر هم اشاره کردم که همین حالا هم اوضاع درام نشر آشکار است. به شرط آنکه کل ماجرا را ببینیم؛ نه صرفا اثر افزایش ناگهانی قیمت کاغذ و... اگر اندیشه مایکل پورتر، استراتژیست اقتصادی را بر صنعت نشر ایران منطبق کنیم، مزیت و قابلیت در این صنعت به این شرط که چهار عامل زیر در کنار هم قرار بگیرند و هم دیگر را تقویت کنند، خلق شدنی است: نخست؛ فاکتورهای تولید از جمله سازمان ها و نیروی حرفه ای در نشر، بهره وری و... که به گمانم در مجموع سمت و سوی کلی نشر ما از این حیث روبه رشد است. دوم؛ شرایط تقاضا و جمعیت کتاب خوان که اگر چه آمارها دلگرم کننده نیست اما شخصاً بنابر اطلاعاتی که دارم معتقدم الگوی زندگی و مصرف فرهنگی جامعه در یک چرخش آشکار به سمت مطالعه کتاب در حال تغییر است. سوم؛ صنایع پشتیبان همچون صنعت کاغذ که در این حوزه اوضاع قمردرعقرب است و چهارم؛ فاکتور بسیار مهم استراتژی های تدوین شده برای صنعت نشر که متولی اصلی اش وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی است و به سیاست گذاری ها و برنامه ریزی های دولت در حوزه کتاب بازمی گردد. اعتقاد دارم در این زمینه نیز برنامه کلان راهبردی نداریم. به طور کلی بهبود در هر یک از فاکتورهای یاد شده بهبود کل صنعت نشر است و ضعف در هر یک، کلیت صنعت نشر را بیش از این تضعیف می کند. سمامی: اگر شرایط تولید با توزیع همسان سازی نشود، توزیع کاغذ و زینک دولتی تنها به منزله یک مسکن برای تسکین کوتاه مدت کارآیی دارد. به نظر باید کار ریشه ای و زیربنایی انجام داد. متاسفانه صنعت نشر از دوناحیه دچار بحران است: نخست در مرحله پیش از تولید و دوم در مرحله توزیع. پیش از تولید، نبود هماهنگی و قوانینی که از چاپ و ترجمه تکراری آثارجلوگیری کند و در توزیع، شرایط نابسامان و سلیقه ای فروش، تخفیف، زمان دریافت چک و پرداخت های نقدی. مدام می شنویم که حال صنعت نشر و بازار فروش خوب نیست؛ درحالی که از یک کتاب بیش از 50 ترجمه وجود دارد و ناشران آن بارها موفق به چاپ مکرر آن شده اند. این موضوع به خوبی نشان می دهد که بازار نشر در هماهنگی و برنامه ریزی بیمار است. به نظر من چنانچه ایران نتواند عضو معاهده برن شود و قانون کپی رایت را نپذیرد، این داستان برای آثار ترجمه ای تا همیشه ادامه خواهد داشت. بخشی از مشکلاتی که به آن اشاره کردید، مشکلات همیشگی صنعت نشر ما بوده و هست. یعنی شما معتقدید تاثیراتی که این مشکلات در بحران اخیر، تشدید شده است؟ سمامی: بله؛ قطعا همینطور است. تصور کنید کتاب دوستی موفق به چاپ مکرر می شود، سایر همکاران برای ترجمه همان کتاب اقدام می کنند و شما کمتر از شش ماه شاهد عرضه 20 ترجمه جدید از آن کتاب خواهید بود. چند آسیب با این کار ایجاد می شود: از فروش کتاب اول کاسته می شود، ترجمه های دیگر شتابزده به بازار عرضه می شوند، شرایط فروش و توزیع را تغییر می کند و ناشر اول امکان شرایط گذاری برای فروش را از دست می دهد و مخاطب در مواجهه با کتاب سردرگم می شود که بالاخره کدام ترجمه را تهیه کند. مورد دیگر اینکه مخاطبان در مواجهه با تعدد چاپ یک کتاب توسط چند ناشر، به خرید آن ترغیب می شوند زیرا می خواهد بدانند آن کتاب چه ویژگی دارد که چند ناشر آن را چاپ کرده است. مورد دیگر اینکه مخاطبان در مواجهه با تعدد چاپ یک کتاب توسط چند ناشر، به خرید آن ترغیب می شوند زیرا می خواهد بدانند آن کتاب چه ویژگی دارد که چند ناشر آن را چاپ کرده است؛ بنابراین فروش کتاب تکراری تضمین می شود و همکاران به چاپ چنین کتاب هایی ترغیب می شوند. در چنین شرایطی، شاید تنها راه نجات وجود کپی رایت باشد. البته اینکه چرا ما به کپی رایت ورود نمی کنیم بحث دیگری است. مثال دیگری را می آورم؛ توزیع کنندگان و نمایندگان فروش سایر محصولات وقتی از مراکز تولید درخواست خرید دارند، وجه نقد به حساب شرکت واریز و محصول را دریافت می کنند و گاهی به تعداد مورد نظر هم در اختیارشان قرار نمی گیرد. اگر شرکت محصول را دراختیار نمایندگان فروش قرار ندهد، از کجا تهیه خواهند کرد؟ حالا اگر شما کتابی را که 50 ناشر چاپ می کنند به توزیع کننده ندهید، توزیع کننده از ناشر دیگری می گیرد و این یعنی ایجاد رقابت ناسالم در بازار و اقتصاد بیمار. در این شرایط، ناشر دوم برای گرفتن بازار فروش با شرایط سهل تر مقابل موزعان می نشیند. به اعتقاد من متولیان امر می توانند برای این مشکل راهکار بدهند تا مانند تمام ناشران فعال در دنیا که هیچ کس دیگری حق تولید و فروش کتاب های آن ها را نداشته باشد. حاجی تقی: در مورد پیوستن ایران به معاهده برن نکته ای عرض کنم؛ پیوستن به یک معاهده پیش نیازها و ملاحظاتی را می طلبد. نبود ارتباط شفاف و مداوم بین ناشران و مراکز فرهنگی ایران و خارج کشور، نبود راهکار مناسب انتقال پول، تحریم ها، ناتوانایی در التزام ناشران ایرانی به حفظ تمام محتویات کتاب و بهای پایین کتاب در کشور... گوشه ای از موانع پیوستن به معاهده برن است. چنانچه اشاره کردید در ایجاد بحران اخیر، معمولا عوامل موثر در تولید کتاب مورد نظر قرار می گیرد؛ در حالی که نباید از بخش فروش غافل ماند؛ بخشی که البته در تمام دوره ها دچار نقصان های شدید بوده است اما آیا باید افت فروش و کسادی بازار را هم به عوامل بحران زای بازار کتاب در یک سال اخیر اضافه کرد؟ سمامی: به هرحال افزایش قیمت کتاب و همچنین شرایط سخت اقتصادی که مردم با آن درگیرند، در فروش کتاب بی تاثیر نخواهد بود .از سوی دیگر مخاطب علاقه مند و فهیم تلاش می کند دست به انتخاب بهتر بزند و تنها نیازهای ضروری را تهیه کند. این امر بیشتر موجب ریزش مخاطب عام خواهد شد و کتاب از سبد عموم خانواده ها که به لحاظ اقتصادی در طبقات میانی جامعه قرار دارند، خارج می شود. حاجی تقی: همانگونه که همکارم اشاره کرد، مشکلات اقتصادی نشر به دو حوزه تولید و توزیع برمی گردد. مشکلات تولید مشخص است و اکثر راهکارها و مباحث به این سمت معطوف می شود اما مساله توزیع و برگشت سرمایه ناشر، هر چند مشکلات زیادی در این زمینه وجود دارد، کمتر مورد توجه بوده است. چند سال پیش حرکت های خوبی در این زمینه انجام شد که امید بود با تداوم و اصلاح ساختار از یارانه محوری به فرهنگ سازی، اتفاقات خوبی بیفتد اما مشکلات اقتصادی و بحران های موجود از سویی این برنامه ها را کم رنگ کرد و از سویی با افزایش قیمت کتاب، فشار بیشتر بر مصرف کننده وارد شد. همانطور که قبلا اشاره شده، بحران ها هنوز به طور جدی وارد بازار کتاب نشده و بیشتر ناشرها در صدد هضم این مشکلات در درون ساختار خود هستند اما با تداوم بحران، افزایش قیمت ها می تواند علل قبلی که اشکال در سیستم پخش کتاب و همچنین کمبود ویترین عرضه بود را تشدید کند و مشکلات زیادی را پیش روی ناشران و موزعان قرار دهد. سرامی: همان طور که اشاره کردید عقب ماندگی حوزه توزیع و فروش کتاب در ایران تاریخی است و دولت ها در دهه های گذشته حمایت هایشان