هفتمین نشست ملکوت کلمات برگزار شد

نصرالله حکمت: ابن‌عربی در «فتوحات مکیه» از هنر به معنای خاص کلمه بحث کرده است

 
تاریخ انتشار : دوشنبه ۱۶ مرداد ۱۳۹۱ ساعت ۱۲:۴۲
 
 
نصرالله حکمت در هفتمین نشست ملکوت کلمات در خانه هنرمندان درباره وجوه مختلف هنر بحث کرد و گفت: «بر خلاف نظر بسیاری که اعلام می‌کنند در عرفان و فلسفه اسلامی درباره هنر به معنای اخص کلمه بحث نشده، ابن‌عربی در کتاب فتوحات خود درباره هنر بحث کرده است.» همچنین وی در این جلسه ارتباط بین هنر خداوند و هنر انسان از منظر ابن‌عربی را تشریح کرد.-
نصرالله حکمت
 
نصرالله حکمت

به گزارش خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا)، هفتمین نشست از سلسله نشست‌های ملکوت کلمات در خانه هنرمندان عصر دیروز با سخنرانی نصرالله حکمت، استاد فلسفه و عرفان پژوه درباره «هنر درونی انسان» برگزار شد. حکمت در ابتدا گفت: ابن‌عربی در کتاب عظیم «فتوحات مکیه» خود بحثی درباره هنر دارد که من در کتاب «حکمت و هنر در عرفان ابن‌عربی» به آن اشاره کرده‌ام.

وی افزود: بر اساس نظر ابن‌عربی هنر در وجود انسان در دو عرصه خود را عیان می‌کند و انسان در این دو عرصه می‌تواند اثر هنری خلق کند. این دو عرصه عبارتند از «هنر بیرونی» یعنی چیزی که ما به عنوان آثار هنری می‌شناسیم و «هنر درونی» یعنی آثاری که در دورن انسان خلق می‌شود.

نویسنده کتاب «متافیزیک حیرت» در ادامه با طرح پرسشی گفت: آیا «هنر درونی» یک تعبیر پارادوکسیکال نیست؟ چگونه می‌شود هنر درونی باشد؟ به این پرسش پاسخ خواهم داد، اما لازم است بدانید که بر خلاف بسیاری از کسانی که معتقدند در حوزه فلسفه و عرفان اسلامی بحث مستقلی درباره هنر نبوده، من اعتقاد دارم که ابن‌عربی در کتاب «فتوحات مکیه» بحث اختصاصی درباره هنر داشته است، البته کلید واژه این بحث «صنعت» است. بنابراین مباحثی که ابن‌عربی در فتوحات خود زیر عنوان صنعت بحث کرده، همه درباره هنر به معنای خاص کلمه است. در این‌جا صنعت به مانند واژه «تخنه» در یونان باستان است.

نصرالله حکمت در ادامه به مبحث ظهور و تجلی در کلام ابن‌عربی پرداخت و گفت: حقیقت هستی یک چیز است، اما کثرات عالم نتیجه ظهور و تجلی «امر واحد» است. در این بین تفاوت بین ظهور و حضور نیز نکته مهمی است که برای نخستین بار توسط من مطرح شده است. بدون توجه به این تفاوت در برخی اوقات غلط انداز است؛ به عنوان مثال دین و ایمان از سنخ حضور است و نه ظهور، چرا که ایمان یک امر درونی است.

وی افزود: اگر در جامعه‌ای اصرار بر ظهور ایمان کنیم، جامعه‌ای متظاهر به ایمان خواهیم داشت که بسیار خطرناک است. هنر بر خلاف ایمان از سنخ ظهور است. به عنوان مثال ملاک مشخص شدن هنر یک هنرمند آشکار شدن هنر اوست.

این استاد دانشگاه تهران در ادامه به تفسیر هنر درونی از منظر ابن‌عربی پرداخت و گفت: در عرفان ابن‌عربی مطرح می‌شود که انسان عکس خداست و اساسا آفرینش «عکس» است. عالم عکس حقیقت هستی است که در آینه عدم افتاده است، بنابراین انسان هم به عنوان یکی از موجودات عالم مشمول این قاعده است. تمام موجودات این عالم عکس کمالات خداوند هستند و انسان یکپارچه تمام کمالات حق‌تعالی را در وجود خود دارد.

نصرالله حکمت گفت: عکس خداوند بودن احکامی دارد. تصویر ما در آینه عکس است و به عنوان مثال دست راست ما دست چپ تصویر در آینه است. مساله عکس خدا بودنِ انسان نیز به همین گونه است. خداوند در ذات خود واحد و ثابت است، اما ظهورات و تجلیات خداوند که این عالم است، متغیر، ناآرام و بی‌قرار است. در تجلی و ظهور خداوند تغییر و غوغا است. انسان عکس خداست، یعنی آدمی در درون خودش غوغایی دارد اما ظاهرش آرام و ثابت است.

حکمت در ادامه با اشاره به این نکته که به بیان ابن‌عربی خداوند با هنرنمایی در پهنه هستی آشکار شده است، گفت: هنر الهی ظهور است و عالم عرصه خلاقیت الهی و هنرنمایی حق است. «هنر بیرونی» در انسان که از سنخ ظهور است، جنبه خلیفةالهی انسان را مشخص می‌کند. یعنی همان‌گونه که خداوند در عالم دست به هنرنمایی زده و با صناعت موجودات را خلق کرده، انسان نیز با اثر هنری آشکار شده و ظهور می‌کند، اما همه وجود انسان با اثر هنری آشکار نشده و برخی از وجوه آن در عین ظهور و آشکارگی پنهان می‌شود.

وی افزود: مخاطب هیچگاه غوغای درون هنرمند را در اثر هنری نمی‌تواند ببیند. اثر هنری بیش از آن‌که مظهر هنرمند برای دیگران باشد، مظهر هنرمند برای خودش است. بر این اساس همان‌گونه که خداوند در پهنه هستی خودش را مشاهده می‌کند، هنرمند نیز در اثر هنری خود را می‌بیند.

حکمت در پایان گفت: هنر درونی از منظر ابن‌عربی که در کتاب فتوحات بیان شده این است که انسان با دمیدن روح عبادت در عمل عبادی بتواند زمینه پذیرش خودش در جامعه را ایجاد کند. اثر هنری می‌تواند زیبابینی را در جامعه به وجود بیاورد و نه زیبایی‌شناسی. زیبایی‌شناسی امر معقول است و به درد مجامع آکادمیک و بحث و جدل می‌خورد. آن‌چه در عرفان و سنت ما وجود دارد، زیبابینی است و نه زیباشناسی. از نظر ابن‌عربی هنر درونی این است که بتوان چشم‌ها را به زیبابینی هدایت کرد.

همچنین در این نشست فاطمه سالاروند شعرخوانی و محمد سلحشور، استاد خوشنویسی دقایقی درباره هنر خود برای مخاطبان صحبت کرد.

ویژه برنامه «ملکوت کلمات» به همت معاونت پژوهشی خانه هنرمندان، از شنبه هفتم مرداد به مدت 10 شب، (به جز پنجشنبه‌)، در ایام ماه مبارک رمضان در تالار شهناز خانه هنرمندان ایران برگزار می‌شود.

Share/Save/Bookmark
کد مطلب: 145492