«فرهنگ، مردم‌سالاري، توسعه» به خامه علي ميرزايي

گفت‌وگوهايي با صاحب‌نظران ايراني درباره توسعه و فرهنگ

 
تاریخ انتشار : دوشنبه ۱۷ خرداد ۱۳۸۹ ساعت ۱۵:۰۰
 
 
كتاب «فرهنگ، مردم‌سالاري، توسعه» گفت‌گوهاي سه‌گانه‌اي است كه در عنوان كتاب ياد شده است. اين گفت‌وگوها در فاصله سال‌هاي 1371 تا 1388 در فصل‌نامه «نگاه نو» منتشر شده‌ و اكنون به كوشش علي ميرزايي، كه خود انجام مصاحبه‌ها را بر عهده داشته، در اختيار دوستداران مباحث توسعه و فرهنگ قرار گرفته است._
جلد كتاب
 
جلد كتاب
به گزارش خبرگزاري كتاب ايران(ايبنا)، كتاب «فرهنگ، مردم‌سالاري، توسعه» عنوان يازده گفت‌وگو و سه ميزگرد درباره موضوعات سه گانه‌اي است كه در عنوان كتاب ياد شده است. همه گفت‌وگوها و ميزگردها در فاصله سال‌هاي 1371 تا 1388 در فصل‌نامه «نگاه نو» منتشر شده‌اند و اكنون به صورتي جداگانه به كوشش علي ميرزايي، مدير و صاحب امتياز فصل‌نامه «نگاه نو» كه خود انجام مصاحبه‌ها را بر عهده داشته، در اختيار دوستداران مباحث توسعه و فرهنگ قرار گرفته است. 

ميرزايي در مقدمه‌اي كوتاه، به اين نكته اشاره مي‌كند كه در آن گفت‌وگوها به مقوله‌هاي فرهنگ، توسعه و مردم سالاري با توجه ويژه به ايران، پرداخته شده و از ديدگاه صاحب‌نظراني بهره برده شده است كه حرف‌هايي تازه، معتبر، قابل اعتنا و راه‌گشا دارند. 

«مترجم: پيام رسان روح فرهنگ‌ها» عنوان گفت‌وگويي با عزت‌الله فولادوند است و حاوي مباحثي است كه بازگو كننده تجارب و نظريات گرانبهاي اين مترجم تواناست. بيشتر كتاب‌هايي كه فولادوند به فارسي ترجمه كرده است، به مباحث فلسفي باز مي‌گردد. او گرايش خود به فلسفه را از آن رو مي‌داند كه پرسش‌هاي عميق بشر، همواره مايه و بن فلسفي داشته‌اند. 

از سويي ديگر بر اين نكته تاكيد مي‌كند كه آن‌چه در ترجمه‌هايش مي‌خواهد منتقل كند، رساندن پيام نويسنده به بهترين صورت ممكن به خواننده است؛ ضمن آن كه به امانتداري در انتقال مفهوم نيز پاي‌بند بوده است. فولادوند به مترجمان جوان توصيه مي‌كند كه متون كهن فارسي را، به سبب غناي واژگاني‌شان، از ياد نبرند و بدان‌ها رجوع كنند. بحث درباره معادل گزيني اصطلاحات فلسفي، ساختن واژه‌هاي نو و حدود به‌كارگيري آن‌ها و روش خاص او در ترجمه، از موضوعاتي است كه در گفت‌وگوي ميرزايي با فولادوند پيش كشيده شده است. 

«از راديكاليسم سياسي تا فعاليت‌هاي بنيادي فرهنگي» عنوان گفت‌وگو با داريوش آشوري است. آشوري در اين مصاحبه ابتدا از مراحل زندگي، درس‌آموزي و فعاليت‌هايش سخن مي‌گويد و كارهايي را برمي‌شمارد كه به تعبير خود او براي «كارآتر كردن زبان فارسي» انجام داده است. آشنايي با نام‌آوراني همانند احمد فرديد، غلامحسين مصاحب و جلال‌آل احمد، كه هر كدام بر ذهن و انديشه آشوري اثر گذاشته‌اند، يا در برهه‌اي از زندگي هم سخن او بوده‌اند، از مواردي است كه با خواننده گفت‌وگو در ميان گذاشته شده است. 

