در نشستی در شیراز صورت گرفت؛

مقایسه موسیقایی شعر حافظ و ترجمه‌های انگلیسی آن

پورگیو: نمی‌توان ماشین‌های مترجم را جایگزین انسان هوشمند کرد
 
تاریخ انتشار : دوشنبه ۳۱ تير ۱۳۹۸ ساعت ۱۱:۲۹
 
 
سیصد و بیست‌ و چهارمین نشست مرکز حافظ‌شناسی و کرسی پژوهشی حافظ با عنوان «مقایسه موسیقایی شعر حافظ و ترجمه‌های انگلیسی آن»در شیراز برگزار شد.
 
به گزارش خبرنگار خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) در فارس، سیصد و بیست‌ و چهارمین نشست مرکز حافظ‌شناسی و کرسی پژوهشی حافظ با عنوان «مقایسه موسیقایی شعر حافظ و ترجمه‌های انگلیسی آن» روز یکشنبه 30 تیرماه‌‌ با همکاری مرکز پژوهش‌‌های زبان و ادب فارسی دانشگاه شیراز و اداره‌‌کل فرهنگ و ارشاد اسلامی فارس و با حضور جمعی از دانشگاهیان و اهالی فرهنگ و هنر این استان، در سالن غزل تالار حافظ برگزار شد.

در این مراسم دکتر فریده پورگیو، مدیر امور بین‌المللی مرکز حافظ‌شناسی و استاد زبان و ادبیات انگلیسی دانشگاه شیراز، ضمن خوش‌آمدگویی به حاضران، به ارائه سخنرانی پیرامون موضوع ترجمه اشعار حافظ پرداخت.

وی با بیان این مقدمه که از بین انواع ادبی، ترجمه شعر، به‌ویژه شعر کلاسیک همیشه چالش‌برانگیز بوده است، به نمونه‌هایی از ترجمه‌های ارائه‌‌ شده از اشعار حافظ پرداخت و گفت: تاکنون ترجمه‌های بسیاری از اشعار حافظ به زبان‌های گوناگون منتشر شده است و این ترجمه‌ها طیفی از ترجمه کلمه‌به‌کلمه تا برداشت آزاد را دربرمی‌گیرد. مقاله و پژوهش‌های بسیاری نیز، در سنجش این ترجمه‌ها انجام شده که شامل تصویرسازی، معادل‌سازی واژه‌ها، منظوم یا منثور بودن و... می‌شود. اما بحث درباره موسیقی کلمات و وزن و قافیه اشعار ترجمه شده، کمتر مطرح شده است که خود موضوعی بایسته است.


پورگیو با بیان این مساله که ترجمه‌ خوب، متعلق به مترجمانی است که به زبان انگلیسی کاملاً مسلط هستند و آن را به گونه‌ای بلیغ استفاده و به شکلی عمیق درک می‌کنند، این پرسش را مطرح کرد که تسلط، دقیقاً به چه معناست؟ و مترجم مسلط به چه کسی گفته می‌شود؟ و در پاسخ به این پرسش‌ها، گفت: قطعاً به شخصی که فقط زبان انگلیسی را متوجه می‌شود و صحبت می‌کند، یک مترجم مسلط گفته نمی‌شود؛ فرد ماهر و متخصص در این زمینه، کسی‌ است که علاوه‌ بر فهم دقیق کلمات و جملات و توانایی صحبت به زبان انگلیسی، (در سطحی حرفه‌ای و عالی و مجهز به توانایی‌هایی نظیر ترجمه مقاله یا ترجمه‌ تخصصی)، درک درستی از ساختار و قواعد زبان انگلیسی دارد و می‌تواند واژه‌ها و عبارات را از بستر مادری‌شان به بستری با ویژگی‌های زبانی متفاوت انتقال دهد.

