معرفی کتاب «جریان‌سازی تاریخی فقه سلفی»؛

واکاوی جریان‌سازی فقه سلفی در ادوار تاریخی

 
تاریخ انتشار : پنجشنبه ۲۱ تير ۱۳۹۷ ساعت ۱۰:۲۹
 
 
کتاب «جریان‌سازی تاریخی فقه سلفی» نوشته علی بابایی آریا، تاریخ سلفیه از نخستین سلفیان تا سلفیان جدید (وهابیان) را واکاوی کرده است.
 
به گزارش خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا)، کتاب «جریان‌سازی تاریخی فقه سلفی» به قلم علی بابایی آریا در هفت فصل ضمن بیان کلیاتی از تعریف، مفهوم و ادوار تاریخی سلفیه،‌ در ادامه به تشریح سلفیان نخستین، سلفیان میانی، سلفیان جدید؛نوسلفیان، جریان‌شناسی فقه سلفی از ابن حنبل تا رشید رضا (مقارنه و تطبیق)، سلفیان جدید؛ وهابیان و جریان‌شناسی فقه وهابی از محمدبن عبدالوهاب تاکنون (مقارنه و تطبیق) می‌پردازد. 

مولف در بخشی از مقدمه کتاب نوشته است: «پیشینه تحقیق درباره سلفیه به زمانی باز می‌گردد که محمدبن عبدالوهاب بر پایه آن، جنبش خود را آغاز کرد. پیش از آن سلفیه با این عنوان مطرح نبود و تنها با عنوان «اصحاب حدیث» و سپس «حنبلیه» شناخته می‌شد. با این توجیه، کتب تراجم و طبقات حنابله را باید تا حد زیادی،‌ کتب شخصیت‌شناسی سلفیه دانست. اما پس از ظهور وهابیت، توجه دانشمندان و نویسندگان به جریان سلفیه و ریشه‌ها و ویژگی‌های آن جلب شد و فرایند تحقیق و تالیف درباره آن با سرعت و حجم بالایی آغاز گردید. هرچند از آن هنگام تاکنون، ‌اندیشمندان و نویسندگان بسیاری سعی در شناساندن جریان سلفی داشته‌اند، ولی انگیزه و میزان موفقیت آنان به هیچ روی یکسان نبوده است.»

در این اثر «احمد بن حنبل» به‌عنوان یکی از سلفیان نخستین معرفی شده، شخصی که سلفی‌ها نگرش خود را به آخرین نفر از اتباع تابعین یعنی او، نسبت می‌دهند. در معرفی بخشی از زندگی او در صفحه 27 کتاب می‌خوانیم: «احمد بن محمد بن حنبل به هلال شیبانی مروزی،‌ پیشوای حنبلیان، آن‌چنان‌که خود گفته است در ربیع‌الاول سال 164 ق در بغداد متولد شد و از همان سال‌های آغازین زندگی در حالی‌که بیش از شانزده سال نداشت، به سماع حدیث روی آورد (ابن عساکر، تاریخ مدینه، دمشق، 258/5). به گفته خودش، نخستین‌بار در سال 179 ق در مجلس هشیم بن بشیر (د. 183 ق) شرکت کرد و کمی بعد در همان سال، موفق شد از علی بن هاشم بن برید نیز حدیث شنود که البته به گفته خودش، محدود به یک جلسه بوده، چراکه علی بن هاشم پس از آن فوت کرده است... احمد همچنین در فقه از شافعی بهره برد و بیشترین تاثیر را از او پذیرفت، تا جایی که خود می‌گفت: «لو لا الشافعی ما عرفنا فقه الحدیث» و می‌گفت: «هرگاه از من مساله‌ای پرسیده شود که درباره آن خبری نشناسم، بنا بر فتوای شافعی فتوا می‌دهم.» البته شافعی نیز به او عنایت ویژه‌ای داشت. می‌گویند هنگامی که درگذشت، دو رساله قدیم و جدید شافعی را در میان ترکه او یافتند.» 

در بخش دیگری از کتاب حاضر در معرفی یکی دیگر از سلفیان معروف و تاثیرگذار با نام «ابن تیمیه» آمده است: «تقی‌الدین ابوالعباس احمد بن عبدلحلیم بن عبدالسلام حرانی حنبلی معروف به ابن تیمیه و ملقب به «شیخ‌الاسلام»، در ربیع‌الاول سال 661 ق، زمانی که سرزمین‌های اسلامی زیر سیطره سپاهیان مغول قرار داشت، در شهر حران که آن هنگام از مراکز تعلیمات مذهب حنبلی بود، به دنیا آمد و تحصیلات دینی خود را نزد علمای حنبلی دمشق آغاز کرد. از شیوخ او می‌توان به ابن عبدادائم حنبلی (د. 699 ق)، مجد بن عساکر (د 669 ق)، یحیی بن صیرفی (د. 696 ق)، قاسم اربلی (د. 680 ق) و دیگران اشاره نمود. جد او عبدالسلام (د . 652 ق) فقیه و شیخ حنابله در عصر خود بود که به اعتراف ابن تیمیه، طبیعت تندی داشت؛ طبیعتی که کاملا به نواده‌اش به ارث رسیده بود! چنانکه او را با اوصاف «بسیار نهی‌کننده از منکر و دارای خشونت و جدیت و عاری از مدارا» ستوده‌اند و به طبیعت تند او اشاره کرده‌اند. پدر او عبدالحلیم (د. 662 ق) نیز از فقیهان برجسته حنبلی به شمار می‌رفت. ابن تیمیه در بسیاری از علوم زمان خود چون فقه و حدیث و اصول و کلام و تفسیر سرآمد بود و با فلسفه و ریاضیات و ملل و نحل و عقاید ادیان دیگر نیز آشنایی داشت و در سیاست و فعالیت‌های نظامی علیه مغولان نیز دخالت و مشارکت می‌کرد. ذهبی تالیفات او را در حدود 300 جلد تخمین زده و صفدی (د. 764 ق) نام بسیاری از آن‌ها را آورده است (صفدی، الوافی بالوفیات، 16/7). این شخصیت برجسته سلفی سرانجام در سال 728 ق در زندان قلعه دمشق درگذشت.»

نخستین چاپ کتاب «جریان‌سازی تاریخی فقه سلفی» در 240 صفحه با شمارگان 500 نسخه به بهای 23 هزار تومان از سوی موسسه انتشارات امیرکبیر راهی بازار نشر شده است.
Share/Save/Bookmark
کد مطلب: 263116