آشوري پرداختن به زبان فارسي را يكي از عناصر پاياي تعلق فكري خود دانسته و بر اين نكته تاكيد كرده است كه ادب فارسي سرمايه‌اي است كه نياز ما را براي نوآوري و بازسازي در زبان فارسي ممكن مي‌سازد. او مباحث مهمي را درباره فرهنگ‌نويسي و لوازم و شرايط آن بازگو مي‌كند و مي‌گويد براي دستيابي به چنين كاري بايد «ذهن مدرن» داشت. 

در كتاب ميرزايي، گفت‌وگوي جداگانه ديگري با داريوش آشوري آورده شده است كه «بازسازي زبان، فهم علمي و فلسفي جهان، توسعه جامعه» نام دارد. اين مصاحبه درباره كتاب آشوري «واژه‌نامه انگليسي– فارسي براي علوم انساني» است. آشوري توجه به مساله زبان و اصطلاحات آن را دري به سوي علم و تفكر مدرن مي‌داند و ضمن توضيح كار خود در فراهم آوردن كتابش، به توجه دكتر مصاحب به مساله زبان و اصطلاح‌شناسي اشاره مي‌كند و مي‌گويد كه نگاه مصاحب بود كه ذهن او را متوجه زبان و اهميت اصطلاحات آن كرد. 

نجف دريابندري در گفت‌وگو با ميرزايي، درباره ترجمه‌اش از كتاب «بيلي باتگيت» اثر دكتروف، سخن گفته است. حرف‌هاي دريابندري كه آكنده از طنزي دلنشين و نكته‌بينانه است، خواننده را با زير و بم ترجمه رمان‌هايي آشنا مي‌كند كه همانند «بيلي باتگيت»، زباني پيچيده و چند لايه دارند. دريابندري در پاسخ به پرسش‌هاي ميرزايي، درباره سبك نوشتاري دكتروف و تاثيري كه او از «هكلبري فين» همينگوي گرفته است، سخن مي‌گويد. درباره رمان و زاويه ديد نويسندگان رمان و نيز كتاب‌هايي كه خوانده است، نيز اشاره‌هاي خواندني دارد. 

كتاب «نوشتن با دوربين» كه گفت‌وگوي مفصل پرويز جاهد با ابراهيم گلستان است، در همان زمان انتشار با نقدها و عكس‌العمل‌هاي تند و گوناگوني مواجه شد. بازتاب آن مصاحبه به حدي بود كه «نگاه نو» بخش عمده‌اي از مطالب يكي از شماره‌هايش را به مصاحبه با جاهد و ديدگاه‌هاي نويسندگان و هنرمندان و كساني اختصاص داد كه گلستان از آنان نام برده بود. اكنون همه آن مطالب در كتاب كنوني ميرزايي، «فرهنگ، مردم‌سالاري، توسعه»، تجديد چاپ شده است. 

مصاحبه ياد شده با مقدمه كوتاه و جذابي از ميرزايي آغاز مي‌شود و در ادامه، جاهد به پرسش‌هايي پاسخ مي‌دهد كه روشنگر شيوه گفت‌وگوي او با گلستان و شرايط انجام مصاحبه و مباحث مطرح شده در آن است. در پايان نيز ديدگاه‌هاي ديگران درباره كتاب جاهد آورده شده است. مصاحبه ميرزاي با جاهد و نظرگاه‌هاي آورده شده، خواننده را با انديشه‌ها و سخنان گلستان و زبان تند و منتقدانه او بيشتر آشنا مي‌كند. 

