در نخستین نشست عاشورایی اهل قلم آذربایجان عنوان شد:

لزوم ورود مراکز دانشگاهی به تصحیح مقاتل عاشورایی

محمد طاهری‌خسروشاهی، پژوهشگر حوزه ادبیات آئینی آذربایجان، در نخستین نشست عاشورایی اهل قلم آذربایجان بر تصحیح و بازبینی برخی از مقاتل تاریخی درباره حادثه کربلا و انتشار منقح و پاکیزه این آثار تاکید کرد.
لزوم ورود مراکز دانشگاهی به تصحیح مقاتل عاشورایی
به گزارش خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا)، در نخستین نشست عاشورایی نویسندگان آذربایجان که با حضور جمعی از اهالی قلم و هنرمندان در بنیاد فرهنگی و هنری طوبی برگزار شد، ادوار تاریخی مقتل‌نویسی برای حضرت سیدالشهداء علیه السلام  بررسی تحلیلی شد.
 
در ابتدای این نشست محمد طاهری‌خسروشاهی با اشاره به آغاز مقتل‌نویسی در تاریخ اظهار داشت: سیر پژوهشی مقتل‌نگاری به چهار دوره برجسته تقسیم می‌شود. نخستین دوره مقتل‌نویسی مربوط به روایات شفاهی حادثه عاشوراست، که عمدتا از طرف امام سجاد(ع) و حضرت زینب(س) و نیز برخی از افرادی که در لشکر یزید بودند، آغاز شده است.
 
 او ادامه داد: دومین دوره مهم مقتل‌نویسی، مربوط به شروع کتابت حوادث روز عاشورا و اتفاقاتی است که قبل و بعد از این جریان مهم صورت گرفته است. این دوره تاریخی از اواسط قرن دوم شروع می‌شود و حدودا در اواخر سده هفتم و با نگارش کتاب مهم «لهوف» سیدبن طاووس پایان می‌یابد. ظاهرا شخصی به نام «جابر جعفی»، از شاگردان و یاران مورد اعتماد امام صادق(ع)، برای نخستین بار اقدام به جمع‌آوری روایات شفاهی شاهدان حادثه پرداخته و با نگارش کتابی به نام «مقتل الحسین»، نخستین کتاب در حوزه مقتل‌نگاری را تألیف  کرده، که البته این کتاب در طول تاریخ از بین رفته و متأسفانه به محتوای آن دسترسی نداریم.

این پژوهشگر دانشگاه تبریز در ادامه افزود: از قرن دوم هجری بدین سو، به همت افرادی چون «اصبغ‌بن نباته»، «ابی مخنف»، «شیخ صدوق»، «شیخ طوسی» و دیگران، نهضت مقتل‌نویسی برای حضرت سیدالشهدا، تا پایان قرن هفتم هجری ادامه پیدا می‌کند، که سندیت و استفاده از منابع معتبر، مهمترین ویژگی مقتل نویسی این دوره بوده است.
 
طاهری‌خسروشاهی در ادامه با اشاره به ویژگی‌های دوره سوم مقتل‌نویسی در جهان اسلام گفت: از قرن هشتم تا یازدهم هجری، مقتل نویسی و کتابت تاریخ حادثه عاشورا، بنا به تحولات اجتماعی، فکری و عقیدتی، به‌ویژه در جغرافیای فکری و سیاسی ایران، دچار افول شده است.
 
نهضت مقتل‌نویسی در دوران قاجار به اوج خود رسید
این پژوهشگر ادبیات با تبیین مختصات تاریخی و اشاره به ویژگی‌های دوره چهارم مقتل‌نویسی، به‌ویژه در دوران قاجار، ادامه داد: نهضت مقتل‌نویسی، از عصر صفوی دوباره جان گرفت و در دوران قاجار به اوج خود رسید. مهم‌ترین ویژگی مقتل‌نویسی این دوره، افزوده شدن خرافات و ورود روایات جعلی به محتوای مقاتل است.
 
وی در تشریح دلایل ورود خرافات به محتوای مقاتل گفت: دور شدن از زمان حادثه عاشورا، عدم مراجعه نویسندگان قاجار به منابع کهن و اصیل، ورود نویسندگان سطحی و دست چندم به جریان تألیف کتاب‌های مقتل به دلیل توجه مردم و اقبال حکومت و نیز تمایل مقتل‌نگاران به استفاده از صناعات لفظی و آرایش‌های کلامی و شگردهای ادبی، مقتل‌های دوره قاجار را به منابعی نامعتبر و غیرقابل اعتماد تبدیل کرده است. بنابراین ورود جامعه علمی و مراکز دانشگاهی کشور، به حوزه تصحیح و بازبینی برخی از مقاتل تاریخی این دوره، به منظور انتشار منقح و پاکیزه این آثار ضرورت دارد.

طاهری‌خسروشاهی در ادامه بحث خود عنوان کرد: یکی از اقدامات راهبردی درباره تصحیح و چاپ منقح کتب مقتل، انتخاب نسخ خطی این کتاب‌ها به عنوان رساله‌های دانشجویی در دوره کارشناسی ارشد و به‌ویژه دوره دکتری است. تالیف کتاب مهم «قَمقام زَخار و صَمصام بتار» در دوره قاجار را یکی از آثار استثنایی این دوره است که توسط «فرهادمیرزا معتمدالدوله»، پسر عباس میرزا و به احتمال زیاد در تبریز و در سال ۱۳۰۳قمری به زبان فارسی نوشته شده و نویسنده از منابع معتبر بهره گرفته است.
 
وی در ادامه عصر معاصر را دوره بازنگری در محتوای حقیقی پیام عاشورا عنوان کرد و افزود: در این عصر، ویژگی عمده‌ آثاری که درباره حادثه کربلا نوشته می‌شوند، برجسته‌سازی عنصر ظلم‌ستیزی و پررنگ کردن جنبه سیاسی حرکت امام حسین(ع) است، که متأسفانه در کتاب‌های ادوار قبل، نادیده گرفته شده بود.
 
وی در پایان این نشست که با حضور جمعی از نویسندگان و اهل قلم آذربایجان در بنیاد مطبوعاتی، فرهنگی و هنری طوبی برگزار شد، به خوانش بخش‌هایی از کتاب «دمع السجوم»، مرحوم آیت‌الله میرزا ابوالحسن آقا شعرانی؛ از فیلسوفان معاصر پرداخت، که با نثری روان و دلنشین، در خصوص مقتل حضرت امام حسین(ع) تالیف شده است.
کد مطلب : ۲۸۰۳۹۱
http://www.ibna.ir/vdcaownu649nae1.k5k4.html
ارسال نظر
نام شما
آدرس ايميل شما