گزارشی از کارکردهای یک مولکول بسیار کمیاب

مولکولی که زیادش اعتیاد است و کمش بیماری

دوپامین؛ دو روی یک سکه
 
تاریخ انتشار : چهارشنبه ۲۲ خرداد ۱۳۹۸ ساعت ۰۸:۴۲
 
 
دانیل. ز. لیبرمن و مایکل. ای. لانگ در کتاب «دوپامین؛ مولوکولی با خواص شگفت‌انگیز» به شما می‌گویند که برای رسیدن به اهداف و آرزوهایتان باید چه چاره‌ای بیاندیشید یا به عبارتی چه کسی مغز ما را کنترل می‌کند.
 
به گزارش خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا) آیا تاکنون به این فکر کرده‌اید که چرا وقتی عاشق فردی می‌شوید بعد از مرارت‌های زیاد و دشواری‌ها، دوران وصل کوتاه است و خیلی زود همه چیز به حالت نخست خود بازمی‌گردد؟ یا به نظر شما چه کسی مغز ما را کنترل می‌کند و چرا ما در هنگام سرما لباس بیشتری به تن می‌کنیم؟ یا اینکه تا به حال به حال به این موضوع اندیشیده‌اید که برای رسیدن به آرزوها و اهدافتان باید چه چاره‌ای بیاندیشید؟
 
دوپامین همان مولوکولی که سبب و علت تمامی این پرسش‌ها و پرسش‌های دیگری درباره عشق و زندگی و سیاست و تصمیمات زندگی انسان است. مولکولی که اولین بار توسط کاتلین مونتاگو در مغز کشف شد و فقط 0.0005 درصد سلول‌های مغز آن را تولید می‌کنند. ماده‌ای در مغز که هم محرک است و هم پاداش؛ هم برکت است و هم نفرین. این ماده با اینکه ساختاری ساده دارد اما نتایج حاصل از آن در مغز بسیار پیچیده است. اگر می‌خواهید دوپامین را بشناسید و با خواص آن بیشتر آشنا شوید با این گزارش همراه باشید.
  
«دوپامین؛ مولوکولی با خواص شگفت‌انگیز» نام کتابی است که دانیل. ز. لیبرمن و مایکل. ای. لانگ در آن با تکیه بر آمار و تحقیق‌های علمی درباره تاثیر این ماده بر جنبه‌های گوناگون زندگی انسان از جمله عشق، ورزش، اعتیاد، سیاست، خلاقیت، مهاجرت و پیشرفت بحث می‌کند.

محمداسماعیل فلزی، پژوهشگر و مترجم این اثر در گفت‌وگویی که با خبرنگار ایبنا در این باره می‌گوید: «این کتاب درباره مولکولی به نام دوپامین بحث می‌کند که هم نوعی هورمون و هم نوعی پیام‌رسان عصبی است و می‌کوشد با ارائه بحثی به زبان ساده و ذکر مثال‌های ملموس خواننده را با کارکردها و نقش‌های گوناگون این ماده آلی در عرصه‌های مختلف فردی و اجتماعی آشنا کند. دوپامین یک ماده آلی از خانواده کاتکول آمین‌هاست که از پیش‌سازهایش در مغز و کلیه ساخته می‌شود. افزایش آن در ایجاد اسکیزوفرنی و کمبود آن در ایجاد پارکینسون دخالت دارد. بنابراین در درمان اسکیزوفرنی از داروهای ضد دوپامین و برای درمان پارکینسون از داروهای مشابه دوپامین استفاده می‌کنند. خود دوپامین به عنوان یک ماده دارویی به شکل تزریقی وجود دارد و همه روزه در بیمارستان‌های کشور از آن برای افزایش خونرسانی کلیه و بهبود کارکرد قلب در موارد اورژانس استفاده می‌کنند. نقش دوپامین در اعتیاد بسیار بارز است. دوپامین می‌تواند مراکز پاداش مغز را فعال کند. بنابراین اگر ماده‌ای موجب افزایش آن در مغز شود به فرد احساس سرخوشی و شعف و لذت دست می‌دهد. همین باعث شده تا از زمان‌های قدیم ترکیب‌های مختلفی را برای افزایش دوپامین مغز استعمال کنند و به این ترتیب معتاد شوند. موادی مانند کوکائین، افدرین و آمفتامین.»

 
نویسندگان این اثر خود جزو پژوهشگرانی بودند که یافته‌های گسترده‌ای در زمینه مغز و اعصاب داشتند آن‌ها از جالب‌ترین بررسی‌های علمی که در دسترس بوده بهره گرفته‌اند. فلزی در این باره توضیح می‌دهد: «نویسنده کتاب متخصص اعصاب و روان و استاد دانشگاه واشنگتن است و بدیهی است در زمینه مورد بحث تبحر دارد. کتاب دوپامین تالیف سال 2018 است و لذا حاوی مطالب مفید و جدید در این زمینه است. نقش دوپامین در عشق چیست؟ دوپامین در روابط اجتماعی و ایجاد اعتماد به نفس چه نقشی دارد؟ آیا در عالم سیاست نیز جایی دارد؟ هدف از مطالعه کتاب این است که آدم به خودش بگوید من با دانستن مطالب این کتاب درک جدید و بهتری از دنیای اطراف دارم و توانسته‌ام خودم و اطرافیانم را بهتر بشناسم. گمان می‌کنم این کتاب می‌تواند این وظیفه را انجام دهد. می‌تواند خواننده را از اینکه یک مولکول تا چه حد در زندگی فردی و جمعی انسان‌ها تاثیر دارد به شگفتی وادار کند»