مهدي سحابي در گفت‌وگويي با عنوان «ترجمه: فروتنانه‌ترين كار دنيا»، از نخستين سال‌هاي كودكي و دانش آموختگي‌اش سخن مي‌گويد. پرسش و پاسخ‌ها پيرامون ترجمه و هنر نقاشي سحابي است؛ يعني همان مباحثي كه در حيطه تخصص او بوده است. سحابي درباره شيوه ترجمه‌اش مباحثي را پيش مي‌كشد؛ اما در پاسخ‌گويي‌ها كوتاه سخن و گزيده‌گوست. با اين همه نكته‌هايي را برشمرده است كه به كار مترجمان خواهد آمد. 

بررسي سبك و شيوه نمايشنامه‌نويسي «ايبسن» را در مصاحبه ميرزايي با منوچهر انوار و در بخشي با نام «ايبسن شاعر، عروسكخانه، چالش ترجمه» مي‌توان خواند. انوار مترجم كتاب «عروسكخانه» ايبسن است. او نكته‌هايي را درباره امكانات فراموش شده زبان فارسي يادآوري مي‌كند و مي‌گويد كه هنوز بايد كاركرد و گره‌هاي زبان فارسي را گشود. درباره شيوه ترجمه‌اش از كتاب ايبسن نيز تاكيد مي‌كند كه سعي داشته است كه الگوها و اصطلاحات زبان گفتار را با شيوه لفظ قلم پيوند بزند. 

انوار مي‌گويد كه نه به ترجمه لفظ به لفظ اعتقاد دارد و نه به ترجمه‌هاي تلخيصي و تفضيلي. بلكه ترجمه‌اي را ترجيح مي‌دهد كه در عين آن كه معناي تك‌تك الفاظ در نظر گرفته شده باشد، با زبان مبداء نيز همخوان باشد. اين را نيز گوشزد مي‌كند كه براي بيان مفاهيم امروزي برخاسته از الگوهاي غربي، بايد به «ذات زبان فارسي» رجوع كرد. 

گفت‌وگو با احمدرضا احمدي شاعر، همانند ديگر مصاحبه‌هاي كتاب ميرزايي، خواندني است و ما را با جهان ذهني شاعري آشنا مي‌كند كه اين روزها در چاپ و انتشار كتاب‌هاي شعرش، گشاده‌دست و بسيار دست و دلباز است. مصاحبه ميرزايي با احمدي به مناسبت انتشار مجموعه كامل شعرهاي او در كتاب سه جلدي «همه شعرهاي من» انجام گرفته است. احمدي از سادگي زبان شعرهاي كنوني‌اش سخن مي‌گويد و تاكيد مي‌كند كه كوشيده است، بر خلاف گذشته، زبان ساده و بي پيرايه‌اي را برگزيند. 

او مي‌گويد «شعر من، زندگي‌نامه خود من است. دروغ نيست، قلابي نيست، آن چيزي است كه در زندگي خودم اتفاق افتاده و از صافي تخيل من گذشته و بر روي كاغذ آمده است. من از هيچ كس تقليد هم نكرده‌ام». اين سخن شايد پاسخي به كساني باشد كه مي‌كوشند شعر احمدي را اثر گرفته از شعر سهراب سپهري بدانند و همانندي‌هايي ميان آن دو بيابند. 

گفت‌وگو با رامين جهانبگلو ، فخرالدين عظيمي و روشن وزيري از ديگر بخش‌هاي كتاب است. گفت‌وگو با وزيري درباره ترجمه او از كتاب «تب تند آمريكاي لاتين» اثر «آرتور دموسلاوسكي» است. 

بخش ديگري از گفت‌وگوهاي كتاب به ميزگردها اختصاص دارد. در ميزگردي با عنوان «نان و قلم» شماري از كتاب‌شناسان و نويسندگان برجسته، همانند كريم امامي، بهاء‌الدين خرمشاهي، كامران فاني و عزت‌الله فولادوند، درباره معيشت و اقتصاد اهل قلم بحث كرده‌اند و اين كه چرا از راه قلم نمي‌توان گذران زندگي كرد؟ 

يكي از دلايلي كه شايد بيش از همه به چشم مي‌آيد آن است كه مطالعه كردن از ضروريات زندگي ما نيست و بابت خريد كتاب هزينه‌اي صرف نمي‌كنيم، در نتيجه ناشران در تنگناهاي مالي گرفتار مي‌شوند و نويسندگان و پديد آورندگان اثر، درآمدي از كار خود كسب نمي‌كنند. شركت‌كنندگان در اين گفت‌وگو نيز بر اين نكته تاكيد مي‌كنند و ديگر موانع را برمي‌شمارند. 