وی افزود: به عبارت دیگر، اگر مترجم نتواند جان کلام را از زبان انگلیسی به زبان مقصد منتقل کند، به هیچ‌وجه نمی‌توان او را مترجمی خبره و مسلط نامید. انتقال و تزریق حس و معنای واژه‌ها از زبان اصلی به زبان مقصد یکی از مهم‌ترین توانایی‌هایی است که یک مترجم قوی در کارنامه‌ دانش و مهارت‌های خود به ثبت می‌رساند.

این استاد دانشگاه با توصیف نرم‌افزارها و ربات‌های هوشمند مترجم، تاکید کرد: برای دستیابی به محتوایی تمیز و دقیق، نیاز به اعتماد کردن به مغز و هوشی انسانی است که علاوه‌بر مهارت، به احساس، تجربه، ادراک و هنر مجهز است، به همین خاطر است که با وجود رشد و شکوفایی فناوری، هنوز هم نمی‌توان ماشین‌های ترجمه را جایگزین انسان‌هایی کرد که شور و شعور را در پیوندی ظریف و دوست‌داشتنی در فهرست ویژگی‌های خود دارند.


پورگیو در ادامه نکاتی را برای بهتر شدن ترجمه‌ شعر حافظ مطرح کرد که از آن جمله می‌توان به این موارد اشاره کرد: درک صحیح از پیام متن، آشنایی با سبک هر دو زبان، حفظ لحن نویسنده در متن ترجمه شده، انتخاب معادل درست و دقیق برای واژگان، رعایت علامت نقطه گذاری و نشانه گذاری، انشایی روان و سلیس، توضیح نکات مبهم برای خوانندگان در حاشیه، رساندن مفهوم متن اصلی بدون هیچ دخل و تصرف و انتقال مفاهیم در قالب ساختار دستوری زبان مقصد.

در ادامه‌ این مراسم پیام درخشان‌فرد، کارشناس ارشد پژوهش هنر و استاد مدعو دانشکده هنر و معماری دانشگاه شیراز به بُعد هنری و موسیقیایی اشعار حافظ پرداخت.

وی با بیان این مقدمه که پس از اولین آشنایی انگلیسی‌زبانان با اشعار حافظ در نیمه دوم قرن هجدهم، بیش از یکصد ترجمه‌ از آن‌ها انجام شده است، اما تنها برخی از مترجمان، اشعار را به نظم ترجمه کرده‌اند، به پژوهش خود در این‌باره (پایان‌نامه کارشناسی ارشد 1394) اشاره کرد و گفت: تحقیق من از نوع میان‌رشته‌ای و توصیفی‌ـ مقایسه‌ای است که هدف از انجام آن، یافتن شیوه‌ای برای برگردان غزل حافظ در قالب شعر انگلیسی بوده است.


درخشان‌فرد، به میزان آشنایی حافظ با موسیقی و ساز اشاره کرد و نشان داد که حافظ در این موضوع تبحر خاصی داشته است و در ادامه، ابعاد شکل‌دهنده‌ موسیقی در شعر فارسی و انگلیسی را به‌طور اجمالی معرفی کرد.

وی در ادامه به دسته‌بندی غزلیات حافظ بر مبنای فرم و موسیقی (وزن) آن‌ها و نیز پربسامدترین آن‌ها پرداخت و گفت: از آنجایی که عنصر اصلی موسیقی‌ساز در شعر پارسی و انگلیسی ذاتاً متفاوت هستند و امکان مقایسه ادبی این دو وجود ندارد؛ ریتم و نُت‌ موسیقی اشعار، تنها بستر ممکن برای مقایسه این دو ‌مقایسه است.

درخشان‌فرد در پایان ریتم غزلیاتی که بیش‌ترین ترجمه را داشتند‌، با ترجمه‌ها مقایسه و میزان نزدیکی و توانایی مترجمان در انتقال ریتم اشعار را نشان داد.
Share/Save/Bookmark
کد مطلب: 278600