 
نگارش موضوعات علمی برای عموم نشانگر هنر و تبحر یک نویسنده است، به گفته مترجم این اثر «دوپامین؛ مولکولی با خواص شگفت‌انگیز» کتابی علمی با زبان ساده است، خودش معتقد است: «می دانیم هورمون‌ها و پیام‌رسان‌های عصبی بسیار زیادند و رابطه متقابل پیچیده‌ای دارند که از موضوعات تحقیقی علم معاصر است. دوپامین همه چیز نیست. ولی زبان کتاب روشن و گویاست. نویسندگان از قدرت تصویرپردازی، طنز و داستان‌نویسی برای تشریح مطالب علمی پیچیده به نحو هنرمندانه‌ای بهره برده‌اند. این کتاب یک کار گروهی و حرفه‌ای است که پدیدآورندگان آن وقت و زحمت بسیاری را صرف آن کرده‌اند. اگر قرار می‌شد چنین گروهی در ایران این کتاب را بنویسند می‌بایست مثلا یکسال وقت صرف می‌کردند و 100 میلیون تومان هزینه کنند!»
 
این مترجم دلایلی که وی را به ترجمه کتاب ترغیب کرد تازگی موضوع و به نوعی جای خالی این موضوع در کتاب‌ها می‌داند و افزاید : «در درجه اول کتاب را خواندم و تصور کردم ترجمه آن می‌تواند برای دانش‌دوستان جذاب باشد و شاید کسانی هم از خواندن آن لذت ببرند. در وهله اول سبک بیان کتاب و جدید بودن مطالب آن عاملی بود تا اقدام به ترجمه آن کنم و بعد تا جایی که بررسی کردم در میان آثار انتشاریافته در این زمینه کتابی وجود نداشت که به دوپامین اختصاص داشته باشد. حجم استاندارد کتاب مناسب بود و این ویژگی برای خوانندگان فارسی‌زبان می‌تواند حائز اهمیت باشد. همچنین نویسندگان اهل فن و خبره دلیل دیگری برای ترجمه کتاب بود.»
 
 
توجه به دانش در میان آحاد جامعه یکی از دلایل پیشرفت کشورهایی بوده است که امروزه آن‌ها را به عنوان کشورهای توسعه‌یافته یاد می‌کنیم فلزی در این باره معتقد است: «آماری را چندی پیش دیدم که نشان می‌داد 65 درصد کتاب‌هایی که در ایران فروش می‌روند کتاب‌های ادبی و رمان و داستان هستند. کتاب‌های علمی (اعم از دانشگاهی یا علم به زبان ساده ) کمتر از 10درصد فروش را شامل می‌شوند. ما ایرانی‌ها در مملکت گل و بلبل و شعر و شراب و شاهد زندگی می‌کنیم. اما وقتی به هواپیما نیاز داشته باشیم تازه یادمان می‌افتد که نمی‌توانیم هواپیما بسازیم و شعر خواندن دردی از ما دوا نمی‌کند. وقتی دل‌درد و آپاندیسیت بگیریم نیاز به علم کاربردی داریم که ما را نجات دهد. وقتی آدم بچه است از شعر داستان و رمان خوشش می‌آید. برای مثال یک کودک دلش می‌خواهد به جای تخم‌مرغ و شیر و نان و مرغ و ماهی همه‌اش چیپس و پفک و تنقلات بی‌خاصیت بخورد. اما آدم بزرگ به تجربه می‌داند که اینها سوء تغذیه است.

یک ملت هم وقتی به بزرگی و بلوغ فکری و فرهنگی برسد بیشتر دنبال علم می‌رود. ما بیش از حد به جای اصل به فرع پرداخته‌ایم و در واقع وقت تلف کرده‌ایم. وقتی در قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم عده‌ای از طبقات ممتاز جامعه ایران و ژاپن را به اروپا فرستادند، ژاپنی‌ها بیشتر رفتند دنبال علم مهندسی و پزشکی و علوم پایه مثل ریاضی و فیزیک و شیمی. اما ایرانی‌ها بیشتر رفتند دنبال شعر و ادب. عده‌ای هم در ایران و خارج نشستند به غصه خوری که چرا عقب‌مانده‌ایم. اما آیا بهتر نیست به علم و تفکر انتقادی بیشتر بپردازیم؟ پس باید به سمتی برویم که روز به روز کتاب‌های علمی‌تر منتشر شوند و جامعه به خواندن آن‌ها رغبت کند و نویسندگان کتاب‌های تحقیقی و علمی بنویسند.»

 
Share/Save/Bookmark
کد مطلب: 276684