بیشتر بر حوزه تولید متمرکز بوده تا مصرف. از سویی دیگر با بروز تحولات تکنولوژیکی، اجتماعی و اقتصادی، حضور خرده فروش و عمده فروش در زنجیره تأمین کالا کمرنگ شده است. جز این دو در شرایطی که به صورت پیوسته از ارزش پول ملی کاسته شده و به تبع آن قدرت خرید نیز کمتر شده است، افراد جامعه به کاهش هزینه ها روی می آورند پس سهم کالاهای فرهنگی که از جمله نیازهای اساسی فرد تلقی نمی شود در سبد هزینه های خانوار کمتر شده است. با همه این ها که گفته شد، کتابفروشان و موزعان در چرخه نشر آسیب جدی تری دیده اند. وقتی بحران و تنگنا آغاز می شود، واحدهای ضعیف تر پیش از همه آسیب می بینند و از گردونه حذف می شوند. عده ای این فرایند را، فرایندی طبیعی می دانند و آن را با این تعبیر که بازار خود را تنظیم و پالایش می کند تا حرفه ای ها بمانند، توجیه می کنند. نظر شما در این باره چیست؟ سرامی: برای این موضوع نمی توان نظری قطعی داد. من در پاسخ به این پرسش به غیرحرفه ای ها (سازمان های غیر بهره ور) که با کمک های دولتی سر پا هستند کاری ندارم. سازمان های بزرگ حرفه ای از یک سو هزینه های بالاتری دارند و از سوی دیگر به دلیل تولید انبوه تر و صرفه مقیاس در تولید، حاشیه سود بالاتری دارند. در عوض سازمان های حرفه ای کوچک نشر هزینه های اداره کمتری دارند اما به دلیل تولید در تیراژ پایین تر، حاشیه سود کمتری برایشان متصوریم. پس نمی شود رای کلی صادر کرد. در کل؛ در وضع موجود به دلیل آنکه بنیه اقتصادی نشر کمتر شده، پیش بینی می شود که سازمان های نشر بزرگ و کوچک در رسته های تولید، توزیع و فروش کتاب برای کاهش هزینه به تعدیل نیروی انسانی و کوچک کردن سازمان خود تن دهند. همین حالا هم این روند تعدیل نیرو در سازمان های بزرگ و تعطیلی سازمان های کوچکتر در حال وقوع است. این را هم بگویم که شواهد نشان از آن دارد که بازار کتاب ایران شکلی انحصاری به خود گرفته است؛ به این معنی که سهم بزرگی از بازار در دست تعداد کمی از ناشران بزرگ است. سمامی: حرفه ای بودن، تعریف خاص خود را دارد. به ظن بنده این روزها حرفه ای ها آسیب بیشتری می بینند؛ زیرا ریسک می کنند و کتاب چاپ می کنند: هزینه ترجمه و آماده سازی می دهند، تولید و به بازار عرضه می کنند. آن وقت تا کتاب راه خود را پیدا می کند، ناشر دیگری از راه می رسد، مترجم اجیر می کند و غذای آماده را می خورد. آن ئقت ناشر حرفه ای مجبوراست برای کتاب دیگری این مسیر را مجددا طی کند و همان داستان قبل تکرار می شود. به نظر من اگر همه زوایای نشر آسیب شناسی نشود و آئین نامه ها، مرام نامه ها و قوانین تازه ای تدوین نشود، این آشفتگی به دلیل تنگنای اقتصادی هر روز بیشتر می شود. باید ناشران و متولیان اداری در کنار یکدیگر راهکارهای سلامتی را تدوین کنند. حاجی تقی: این تعبیر درست نیست. پالایش بازار باید هوشمندانه و هدفمند باشد. مثالی میزنم؛ حذف سوبسید کاغذ در دهه هشتاد کاری مفید بود که می توانست با اقداماتی دیگر باعث این پالایش شود و برخی ناشران کوچک را تشویق به خروج سرمایه از نشر و ورود به حوزه های دیگر چون توزیع، کتابفروشی و یا حتی خداحافظی با این بازار کند. بحران، راهکاری نیست که بتوان از آن به عنوان ابزار اصلاح استفاده کرد؛ نه از لحاظ قوانین اقتصادی و نه اخلاقی. شما می توانید برای کنترل جمعیت یک کشور، فرهنگ سازی و اقدامات پیشگیرانه انجام دهید، اما اگر جنگ شد و شمار زیادی از مردم