دكتر رضا منصوري در كتاب «1427: عزم ملي براي توسعه علمي و فرهنگي» به موضوع پيشرفت و توسعه در ايران پرداخته است. ميزگرد ديگر «نگاه نو» كه در كتاب كنوني ميرزايي، «فرهنگ، مردم‌سالاري، توسعه»، تجديد چاپ شده است، بحث درباره كتاب منصوري و اشكالات و موانع كنوني توسعه است. در اين ميزگرد عبدالحسين آذرنگ، شهيندخت خوارزمي، حسين عظيمي، بايزيد مردوخي و حسين پايا نيز شركت جسته‌اند و به پرسش‌هاي ميرزايي پاسخ داده‌اند. 

مسعود احمدي، اميرحسن چهل تن، احمد غلامي، جواد مجابي، حافظ موسوي و حورا ياوري، در ميزگردي ديگر به مسايل ادبيات امروز ايران توجه كرده‌اند و كوشيده‌اند به پاسخ اين پرسش ميرزايي برسند كه چرا نويسندگان رمان ايراني تنها به زندگي دروني و محدود فرد مي‌پردازند و به زندگي اجتماعي و مسايل اساسي مردم و حتي بنيادهاي اقتصادي و اجتماعي جامعه توجهي ندارند. هر كدام از شركت‌كنندگان در ميزگرد از زاويه ديد خود چنين گرايشي را بررسي كرده است. در كنار پاسخ به اين پرسش، مسايل ديگري نيز پيش كشيده شده است كه به قلمرو نويسندگان ادبيات معاصر ايران ارتباط پيدا مي‌كند. 

ميرزايي در مقدمه گفت‌وگو، شركت‌كنندگان را به دو گروه «خوش بينان» و «بد بينان» نسبت به ادبيات امروز ايران، تقسيم‌بندي مي‌كند و مي‌نويسد كه از تقابل فكري اين دو گروه است كه مي‌توان به تنگناها، گشايش‌ها، عقب‌ماندگي‌ها و تحولات داستان‌نويسي معاصر پي برد. 

هر كدام از گفت‌وگوهاي فراهم آمده در كتاب «فرهنگ، مردم‌سالاري، توسعه»، راه‌گشاي بسياري از مسايلي است كه در اجتماع، اقتصاد، فرهنگ و هنر كنوني ايران محل بحث و بررسي است. كساني كه در اين باره سخن گفته‌اند از تجربه و دانش كافي براي شناخت مسايل و ارايه راه حل برخوردارند. 

كتاب ميرزايي ضمن آن كه گروه گسترده‌اي از خوانندگان را با تخصص‌هاي گوناگون در بر مي‌گيرد، تصويري كلي و روشن از مسايل، دشواري‌ها و راه كارها را نيز بدست مي‌دهد. علاوه بر اين كه خود پرسش‌گر؛ علي ميرزايي، نسبت به مسايل طرح شده دانش و آگاهي لازم را دارد و كوشيده است كه گفت‌وگوها از مسير اصلي دور نشود و به پراكنده‌گويي و طرح مسايل حاشيه‌اي نينجامد. 

كتاب «فرهنگ، مردم‌سالاري، توسعه» مجموعه‌اي از گفت‌وگوها و ميزگردهايي است كه توسط علي ميرزايي تهيه و فراهم آمده است. اين كتاب 518 صفحه‌اي، با شمارگان 1250 نسخه و بهاي 10 هزار تومان به‌دستياري نشر نگاره آفتاب چاپ و پخش شده است. 
Share/Save/Bookmark
کد مطلب: 71887