کشته شدند، می توانید آن را راهکاری برای کاهش جمعیت کشور بدانید؟! مضاف بر اینکه امروزه در یک تعریف اقتصادی درست، این تصور که در بحران واحدهای بزرگ می مانند و کوچک ها حذف می شوند منسوخ شده است. واحدهای کوچک به دلیل ساختار منعطف و کم هزینه می توانند خود را با تغییرات هماهنگ کنند اما واحدهای بزرگ به دلیل ساختار اداری پیچیده و پرهزینه، در برابر بحران آسیب پذیرترند. تعریف فوق را فقط می توان در یک اقتصاد ناسالم و به این شرح موثر خواند که واحدهای بزرگتر از رانت هایی استفاده می کنند که واحدهای کوچک به آن دسترسی ندارند، پس از گردونه خارج می شوند. سمامی: گاهی در بحث ها و نشست های رسمی و حتی دوستانه عرض کرده ام؛ از بین هزاران دارنده پروانه نشر، چند ناشر فعال داریم و ناشران فعال چه تولید می کنند؟ بحران می تواند به یک دست شدن و سلامت نشر کمک کند؛ به این شرط که همدلی صنفی و تخصصی ایجاد شود؛ نه رقابت ناسالم. چه اشکالی دارد ریزش منطقی اتفاق بیفتد و مسیر واقعی نشر معلوم شود. حاجی تقی: ریزش منطقی نمی تواند بر اثر بحران ایجاد شود. این موضوع باید با هدفمندی و برنامه ریزی همراه باشد. فرض کنید بحران واحدهای کوچک را هم از بین ببرد. آیا این راه حل، پالایش منطقی و کارآمد است؟ قطعا نمی توان بحران را، به عنوان راهکار و نسخه تجویز کرد. منظورم تبدیل شدن تهدید به فرصت است. بگذارید اینطور سوالم را تکرار کنم: این بحران می تواند در میان خرابی ها، دستِ کم یک گل برویاند؟ سمامی: ریزش از یک سو و ورود از سوی دیگر! ضمناً منظور من ریزش آن ها است که تاثیر گذار نیستند. حاجی تقی: قطعاً هر تهدیدی و یا هر مشکلی می تواند به فرصت تبدیل شود؛ هرچند آسیب های خودش را نیز دارد. در این که این بحران در نشر می تواند با پالایش ناشران و خارج کردن ناشرهای ضعیف از دور به رشد بهتر ناشرهای قوی کمک کند، موافق نیستم. این اتفاق نخواهد افتاد و ناشرهای بزرگ هم از این قضیه آسیب خواهند دید اما این بحران می تواند تلنگری باشد برای برنامه ریزی؛ تا مشکلات اقتصادی حل شود و با کاهش از آسیب ها، دیگر دچار چنین بحران هایی نشود. به عبارت دیگر می شود تهدید را به فرصتی برای تفکر و بازبینی در قوانین مقررات و اقتصاد نشر و حذف رانت و سودجویی کرد. سمامی: همیشه خلاقیت و نوآوری در تنگناها دیده شده اند. با گرانی صنعت چاپ، تولید انبوه جای خود را به تولید منطقی داد و دستگاه های جدید و کوچک چاپ، جایگزین ابر دستگاه ها شدند و این شاید همان مشکلی باشد که می گویید. به نظر من، ما در حال گذار هستیم و این گذار از صنعت سنتی چاپ به سمت چاپ مدرن، حتما عواقبی خواهد داشت و حتما هم حسن هایی به همراه دارد. صنعت نشر هم مثل همه صنایع کوچک و بزرگ در کشور ما دچار مشکلاتی نظیر عدم برنامه ریزی دقیق و رانت و سوبسید و... است. راهکارهای خوب و سازنده کم نیست و اجرای این راهکارها در کشور ما به خصوص، بسیار دشوار است و به همدلی بیشتری نیاز دارد. درست است که در شکل گیری این بحران، عوامل خارج از حوزه نشر بیشترین نقش را داشته اند اما ناتوانی در مقابل شرایط سخت، خود عامل آسیب پذیری است. اگر صنعت نشر ما، صنعتی خودبسنده و مستقل بود که برای بقا، به سوبسید و حمایت های دولتی نیاز نداشت، قطعا در اداره کردن بحران، موفق تر عمل می کرد. با این حرف موافقید؟ در اینصورت، آیا صنعت نشر همچنان باید برای رهایی از مشکلات، چشم به دست دولت بدوزد؟ سرامی: سیاست های نامتوازن حمایتی طی دهه ها ی گذشته سبب توسعه نیافتگی نشر ایران و تضعیف روزبه روز اقتصاد آن شده است. طبق آمار انتشار یافته از سوی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در سال ۹۵ تعداد ناشران ایرانی به بیش از 16هزار و 461 عدد رسیده است. سیاست های ما برای حمایت از صنعت نشر منجر به افزایش تعداد واحدهای تولیدی شده است اما این نوع سیاست ها در گذشته سبب گلخانه ای شدن و وابستگی این صنعت به دولت شده است؛ به شکلی که امروزه صنعت نشر به خودی خود توانایی اداره خویش را ندارد و متکی به حمایت و کمک بیرونی دولت ها است. طبق تعاریف اولیه اقتصاد، سود اقتصادی از برهم خوردن تعادل در بازار پدید می آید. در اقتصادهای بزرگ و پیشرفته کارآفرینان اند که با ابداع و خلاقیت این تعادل را برای کوتاه مدت برهم می زنند و از این رهگذر منافعی برای خودشان و جامعه حاصل می شود. به این نظریه تخریب خلاق شومپیتری می گویند اما در اقتصادهای رانتی غیرمولدی چون اقتصاد ایران، کسب درآمد با نزدیکی به ارکان قدرت و ارتزاق از رانت های غیرمولد تضمین می شود. رشد اقتصادی صنعت نشر در سایه رقابت در آن پدید می آید و رقابت در بستر کسب و کار رانتی اگر نگوییم ناممکن، سخت است. عدم توزیع عادلانه ثروت، همواره فضای رانتی پدید آورده است. چه آن زمان که کاغذ یارانه ای میان ناشران تولید می شد و چه زمانی که سیاست های خرید کتاب از ناشران آثار مشخصی را نشانه می گرفت. از این رو مهمترین وظیفه دولت ها پدید آوردن بسترهای کسب و کار به شکلی است که هر شهروندی به فراخور دارایی، توانایی و دانایی اش از آن بهره جوید. تضمین سلامت فعالیت اقتصادی با دولت هاست. سمامی: در حال حاضر هم صنعت نشر درایران مستقل است. اختصاص 100 یا 200 بند کاغذ یا تعداد معدود زینک که نمی تواند ادعایی برای دولتی بودن این صنعت باشد؛ درحالی که کوچکترین ناشران سالانه نیاز به 1000 بند کاغذ دارند. این سوال شبیه به این است که پدری به فرزندش طی سال، دو عدد مرغ و اندکی مایحتاج زندگی بدهد و بعد مدعی شود که هزینه و مخارج زندگی ش را داده است. حاجی تقی: قطعا همین گونه است و بنده هم عرض کردم که این بحران باید به فرصت تفکر در ساختار اقتصادی نشر مبدل شود. حمایت ها و سوبسیدهای دولتی اقتصاد نشر را فاسد و وابسته خواهد کرد؛ هرچند در مواردی و در کوتاه مدت چاره ساز است؛ همانگونه که در همه دنیا این اتفاقات میافتد. درباره پایسخ همکار گرامی ام عرض می کنم که سوبسید و یا حمایت دولت تنها به چند بند کاغذ محدود نمی شود؛ دخالت دولت به منطور حمایت در نمایشگاه کتاب، کتاب سال، رویدادهای فرهنگی و کلا سیاست گذاری های نشر به بهانه حمایت، تماماً مولد رانت و ایجاد کننده اقتصاد سست و بدون پشتوانه فکری است. صنعت نشر باید در برنامه ریزی های آتی به سمت استقلال بیشتر حرکت کند اما به هر حال اوضاع سیاسی و اقتصادی کشور این صنعت را حتی در صورت استقلال کامل تحت تاثیر قرار می دهد. سمامی: ما درکشورمان ردپای دولت را در تمامی موارد اقتصادی داریم. همان تعیین ارز ثابت برای واردات که غیرقابل انکار هم است. از سوی دیگر همین حمایت و برنامه ریزی رانت هایی را به وجود می آورد که از آن ها هم غافل نیستیم. بی شک حمایت دولت وجود دارد اما راهگشا و ریشه ای نیست. به نظر من هم نیاز به استقلال در صنعت نشر به وضوح دیده می شود و اینکه چه میزان می توانیم به این استقلال نزدیک شویم، بحث دیگری است.